Adhyaya 25

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये अग्निकार्यादिकथनं नाम चतुर्विंशो ऽध्यायः वासुदेवार्चनं कृत्वा इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अथ पञ्चविंशो ऽध्यायः वासुदेवादिमन्त्रनिरूपणं नारद उवाच वासुदेवादिमन्त्राणां पूजानां लक्षणं वदे वासुदेवः सङ्कर्षणः प्रद्युम्नश्चानिरुद्धकः

ഇങ്ങനെ ആഗ്നേയ ആദിമഹാപുരാണത്തിലെ ‘അഗ്നികാര്യാദി കഥനം’ എന്ന ഇരുപത്തിനാലാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി ഇരുപത്തിയഞ്ചാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു—‘വാസുദേവാദി മന്ത്രനിരൂപണം’. നാരദൻ പറഞ്ഞു—വാസുദേവാദി മന്ത്രങ്ങളോടനുബന്ധിച്ച പൂജകളുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ പറയുക—വാസുദേവൻ, സങ്കർഷണൻ, പ്രദ്യുമ്നൻ, അനിരുദ്ധൻ.

Verse 2

नमो भगवते चादौ अ आ अं अः स्ववीजकाः ओङ्काराद्या नमोन्ताश् च नमो नारायणस्ततः

ആദ്യം ‘നമോ ഭഗവതേ’ എന്നു ജപിക്കണം. തുടർന്ന് അ, ആ, അം, അഃ—ഇവ ഓരോന്നും തത്തത് ബീജാക്ഷരങ്ങളാണ്. ഓംകാരത്തോടെ ആരംഭിച്ച് ‘നമോ’യിൽ അവസാനിപ്പിച്ച്, പിന്നെ ‘നമോ നാരായണ’ എന്നു നമസ്കരിക്കണം.

Verse 3

ॐ तत् सत् ब्रह्मणे चैव ॐ नमो विष्णवे नमः ॐ क्षौं ॐ नमो भगवते नरसिंहाय वै नमः

ॐ തത്സത്—ബ്രഹ്മണേ നമഃ. ॐ നമോ വിഷ്ണവേ നമഃ. ॐ ക്ഷൗം. ॐ നമോ ഭഗവതേ നരസിംഹായ വൈ നമഃ.

Verse 4

ॐ भूर्नमो भगवते वराहाय नराधिपाः जवारुणहरिद्राभा नीलश्यामललोहिताः

ഓം। ഭഗവാൻ വരാഹനു നമസ്കാരം. ഹേ നരാധിപന്മാരേ, അവന്റെ രൂപങ്ങൾ ജപാപുഷ്പചുവപ്പും ഹരിദ്രാസുവർണാഭയും, കൂടാതെ നീല, ശ്യാമള, ലോഹിത വർണങ്ങളായും പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു।

Verse 5

मेघाग्निमधुपिङ्गाभा वल्लभा नव नायकाः अङ्गानि स्वरवीजानां स्वनामान्तैर् यथाक्रमम्

മേഘാ, അഗ്നി, മധു, പിംഗാഭാ, വല്ലഭാ—ഇവയാണ് ഒൻപത് പ്രധാന (രൂപങ്ങൾ). സ്വര-ബീജങ്ങളുടെ ‘അംഗങ്ങൾ’ അവയുടെ പേരുകളുടെ അന്ത്യാക്ഷരങ്ങളാൽ ക്രമമായി നിർദ്ദേശിക്കണം।

Verse 6

हृदयादीनि कल्पेत विभक्तैस्तन्त्रवेदिभिः व्यञ्जनादीनि वीजानि तेषां लक्षणमन्यथा

തന്ത്രവിദഗ്ധർ ധ്വനികളെ ശരിയായി വിഭാഗപ്പെടുത്തി ‘ഹൃദയം’ മുതലായ (മന്ത്ര-രചനകൾ) നിർമ്മിക്കണം. അവയുടെ ബീജങ്ങൾ വ്യഞ്ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് ആരംഭിക്കുന്നു; അവയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ മുൻവർഗ്ഗത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാണ്।

Verse 7

दीर्घस्वरैस्तु भिन्नानि नमोन्तान्तस्थितानि तु अङ्गानि ह्रस्वयुक्तानि उपाङ्गानीति वर्ण्यते

ദീർഘസ്വരഭേദത്താൽ ‘നമോ’യുടെ അന്ത്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഘടകങ്ങൾ ‘അംഗങ്ങൾ’ എന്നു പറയുന്നു. ഹ്രസ്വസ്വരയുക്തമായവ ‘ഉപാംഗങ്ങൾ’ എന്നു വർണ്ണിക്കുന്നു।

Verse 8

विभक्तनामवर्णान्तस्थितानि वीजमुत्तमं दीर्घैर् ह्रस्वैश् च संयुक्तं साङ्गोपाङ्गंस्वरैः क्रमात्

വിഭക്ത നാമങ്ങളുടെ അന്ത്യവർണ്ണങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്ന അക്ഷരങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉത്തമ ബീജം (ബീജാക്ഷരം) രൂപപ്പെടുന്നു. തുടർന്ന് അത് ദീർഘ-ഹ്രസ്വ സ്വരങ്ങളോടും, അങ്ങ്-ഉപാംഗ സ്വരോച്ചാരണങ്ങളോടും കൂടി, ക്രമമായി സംയോജിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 9

व्यञ्जनानां क्रमो ह्य् एष हृदयादिप्रकॢप्तये स्ववीजेन स्वनामान्तैर् विभक्तान्यङ्गनामभिः

ഇതുതന്നെ വ്യഞ്ജനങ്ങളുടെ ക്രമമാണ്; ഹൃദയാദി സ്ഥാനങ്ങളിലെ ന്യാസ-വിന്യാസത്തിനായി വിധിച്ചതാണ്. ഓരോന്നും തത്തത് ബീജം, നാമാന്തം, അങ്കനാമം എന്നിവപ്രകാരം വിഭജിതമാണ്.

Verse 10

जका इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः स्थितवीजार्थमुत्तममिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः दीर्घस्वरैश् च संयुक्तमङ्गोपाङ्गं स्वरैः क्रमादिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः स्वरवीजेषु नामान्तैर् विभक्तान्यङ्गनामभिरिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः युक्तानि हृदयादीनि द्वादशान्तानि पञ्चतः आरभ्य कल्पयित्वा तु जपेत् सिद्ध्यनुरूपतः

പഞ്ചവിധ ശ്രേണിയിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് ഹൃദയാദി മുതൽ ‘ദ്വാദശാന്ത’ വരെ ന്യാസ-സ്ഥാപനങ്ങൾ നിർമ്മിച്ച്; തുടർന്ന് അഭിപ്രേത സിദ്ധിക്കനുസരിച്ച് ജപം ചെയ്യണം. (ചിഹ്നിത പാഠങ്ങളിൽ ബീജങ്ങളുടെ സ്വരസംഗമവും അങ്ക-ഉപാങ്ക നാമങ്ങളാൽ വിഭജനവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.)

Verse 11

हृदयञ्च शिरश्चूडा कवचं नेत्रमस्त्रकं षडङ्गानि तु वीजानां मूलस्य द्वादशाङ्गकं

ഹൃദയം, ശിരസ്, ചൂഡാ/ശിഖാ, കവചം, നേത്രം, അസ്ത്രം—ഇവയാണ് ആറംഗങ്ങൾ. ഇവ ബീജമന്ത്രങ്ങൾക്ക്; മൂലമന്ത്രത്തിന് ദ്വാദശ-അംഗ വിന്യാസമുണ്ട്.

Verse 12

हृच्छिरश् च शिखा वर्म चास्त्रनेत्रान्तयोदरं प्रष्टबाहूरुजानूंश् च जङ्घा पादौ क्रमान्न्यसेत्

ക്രമമായി ന്യാസം ചെയ്യണം—ആദ്യം ഹൃദയത്തിലും ശിരസ്സിലും; പിന്നെ ശിഖയിലും കവചത്തിലും; തുടർന്ന് നേത്രങ്ങൾ, അന്ത്യസ്ഥാനങ്ങൾ, ഉദരം എന്നിവിടങ്ങളിൽ അസ്ത്രമന്ത്രം; പിന്നെ പൃഷ്ഠം, ബാഹു, ഊരു, ജാനു, ജംഘ, പാദം എന്നിവിടങ്ങളിൽ പടിപടിയായി।

Verse 13

कं टं पं शं वैनतेयः खं ठं फं घंगदामनुः गं डं बं सं पुष्ठिमन्तो घं ढं भं हं श्रियैनमः

“കം ടം പം ശം”—വൈനതേയൻ (ഗരുഡൻ). “ഖം ഠം ഫം ഘം”—‘ഘംഗദാ’ മന്ത്രം. “ഗം ഡം ബം സം”—‘പുഷ്ടിമന്തഃ’ (പോഷകരുകൾ). “ഘം ഢം ഭം ഹം”—ശ്രീയ്ക്ക് നമസ്കാരം.

Verse 14

वं शं मं क्षं पाञ्चजन्यं छं तं पंकौस्तुभाय च जं खं वं सुदर्शनाय श्रीवत्साय सं वं दं चंलं

(ന്യാസാർത്ഥം) ബീജാക്ഷരങ്ങൾ വിന്യസിക്കണം—‘വം ശം മം ക്ഷം’ പാഞ്ചജന്യ ശംഖത്തിൽ; ‘ഛം തം പം’ കൗസ്തുഭ മണിയിൽ; ‘ജം ഖം വം’ സുദർശന ചക്രത്തിൽ; കൂടാതെ ‘സം വം ദം’ ശ്രീവത്സ ചിഹ്നത്തിൽ—ഇങ്ങനെ ദിവ്യചിഹ്നങ്ങളിൽ മന്ത്രവർണങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 15

ॐ धं वं वनमालायै महानन्ताय वै नमः निर्वीजपदमन्त्राणां पदैर् अङ्गानि कल्पयेत्

ॐ—‘ധം വം’—വനമാലയ്ക്കും മഹാനന്തയ്ക്കും നമസ്കാരം. ബീജാക്ഷരമില്ലാത്ത (നിർവീജ) പദമന്ത്രങ്ങളിൽ, അവയുടെ പദങ്ങളാൽ തന്നേ ന്യാസത്തിന്റെ അങ്കങ്ങൾ ക്രമീകരിക്കണം।

Verse 16

जात्यन्तैर् नामसंयुक्तेर्हृदयादीनि पञ्चधा प्रणवं हृदयादीनि ततः प्रोक्तानि पञ्चधा

നാമം വിഭക്ത്യന്ത പ്രത്യയങ്ങളോടു (ജാത്യന്ത) ചേർന്നാൽ, ഹൃദയം മുതലായ ന്യാസസ്ഥാനങ്ങൾ അഞ്ചുവിധമായി വിന്യസിക്കണം. തുടർന്ന് പ്രണവം (ഓം)യും ഹൃദയാദികളിൽ അഞ്ചുവിധമായി വിന്യാസിക്കണമെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 17

प्रणवं हृदयं पूर्वं परायेति शिरः शिखा नाम्नात्मना तु कवचं अस्त्रं नामान्तकं भवेत्

ആദ്യം പ്രണവം (ഓം) ഹൃദയസ്ഥാനത്ത് വിന്യസിക്കണം. ‘പരായ’ എന്ന പദം ശിരസ്സിലും ശിഖയിലും വിന്യസിക്കണം. സ്വന്തം നാമത്തോടൊപ്പം ‘ആത്മനാ’ എന്നു ഉച്ചരിച്ചാൽ കവചമന്ത്രമാകും; ‘നമഃ’ കൊണ്ട് അവസാനിക്കുന്നതു അസ്ത്രമന്ത്രമാകും।

Verse 18

अ, चिह्नितपुस्तकपाठः श्रीवत्साय च पञ्चममिति ङ, चिह्नितपुस्त्कपाठः श्रीवत्सो वं चं दं ठं लं इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः नमोनन्ताय वै नम इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः नाम्नामुना तु इति ख, ङ, चिह्नितपुस्त्कद्वयपाठः ॐ परास्त्रादिस्वनामात्मा चतुर्थ्यन्तो नमोन्तकः एकव्यूहादिषड्विंशव्यूहात्तस्यात्मनो मनुः

ॐ—‘പരാസ്ത്ര’ മുതലായവ കൊണ്ട് ആരംഭിക്കുന്ന ഭഗവാന്റെ സ്വനാമം തന്നെയാണ് ഈ മന്ത്രത്തിന്റെ ആത്മം; അതിനെ ചതുര്ഥി (—ആയ) വിഭക്തിയിൽ വെച്ച് ‘നമഃ’ കൊണ്ട് സമാപിപ്പിക്കണം. ഏക വ്യൂഹം മുതൽ ഇരുപത്താറ് വ്യൂഹങ്ങൾ വരെ, ആ ദൈവാത്മസ്വരൂപത്തിന് അനുയോജ്യമായ ‘മനു’ (മന്ത്രരൂപം) പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു. (ചിഹ്നിത പാണ്ഡുലിപികളിൽ ‘ശ്രീവത്സായ…’, ‘നമോ’നന്തായ…’, കൂടാതെ ‘വം ചം ദം ഠം ലം’ തുടങ്ങിയ പാഠഭേദങ്ങളും കാണുന്നു.)

Verse 19

कनिष्टादिकराग्रेषु प्रकृतिं देहकेर्चयेत् पराय पुरुषात्मा स्यात् प्रकृत्यात्मा द्विरूपकः

കണിഷ്ഠികാദി വിരലുകളുടെ അഗ്രങ്ങളിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് ദേഹത്തിൽ പ്രകൃതിയെ ധ്യാനിക്കണം. പരാവസ്ഥയിൽ ആത്മാവ് പുരുഷരൂപം; പ്രകൃതിസംബന്ധത്തിൽ അതേ ആത്മാവ് ദ്വിരൂപമാണെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 20

ॐ परयाम्न्यात्मने चैव वाय्वर्कौ च द्विरूपकः अग्निं त्रिमूर्तौ विन्यस्य व्यापकं करदेहयोः

“ഓം” ഉച്ചരിച്ച് പരമാത്മാവിനെ ധ്യാനിക്കണം; തുടർന്ന് വായുവും അർക്കനും (സൂര്യൻ) എന്ന ദ്വിരൂപ ദേവതയെ ധ്യാനിക്കണം. ന്യാസത്തിലൂടെ ത്രിമൂർത്തിയായ അഗ്നിയെ സ്ഥാപിച്ച് കൈകളിലും ദേഹത്തിലും സർവ്വവ്യാപക സാന്നിധ്യം പ്രതിഷ്ഠിക്കണം.

Verse 21

वाय्वर्कौ करशाखासु सव्येतरकरद्वये हृदि मूर्तो तनावेष त्रिव्यूहे तुर्यरूपके

വായുവും അർക്കനും (സൂര്യൻ) വിരലുകളുടെ ശാഖകളിലും ഇടത്-വലത് ഇരുകൈകളിലും വിന്യസിക്കണം. ഹൃദയത്തിൽ, തനാവേഷസഹിതമായ മൂർത്തിമാൻ ഏകനെ, ത്രിവ്യൂഹത്തിനുള്ളിൽ, തുര്യ (ചതുർത്ഥ) രൂപമായി പ്രതിഷ്ഠിക്കണം.

Verse 22

ऋग्वेदं व्यापकं हस्ते अङ्गुलीषु यजुर्न्यसेत् तलद्वयेथर्वरूपं शिरोहृच्चरणान्तकः

കൈകളിൽ സർവ്വവ്യാപകമായ ഋഗ്വേദത്തെ ന്യാസം ചെയ്യണം; വിരലുകളിൽ യജുർവേദത്തെ സ്ഥാപിക്കണം. തുടർന്ന് അഥർവവേദരൂപത്തെ ശിരസ്സും ഹൃദയവും മുതൽ പാദാന്തം വരെ വിന്യസിച്ച് സമാപന ന്യാസം പൂർത്തിയാക്കണം.

Verse 23

आकाशं व्यापकं न्यस्य करे देहे तु पूर्ववत् अङ्गुलीषु च वाय्वादि शिरोहृद्गुह्यपादके

കൈയിൽ സർവ്വവ്യാപകമായ ആകാശത്തെ ന്യാസം ചെയ്ത്, ദേഹത്തിലും മുൻപുപോലെ വിന്യസിക്കണം. വിരലുകളിൽ വായു മുതലായ തത്ത്വങ്ങളെ, കൂടാതെ ശിരസ്, ഹൃദയം, ഗുഹ്യപ്രദേശം, പാദങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിലും സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 24

वायुर्ज्योतिर्जलं पृथ्वी पञ्चव्यूहः समीरितः मनः श्रोत्रन्त्वग्दृग्जिह्वा घ्राणं षड्व्यूह ईरितः

വായു, ജ്യോതി (അഗ്നി), ജലം, ഭൂമി—ഇവ പഞ്ചവ്യൂഹമായി പ്രഖ്യാപിതം. മനസ്, ശ്രവണം, ത്വക് (സ്പർശം), ദൃഷ്ടി, ജിഹ്വ (രുചി), ഘ്രാണം—ഇവ ഷഡ്വ്യൂഹമായി ഉചിതം.

Verse 25

व्यापकं मानसं न्यस्य ततोङ्गुष्टादितः क्रमात् मूर्धास्यहृद्गुह्यपत्सु कथितः करुणात्मकः

സർവ്വവ്യാപകമായ മാനസ മന്ത്രം ന്യാസം ചെയ്ത്, തുടർന്ന് അങ്കുഷ്ഠം മുതലായി ക്രമത്തിൽ—ശിരസ്, മുഖം, ഹൃദയം, ഗുഹ്യപ്രദേശം, പാദങ്ങൾ—ഇവിടങ്ങളിൽ അവൻ കരുണാസ്വഭാവൻ എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 26

आदिमूर्तिस्तु सर्वत्र व्यापको जीवसञ्ज्ञितः भूर्भुवः स्वर्महर्जनस्तपः स्त्यञ्च सप्तधा

ആദിമൂർത്തി നിശ്ചയമായും സർവ്വത്ര വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; ‘ജീവ’ എന്ന സംജ്ഞയാൽ അറിയപ്പെടുന്നു. അവൻ/അവൾ ഭൂഃ, ഭുവഃ, സ്വഃ, മഹഃ, ജനഃ, തപഃ, സത്യ—എന്നിങ്ങനെ ഏഴായി പ്രകടമാകുന്നു.

Verse 27

करे देहे न्यसेदाद्यमङ्गुष्टादिक्रमेण तु तलसंस्थः सप्तमश् च लोकेशो देहके क्रमात्

ആദ്യം കൈയിൽ, പിന്നെ ദേഹത്തിൽ—അങ്കുഷ്ഠം മുതലായി ക്രമത്തിൽ—ആദ്യ (മന്ത്ര) ന്യാസം ചെയ്യണം. ഏഴാമത്തേത് (മന്ത്ര/ദേവത) കരതലത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം; അതുപോലെ ലോകേശനെയും ദേഹത്തിൽ യഥാക്രമം ന്യാസിക്കണം.

Verse 28

ॐ परास्त्रादित्यनामात्मा इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः एवं व्यूहादिषड्विंशं व्यूहात्तस्यात्मनो मनुरिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अग्निं द्विमूर्तौ इति ख, चिह्नितपुस्त्कपाठः तलस्थः सप्तमश् चैव इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः देहे शिरोललाटास्यहृद्गुह्याङ्ग्रिषु संस्थितः अग्निष्ठोमस्तथोक्थस्तु षोडशी वाजपेयकः

ദേഹത്തിൽ അവൻ ശിരസ്, ലലാടം, മുഖം, ഹൃദയം, ഗുഹ്യപ്രദേശം, പാദങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ സ്ഥാപിതനായി—അഗ്നിഷ്ടോമം, ഉക്ഥ്യം, ഷോഡശീ, വാജപേയം എന്ന രൂപങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. (മുൻവാക്യങ്ങളിൽ ചില പാണ്ഡുലിപി-പാഠഭേദങ്ങൾ സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.)

Verse 29

अतिरात्राप्तोर्यामञ्च यज्ञात्मा सप्तरूपकः धीरहं मनः शब्दश् च स्पर्शरूपरसास्ततः

യജ്ഞപുരുഷാത്മകമായ യജ്ഞം സപ്തരൂപമാണ്—അതിരാത്രവും ആപ്തോര്യാമവും (ക്രതുക്കൾ); കൂടാതെ ധീരമനസ്, ശബ്ദം, പിന്നെ സ്പർശം, രൂപം, രസം।

Verse 30

गन्धो बुद्धिर्व्यापकं तु करे देहे न्यसेत् क्रमात् न्यसेदन्त्यै च तलयोः के ललाटे मुखे हृदि

‘ഗന്ധം’, ‘ബുദ്ധി’, ‘വ്യാപകം’ എന്നീ തത്ത്വങ്ങളെ ക്രമമായി കൈയിലും പിന്നെ ദേഹത്തിലും ന്യാസം ചെയ്യണം. അന്ത്യ (അക്ഷരം/മന്ത്രം) പാദതലങ്ങളിൽ, കൂടാതെ ശിഖ, ലലാടം, മുഖം, ഹൃദയം എന്നിവിടങ്ങളിലും സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 31

नाभौ गुह्ये च पादे च अष्टव्यूहः पुमान् स्मृतः वीजो बुद्धिरहङ्कारो मनः शब्दो गुणोनिलः

നാഭി, ഗുഹ്യം, പാദങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ പുരുഷനെ ‘അഷ്ടവ്യൂഹ’ രൂപമായി സ്മരിക്കുന്നു—ബീജം, ബുദ്ധി, അഹങ്കാരം, മനസ്, ശബ്ദം, ഗുണം, അനിലം (പ്രാണവായു)।

Verse 32

रूपं रसो नवात्मायं जीव अङ्गुष्ठकद्वये तर्जन्यादिक्रमाच्छेषं यावद्वामप्रदेशिनीं

നവാത്മയിലെ ‘രൂപം’യും ‘രസം’യും രണ്ട് അങ്കുഷ്ഠങ്ങളിൽ ന്യാസം ചെയ്യണം. ശേഷിക്കുന്ന തത്ത്വങ്ങളെ ചൂണ്ടുവിരലിൽ നിന്ന് ക്രമമായി തുടങ്ങി ഇടത് ചെറുവിരൽ വരെ സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 33

देहे शिरोललाटास्यहृन्नाभिगुह्यजानुषु पादयोश् च दशात्मायं इन्द्रो व्यापी समास्थितः

ദേഹത്തിൽ—ശിരസ്, ലലാടം, മുഖം, ഹൃദയം, നാഭി, ഗുഹ്യം, മുട്ടുകൾ, പാദങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ—സർവ്വവ്യാപിയായ ഇന്ദ്രൻ ദശാത്മ രൂപത്തിൽ അധിഷ്ഠിതനാണ്।

Verse 34

अङ्गुष्ठकद्वये वह्निस्तर्जन्यादौ परेषु च शिरोललाटवक्त्रेषु हृन्नाभिगुह्यजानुषु

ഇരുവശത്തെയും അങ്കുഷ്ഠങ്ങളിൽ ‘വഹ്നി’ തത്ത്വമന്ത്രത്തിന്റെ ന്യാസം ചെയ്യണം; അതുപോലെ തർജനിയിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് മറ്റു വിരലുകളിലും ക്രമമായി സ്ഥാപിക്കണം. തുടർന്ന് ശിരസ്, ലലാടം, മുഖം, ഹൃദയം, നാഭി, ഗുഹ്യപ്രദേശം, മുട്ടുകൾ എന്നിവിടങ്ങളിലും ന്യാസം ചെയ്യണം.

Verse 35

पादयोरेकदशात्मा मनः श्रोत्रं त्वगेव च चक्षुर्जिह्वा तथा घ्राणं वाक्पाण्यङ्घ्रिश् च पायुकः

രണ്ടു പാദങ്ങളിലും (കർമ്മത്തിന്റെ ആധാരമായി) ആത്മാവ് ഏകാദശരൂപമാണെന്ന് പറയുന്നു—മനസ്, ശ്രോത്രം, ത്വക്ക്, ചക്ഷു, ജിഹ്വ, ഘ്രാണം; കൂടാതെ വാക്, പാണി, പാദം, പായു (മലവിസർജനേന്ദ്രിയം).

Verse 36

उपस्थं मानसो व्यापी श्रोत्रमङ्गुष्ठकद्वये तर्जन्यादिक्रमादष्टौ अतिरिक्तं तलद्वये

ഉപസ്ഥം (ജനനേന്ദ്രിയം) മനസ്സിൽ വിന്യസിക്കണം; സർവ്വവ്യാപി തത്ത്വം ശ്രോത്രത്തിൽ ന്യാസം ചെയ്യണം. ഇരുവശത്തെയും അങ്കുഷ്ഠങ്ങളിൽ വെച്ച്, തർജനിയിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് ക്രമമായി ശേഷിക്കുന്ന എട്ട് വിരലുകളിൽ ന്യാസം ചെയ്യണം; ശേഷിപ്പുള്ളത് ഇരുകരതലങ്ങളിലും ന്യാസം ചെയ്യണം.

Verse 37

उत्तमाङ्गुलललाटास्यहृन्नाभावथ गुह्यके उरुयुग्मे तथा जङ्घे गुल्फपादेषु च क्रमात्

അതുപോലെ ക്രമമായി ശിരസ്, വിരലുകൾ, ലലാടം, മുഖം, ഹൃദയപ്രദേശം, നാഭി, ഗുഹ്യസ്ഥാനം, ഇരുതുടകൾ, ജംഘകൾ, ഗുൽഫങ്ങൾ (കാൽമുട്ട്/കണങ്കാൽ) 그리고 പാദങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ (ന്യാസം) ഗ്രഹിക്കണം.

Verse 38

अतिरात्राप्तयामश् च इति ख, चिह्नितपुस्त्कपाठः रसास् तथा इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः न्यसेदन्ते च इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः न्यसेदष्टौ च इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः क्रमात् स्मृत इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाट्ःअः विष्णुर्मधुहरश् चैव त्रिविक्रमकवामनौ श्रीधरोथ हृषीकेशः पद्मनाभस्तथैव च

‘അതിരാത്രാപ്തയാമ’—എന്ന് ഒരു ചിഹ്നിത കൈപ്പതിപ്പിൽ പാഠം; ‘രസാഃ തഥാ’—എന്നും; ‘ന്യസേദന്തേ ച’—എന്നും; ‘ന്യസേദഷ്ടൗ ച’—എന്നും; ‘ക്രമാത് സ്മൃത’—എന്നും പാഠഭേദങ്ങൾ കാണുന്നു. ഇനി ക്രമമായി നാമങ്ങൾ—വിഷ്ണു, മധുഹര, ത്രിവിക്രമ, വാമന, ശ്രീധര, ഹൃഷീകേശ, കൂടാതെ പദ്മനാഭ।

Verse 39

दामोदरः केशवश् च नारायणस्ततः परः माधवश्चाथ गोविन्दो विष्णुं वै व्यापकं न्यसेत्

ദാമോദരൻ, കേശവൻ, പിന്നെ നാരായണൻ; തുടർന്ന് മാധവനും ഗോവിന്ദനും—ഈ ദിവ്യനാമങ്ങൾ ന്യാസം ചെയ്ത് സർവ്വവ്യാപിയായ വിഷ്ണുവിനെ സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 40

अङ्गुष्ठादौ तले द्वौ च पादे जानुनि वै कटौ शिरःशिखरकट्याञ्च जानुपादादिषु न्यसेत्

അംഗുഷ്ഠം മുതലാക്കി ഇരുകൈത്തളങ്ങളിൽ, അതുപോലെ പാദങ്ങളിൽ, മുട്ടുകളിൽ, കട്ടിയിൽ; കൂടാതെ ശിരസ്സിൽ, ശിഖയിൽ, നിതംബങ്ങളിൽ—ഇങ്ങനെ മുട്ട്, പാദം മുതലായ അവയവങ്ങളിൽ ന്യാസം ചെയ്യണം।

Verse 41

द्वादशात्मा पञ्चविंशः षड्विंशव्यूहकस् तथा पुरुषो धीरहङ्कारो मनश्चित्तञ्च शब्दकः

അവൻ ദ്വാദശാത്മാവ്; പഞ്ചവിംശ തത്ത്വം; കൂടാതെ ഷഡ്വിംശ-വ്യൂഹരൂപമായും വിന്യസ്തൻ. അവൻ പുരുഷൻ—ധീര അഹങ്കാരം, മനസ്, ചിത്തം എന്നിവയോടുകൂടി—ശബ്ദലക്ഷണയുക്തൻ।

Verse 42

तथा स्पर्शो रसो रूपं गन्धः श्रोत्रं त्वचस् तथा चक्षुर्जिह्वा नासिका च वाक्पाण्यङ्घ्रिश् च पायवः

അതുപോലെ സ്പർശം, രസം, രൂപം, ഗന്ധം; കൂടാതെ (ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങൾ) ശ്രോത്രവും ത്വക്കും; അതുപോലെ ചക്ഷുസ്, ജിഹ്വ, നാസിക; കൂടാതെ (കർമേന്ദ്രിയങ്ങൾ) വാക്, പാണി, അംഘ്രി, പായു।

Verse 43

उपस्थो भूर्जलन्तेजो वायुराकाशमेव च पुरुषं व्यापकं न्यस्य अङ्गुष्ठादौ दश न्यसेत्

ഉപസ്ഥം ഉൾപ്പെടെ ഭൂമി, ജലം, തേജസ്, വായു, ആകാശം—ഇവയും തുടർന്ന് സർവ്വവ്യാപിയായ പുരുഷനെയും ന്യാസം ചെയ്ത്, അംഗുഷ്ഠം മുതലാക്കി പത്ത് ന്യാസങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കണം।

Verse 44

शेषान् हस्ततले न्यस्य शिरस्यथ ललाटके मुखहृन्नाभिगुह्योरुजान्वङ्घ्रौ करणोद्गतौ

ശേഷമുള്ള മന്ത്രഭാഗങ്ങളെ കൈത്തളങ്ങളിൽ ന്യസിച്ച്, തുടർന്ന് ശിരസ്സിലും ലലാടത്തിലും; മുഖം, ഹൃദയം, നാഭി, ഗുഹ്യം, ഊരു, ജാനു, പാദങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിലും ന്യസിക്കണം—ഇത് കൈകളാൽ നിർവഹിക്കുന്ന ഹസ്തോദ്ഗത ന്യാസമാണ്.

Verse 45

पादे जान्वोरुपस्थे च हृदये मूर्ध्नि च क्रमात् परश् च पुरुषात्मादौ षड्विंशे पूर्ववत्परं

ക്രമമായി പാദങ്ങളിൽ, ജാനുവുകളിൽ, ഊരു-ഉപസ്ഥ പ്രദേശത്ത്, ഹൃദയത്തിലും മൂർദ്ധ്നിയിലും തത്ത്വങ്ങളെ ന്യസിക്കണം; തുടർന്ന് ഇവയ്ക്കപ്പുറമുള്ള ‘പര’ത്തെ പുരുഷ-ആത്മയിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് ധ്യാനിക്കണം; ഇരുപത്താറാം തത്ത്വത്തിൽ ‘പര’ത്തെ മുൻപുപോലെ ന്യസിക്കണം.

Verse 46

सञ्चिन्त्य मण्डलैके तु प्रकृतिं पूजयेद्बुधः पूर्वयाम्याप्यसौम्येषु हृदयादीनि पूजयेत्

ഒറ്റ മണ്ഡലത്തെ മനസ്സിൽ ധ്യാനിച്ച്, ബുദ്ധിമാൻ സാധകൻ പ്രകൃതിയെ പൂജിക്കണം; കൂടാതെ കിഴക്ക്, തെക്ക്, പടിഞ്ഞാറ്, വടക്ക് ദിക്കുകളിൽ ഹൃദയാദി അന്തർസ്ഥാനങ്ങളെയും പൂജിക്കണം.

Verse 47

अस्त्रमग्न्यादिकोणेषु वैनतेयादि पूर्ववत् दिक्पालांश् च विधिस्त्वन्यः त्रिव्यूहेग्निश् च मध्यतः

ആഗ്നേയാദി കോണുകളിൽ അസ്ത്ര-മന്ത്രങ്ങളെ ന്യസിക്കണം; വൈനതേയാദി ക്രമം മുൻപുപോലെ തന്നെ. ദിക്‌പാലന്മാരുടെ സ്ഥാപനവിധി വ്യത്യസ്തമാണ്; ത്രിവ്യൂഹത്തിൽ അഗ്നിയെ മദ്ധ്യത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 48

पूर्वादिदिग्बलावसोराज्यादिभिरलङ्कृतः कर्णिकायां नाभसश् च मानसः कर्णिकास्थितः

പദ്മമണ്ഡലത്തിന്റെ കർണികയിൽ അദ്ദേഹം കിഴക്ക് മുതലായ ദിക്കുകളുടെ ശക്തികൾ, ബലം, ധനം, രാജ്യം മുതലായവകൊണ്ട് അലങ്കൃതനാകുന്നു; അതേ കർണികയിൽ നാഭസയും മാനസയും എന്ന ദേവതകൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

Verse 49

अस्त्रमग्न्यादिपत्रेषु इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः दिक्पालांश् च विधिस्तस्य इति ग, घ, चिह्नितपुस्तकपाठः दिक्पालादौ विधिस्तुल्य इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः विश्वरूपं सर्वस्थित्यै यजेद्राज्यजयाय च सर्वव्यूहैः समायुक्तमङ्गैर् अपि च पञ्चभिः

(പാഠഭേദങ്ങൾ:) ‘അഗ്നി മുതലായ പത്രങ്ങളിൽ അസ്ത്രം’—ഇത് ഖ, ങ ചിഹ്നിത പാണ്ഡുലിപികളുടെ പാഠം; ‘ദിക്പാലന്മാരും—ഇതാണ് അതിന്റെ വിധി’—ഇത് ഗ, ഘ ചിഹ്നിത പാണ്ഡുലിപികളുടെ പാഠം; ‘ദിക്പാലാദികൾക്ക് വിധി ഒരുപോലെ’—ഇത് ങ ചിഹ്നിത പാണ്ഡുലിപിയുടെ പാഠം. സർവ്വസ്ഥിതിയുടെ നിലനില്പിനും രാജവിജയത്തിനുമായി, സർവ്വവ്യൂഹങ്ങളാൽ സമന്വിതനും പഞ്ചാംഗങ്ങളാലും യുക്തനുമായ വിശ്വരൂപനെ പൂജിക്കണം।

Verse 50

गरुडाद्यैस्तथेन्द्राद्यैः सर्वान् कामानवाप्नुयात् विश्वक्सेनं यजेन्नाम्ना वै वीजं व्योमसंस्थितं

ഗരുഡാദികളെയും അതുപോലെ ഇന്ദ്രാദികളെയും പ്രസാദിപ്പിച്ചാൽ എല്ലാ അഭിലാഷങ്ങളും ലഭിക്കും. ‘വിശ്വക്സേന’ എന്ന നാമത്തിൽ, വ്യോമത്തിൽ സ്ഥിതമായ ബീജമന്ത്രത്തെ ധ്യാനിച്ച് പൂജിക്കണം।