Adhyaya 21

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये जगत्सर्गवर्णनं नाम विंशतितमो ऽध्यायः अथ एकविंशो ऽध्यायः सामान्यपूजाकथनं नारद उवाच सामान्यपूजां विष्ण्वादेर्वक्ष्ये मन्त्रांश् च सर्वदान् समस्तपरिवाराय अच्युताय नमो यजेत्

ഇങ്ങനെ അഗ്നി മഹാപുരാണത്തിലെ ‘ജഗത്സർഗവർണനം’ എന്ന ഇരുപതാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി ഇരുപത്തൊന്നാം അധ്യായം ‘സാമാന്യപൂജാകഥനം’ ആരംഭിക്കുന്നു. നാരദൻ പറഞ്ഞു—വിഷ്ണു മുതലായ ദേവന്മാരുടെ പൊതുപൂജാവിധിയും, എല്ലാകാലത്തും പ്രയോഗ്യമായ മന്ത്രങ്ങളും ഞാൻ വിവരിക്കും. ‘സമസ്ത പരിവാരസഹിത അച്യുതനു നമസ്കാരം’ എന്നു ചൊല്ലി പൂജിക്കണം।

Verse 2

साग्नयो ह्य् अगादिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः, अग्निपाला वर्हिषदो ह्य् आज्यपाः साग्नयो ह्य् अजादिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः वैसारणी सुते इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः धात्रे विधात्रे गङ्गायै यमुनायै निधी तथा द्वारश्रियं वस्तुनवं शक्तिं कूर्ममनन्तकम्

ചില കൈയെഴുത്തുപ്രതികളിൽ ‘സാഗ്നയഃ…’ എന്ന പാഠം കാണുന്നു; ചിഹ്നിത ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ ‘അഗ്നിപാലർ, ബർഹിഷദർ, ആജ്യപർ, സാഗ്നയഃ…’ എന്നും ‘സാഗ്നയഃ… അജ’ എന്നും പാഠാന്തരങ്ങൾ ഉണ്ട്; ചിലിടത്ത് ‘വൈസാരണീ, ഹേ സൂത’ എന്നും കാണുന്നു. (പൂജയിൽ) ധാതൃ-വിധാതൃർക്കും, ഗംഗ-യമുനകൾക്കും, രണ്ട് നിധികൾക്കും; ദ്വാര-ശ്രീ, വാസ്തുനവ (വാസ്തുദേവത), ശക്തി, കൂർമ, അനന്തൻ എന്നിവർക്കും നമസ്കാരം/ആഹുതി അർപ്പിക്കണം।

Verse 3

पृथिवीं धर्मकं ज्ञानं वैराग्यैश्वर्यमेव च अधर्मादीन् कन्दनालपद्मकेशरकर्णिकाः

പൃഥ്വിയെ മൂലമായി, ധർമ്മത്തെ കണ്ഡം/തണ്ട് ആയി, ജ്ഞാനത്തെ പദ്മമായി കരുതണം; വൈരാഗ്യവും ഐശ്വര്യവും അതിന്റെ കേസരവും കർണികയും പോലെയാണ്. അധർമ്മം മുതലായവ ഇതിന് വിരുദ്ധമായ മലിനീകരക തത്ത്വങ്ങളായി ബോധിക്കണം।

Verse 4

ऋग्वेदाद्यं कृताद्यञ्च सत्वाद्यर्कादिमण्डलम् विमलोत्कर्षिणी ज्ञाना क्रिया योगा च ता यजेत्

ഋഗ്വേദം മുതലായുള്ള മണ്ഡലം, കൃതയുഗം മുതലായുള്ള മണ്ഡലം, സത്ത്വം മുതലായുള്ള സൂര്യമണ്ഡലം—ഇവയെ പൂജിക്കണം; കൂടാതെ ശുദ്ധിയും ഉന്നതിയും നൽകുന്ന ത്രയം—ജ്ഞാനം, ക്രിയ, യോഗം—ഇവയും ആരാധിക്കണം।

Verse 5

प्रह्वीं सत्यां तथेशानानुग्रहासनमूर्तिकाम् दुर्गां गिरङ्गणं क्षेत्रं वासुदेवादिकं यजेत्

പ്രഹ്വീ, സത്യാ, കൂടാതെ ‘ഈശാന-അനുഗ്രഹ-ആസന-മൂർത്തികാ’ എന്ന രൂപത്തെയും ദുർഗയെയും പൂജിക്കണം; അതുപോലെ ഗിരംഗണം (പർവ്വത-പ്രാകാരം), ക്ഷേത്രം (തീർത്ഥ/ദേവാലയ-സ്ഥലം), വാസുദേവൻ മുതലായ (വ്യൂഹ-രൂപ) ദേവന്മാരെയും ആരാധിക്കണം।

Verse 6

हृदयञ्च शिरः शूलं वर्मनेत्रमथास्त्रकम् शङ्खं चक्रं गदां पद्मं श्रीवत्सं कौस्तुभं यजेत्

ഹൃദയത്തിലും ശിരസ്സിലും അധിഷ്ഠിതമായ അധിഷ്ഠാത്രി-ശക്തികളെ പൂജിക്കണം; തുടർന്ന് ത്രിശൂലം, കവചം, നേത്രശക്തി, പിന്നെ അസ്ത്രശക്തി; കൂടാതെ ശംഖം, ചക്രം, ഗദ, പദ്മം, ശ്രീവത്സചിഹ്നം, കൗസ്തുഭമണിയും പൂജിക്കണം।

Verse 7

वनमालां श्रियं पुष्टिं गरुडं गुरुमर्चयेत् इन्द्रमग्निं यमं रक्षो जलं वायुं धनेश्वरम्

വനമാല, ശ്രീ (ലക്ഷ്മി), പുഷ്ടി, ഗരുഡൻ, ഗുരു എന്നിവരെ അർച്ചിക്കണം; കൂടാതെ ഇന്ദ്രൻ, അഗ്നി, യമൻ, രക്ഷഃ-രക്ഷകശക്തി, ജലം, വായു, ധനേശ്വരൻ കുബേരൻ എന്നിവരെയും പൂജിക്കണം।

Verse 8

ईशानन्तमजं चास्त्रं वाहनं कुमुदादिकम् विष्वक्सेनं मण्डलादौ सिद्धिः पूजादिना भवेत्

മണ്ഡലക്രമത്തിൽ ഈശാനൻ, അനന്തൻ, അജൻ, അധിഷ്ഠാതൃ-അസ്ത്രം, വാഹനം, കുമുദാദികൾ, വിഷ്വക്സേനൻ എന്നിവരെ സ്ഥാപിച്ച് ആവാഹനം ചെയ്യണം; പൂജയും അനുബന്ധാനുഷ്ഠാനങ്ങളും മൂലം സിദ്ധി ലഭിക്കുന്നു।

Verse 9

शिवपूजाथ सामान्या पूर्वं नन्दिनमर्चयेत् महाकालं यजेद्गङ्गां यमुनाञ्च गणादिकम्

ശിവപൂജയുടെ സാധാരണവിധിയിൽ ആദ്യം നന്ദിയെ പൂജിക്കണം; തുടർന്ന് മഹാകാലനെ യജിക്കണം; കൂടാതെ ഗംഗ, യമുന, ഗണാദി പരിചാരകദേവന്മാരെയും പൂജിക്കണം।

Verse 10

गिरं श्रियं गुरुं वास्तुं शक्यादीन् धर्मकादिकम् वामा ज्येष्ठा तथा रौद्री काली कलविकारिणी

അവൾ വാക്, ശ്രീ (സമൃദ്ധി), ഗുരു, വാസ്തു-തത്ത്വം എന്നീ രൂപങ്ങളിൽ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നു; ശാക്യാ മുതലായ പേരുകളാലും ധർമകാ മുതലായ പേരുകളാലും അറിയപ്പെടുന്നു; അവൾ വാമാ, ജ്യേഷ്ഠാ, രൗദ്രീ, കാളി, കലവികാരിണീ എന്നും।

Verse 11

बलविकरिणी चापि बलप्रमथिनी क्रमात् घ, चिह्नितपुस्तकपाठः यजेत् दुर्गां इति ख, घ, चिह्नितपुस्तकपाठः गिरिं श्रियमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः शिवं श्रियतमिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः गौरीं श्रियं गुरुं चास्त्रं शक्त्यादिं धर्मकादिकमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः सर्वभूतदमनी च मदनोन्मादिनी शिवासनं

അടുത്തതായി ക്രമത്തിൽ ദേവിയെ ‘ബലവികരിണീ’ എന്നും ‘ബലപ്രമഥിനീ’ എന്നും ആഹ്വാനിച്ച് പൂജിക്കണം. പാഠാന്തരങ്ങളിൽ ചിലിടത്ത് ‘ദുർഗയെ പൂജിക്കണം’ എന്നും, ചിലിടത്ത് ‘ഗിരിശ്രീ’ (പർവതത്തിന്റെ ശ്രീ/സമൃദ്ധി) എന്നും, മറ്റുചിലിടത്ത് ‘ശിവൻ—അത്യന്ത മംഗളകരൻ/ശ്രിയതമൻ’ എന്നും കാണുന്നു. തുടർന്ന് ദേവി ‘ഗൗരീ’, ‘ശ്രീ’, ‘ഗുരു’, ‘അസ്ത്രം’, ‘ശക്ത്യാദി’, ‘ധർമാദി’ കൂടാതെ ‘സർവഭൂതദമനീ’, ‘മദനോന്മാദിനീ’, ‘ശിവാസനാ’ എന്ന നാമങ്ങളാലും പൂജ്യയാണ്।

Verse 12

हां हुं हां शिवमूर्तये साङ्गवक्त्रं शिवं यजेत् हौं शिवाय हामित्यादि हामीशानादिवक्त्रकं

‘ഹാം ഹും ഹാം’ എന്ന മന്ത്രക്രമത്തിൽ അങ്ങങ്ങളും മുഖങ്ങളും സഹിതമായ ശിവമൂർത്തിയായ ശിവനെ പൂജിക്കണം. അതുപോലെ ‘ഹൗം ശിവായ’ എന്നും ‘ഹാം…’ മുതലായ മന്ത്രങ്ങളാലും ഈശാനാദി മുഖങ്ങളുള്ള ശിവനെ ആരാധിക്കണം.

Verse 13

ह्रीं गौरीं गं गणः शक्रमुखाश् चण्डीहृतादिकाः क्रमात्सूर्यार्चने मन्त्रा दण्डी पूज्यश् च पिङ्गलः

സൂര്യാരാധനയിൽ മന്ത്രങ്ങൾ ക്രമമായി പ്രയോഗിക്കണം—ആദ്യം ‘ഹ്രീം’, പിന്നെ ‘ഗൗരീം’, പിന്നെ ‘ഗം’; തുടർന്ന് ഗണ (ഗണേശൻ), പിന്നെ ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) മുതലായ ദേവന്മാർ; കൂടാതെ ചണ്ഡീ, ഹൃത (ഹൃദയം) മുതലായവ. പിന്നെ ദണ്ഡിയും പിംഗളനും കൂടി പൂജിക്കണം.

Verse 14

उच्चैःश्रवाश्चारुणश् च प्रभूतं विमलं यजेत् साराध्योपरमसुखं स्कन्दाद्यं मध्यतो यजेत्

ഉച്ചൈഃശ്രവാ, ചാരുണ, കൂടാതെ പ്രഭൂത, വിമല—ഇവരെ പൂജിക്കണം. സാരാധ്യയും പരമസുഖവും കൂടി ആരാധിക്കണം; മദ്ധ്യസ്ഥാനത്ത് സ്കന്ദാദികളെ പൂജിക്കണം.

Verse 15

दीप्ता सूक्ष्मा जया भद्रा विभूतिर्विमला तथा अमोघा विद्युता चैव पूज्याथ सर्वतोमुखी

അവൾ ദീപ്ത, സൂക്ഷ്മ, ജയദായിനി, ഭദ്രാ; അവൾ വിഭൂതിസ്വരൂപിണിയും വിമലയുമാണ്. അവൾ അമോഘാ, വിദ്യുത്സമ തേജസ്സുള്ളവൾ, സദാ പൂജ്യയും സർവതോമുഖീ (എല്ലാ ദിക്കുകളിലും വ്യാപ്ത) യുമാണ്.

Verse 16

अर्कासनं हि हं खं ख सोल्कायेति च मूर्तिकाम् ह्रां ह्रीं स सूर्याय नम आं नमो हृदाय च

അർക്കാസനം (സൂര്യാസനം) ചെയ്യുമ്പോൾ ‘ഹം, ഖം, ഖ’ എന്ന ബീജാക്ഷരങ്ങളും, മൂർത്തി-സ്ഥാപനാർത്ഥം ‘സോൽകായ’ എന്ന പദവും പ്രയോഗിക്കണം. തുടർന്ന് ‘ഹ്രാം ഹ്രീം സ—സൂര്യായ നമഃ’ ജപിച്ച്, ഹൃദയ-ന്യാസത്തിൽ ‘ആം—നമോ ഹൃദായ’ എന്നു ഉച്ചരിക്കണം.

Verse 17

अर्काय शिरसे तद्वदग्नीशासुरवायुगान् भूर्भुवः स्वरे ज्वालिनि शिखा हुं कवचं स्मृतं

ശിരോ-ന്യാസത്തിൽ അർക്കൻ (സൂര്യൻ) വിന്യസിക്കണം; അതുപോലെ അഗ്നി, ഈശ, അസുര, വായു എന്നിവയും. ‘ഭൂഃ’ ‘ഭുവഃ’ എന്ന ഉച്ചാരണത്തോടും സ്വരസഹിതവും ‘ജ്വാലിനി, ശിഖാ, ഹും’ എന്ന മന്ത്രം കവചം (രക്ഷാമന്ത്രാവരണം) ആയി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 18

भां नेत्रं वस् तथार्कास्त्रं राज्ञी शक्तिश् च निष्कुभा सोमो ऽङ्गारकोथ बुधो जीवः शुक्रः शनिः क्रमात्

‘ഭാം’—നേത്രത്തിന്; ‘വസ്’ കൂടാതെ ‘അർക്കാസ്ത്രം’ (സൂര്യന്റെ അസ്ത്രം); ‘രാജ്ഞീ’, ‘ശക്തി’ (ഭല്ലം) 그리고 ‘നിഷ്കുഭാ’—ഇവ ക്രമമായി സോമൻ (ചന്ദ്രൻ), അങ്കാരകൻ (മംഗളം), ബുധൻ, ജീവൻ/ബൃഹസ്പതി, ശുക്രൻ, ശനി എന്നിവർക്കായി വിന്യസിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 19

राहुः केतुस्तेजश् चण्डः सङ्क्षेपादथ पूजनं आसनं मूर्तये मूलं हृदाद्यं परिचारकः

രാഹുവിനെയും കേതുവിനെയും ‘തേജസ്’ ‘ചണ്ഡ’ എന്ന പേരുകളിലും ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു. സംക്ഷേപത്തിൽ അവരുടെ പൂജ—ദേവമൂർത്തിക്ക് ആസനം അർപ്പിക്കുക, മൂലമന്ത്രവും ഹൃദയാദി-ന്യാസവും നിർവഹിക്കുക, കൂടാതെ പരിചാരക ദേവതകളെ ആവാഹനം ചെയ്യുക.

Verse 20

विष्ण्वासनं विष्णुर्मूर्तेरों श्रीं श्रीं श्रीधरोहरिः ह्रीं सर्वमूर्तिमन्त्रोयमिति त्रैलोक्यमोहनः

വിഷ്ണുമൂർത്തിക്കുള്ള വിഷ്ണ്വാസനം ഇങ്ങനെ—‘ഓം ശ്രീം ശ്രീം—ശ്രീധര ഹരിഃ; ഹ്രീം।’ ഇതിനെ ‘സർവമൂർത്തി’ മന്ത്രം എന്നും ‘ത്രൈലോക്യമോഹന’ എന്നും പ്രസിദ്ധമായി പറയുന്നു.

Verse 21

ह्रीं हृषीकेशः क्लीं विष्णुः स्वरैर् दीर्घैर्हृदादिकं समस्तैः पञ्चमी पूजा सङ्ग्रामादौ जयादिदा

‘ഹ്രീം’ ബീജത്തോടെ ഹൃഷീകേശനെയും, ‘ക്ലീം’ ബീജത്തോടെ വിഷ്ണുവിനെയും ആവാഹിക്കണം. ഹൃദാദി (ഹൃദയം മുതലായ) മന്ത്രങ്ങൾ എല്ലാം ദീർഘസ്വരങ്ങളോടെ ജപിക്കേണ്ടതാണ്. പഞ്ചമി തിഥിയിലെ പൂജ, പ്രത്യേകിച്ച് യുദ്ധാരംഭത്തിൽ, ജയാദി ഫലം നൽകുന്നു.

Verse 22

सावाराध्योपरं दुःखमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अग्निसाश्रयवायुगानिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः अर्काय शिरसे तद्वदग्निजायायुतञ्च तदिति ङ,चिह्नितपुस्तकपाठः शक्तिश् च निर्गता इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः चक्रं गदां क्रमाच्छङ्खं मुषलं खड्गशार्ङ्गकम् पाशाङ्कुशौ च श्रीवत्सं कौस्तुभं वनमालया

ചില ഹസ്തപ്രതികളിൽ ‘സാവാരാധ്യ…’, ‘അഗ്നിസാശ്രയ…’, ‘അർക്കായ ശിരസേ… അതുപോലെ അഗ്നിജായാ…’, ‘ശക്തിശ്ച നിർഗതാ…’ എന്നിങ്ങനെ പാഠഭേദങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു. പ്രചലിത പാഠത്തിൽ ദേവൻ ചക്രം, ഗദ, ക്രമമായി ശംഖം; മുഷലം, ഖഡ്ഗം, ശാർങ്ഗം (ധനുസ്സ്); പാശവും അങ്കുശവും; കൂടാതെ ശ്രീവത്സചിഹ്നം, കൗസ്തുഭമണി, വനമാല എന്നിവ ധരിക്കുന്നവനായി വിവരണം ചെയ്യുന്നു.

Verse 23

श्रीं श्रीर्महालक्ष्मीतार्क्ष्यो गुरुरिन्द्रादयो ऽर्चनम् सरस्वत्यासनं मूर्तिरौं ह्रीं दधी सरस्वती

‘ശ്രീം’ ബീജം ശ്രീ (ലക്ഷ്മി), മഹാലക്ഷ്മി, താർക്ഷ്യ (ഗരുഡൻ), ഗുരു, ഇന്ദ്രാദികൾ എന്നിവരുടെ സ്വരൂപം—ഇവർക്കു അർച്ചന ചെയ്യണം. സരസ്വതിയുടെ ആസനവും മൂർത്തിയും ‘ഓം’ ‘ഹ്രീം’ ബീജങ്ങളാൽ ആവാഹിക്കപ്പെടുന്നു. ‘ദധി’ (തൈര്) സരസ്വതിയുടെ നൈവേദ്യ/ലക്ഷണം ആകുന്നു.

Verse 24

हृदाद्या लक्ष्मीर्मेधा च कलातुष्टिश् च पुष्टिका गौरी प्रभामती दुर्गा गणो गुरुश् च क्षेत्रपः

ഹൃദാദ്യാ, ലക്ഷ്മി, മേധാ, കലാ, തുഷ്ടി, പുഷ്ടികാ, ഗൗരി, പ്രഭാമതി, ദുര്‍ഗ, ഗണ, ഗുരു, ക്ഷേത്രപ—ഇവ പാവന ദിവ്യനാമങ്ങൾ; സ്മരണ/ആവാഹനത്തിന് യോഗ്യം.

Verse 25

तथा गं गणपतये च ह्रीं गौर्यै च श्रीं श्रियै ह्रीं त्वरितायै ह्रीं सौ त्रिपुरा चतुर्थ्यन्तनमोन्तकाः

അതുപോലെ ‘ഗം’ ബീജം ഗണപതിക്കു, ‘ഹ്രീം’ ഗൗരിക്കു, ‘ശ്രീം’ ശ്രീ (ലക്ഷ്മി)ക്കു, ‘ഹ്രീം’ ത്വരിതയ്ക്കു, കൂടാതെ ‘ഹ്രീം’ സഹിതം ‘സൗ’ ത്രിപുരയ്ക്കു—ഇവയെല്ലാം ചതുര്ഥി (ദത്തിവ്) വിഭക്തിയിൽ ചേർത്ത് അവസാനം ‘നമഃ’ എന്ന പദത്തോടെ സമാപിക്കണം.

Verse 26

प्रणवाद्याश् च नामाद्यमक्षरं विन्दुसंयुतं ॐ युतं वा सर्वमन्त्रपूजनाज्जपतः स्मृताः

പ്രണവം (ഓം) കൊണ്ട് ആരംഭിച്ച്, നാമത്തിന്റെ ആദ്യാക്ഷരം ബിന്ദു (ം) യുക്തമോ അല്ലെങ്കിൽ ഓം-യുക്തമോ ആക്കി—സർവ്വമന്ത്രപൂജാർത്ഥ ജപത്തിന് സ്മൃതിപ്രസിദ്ധമായി വിധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 27

होमात्तिलघृताद्यैश् च धर्मकामार्थमोक्षदाः पूजामन्त्रान् पठेद्यस्तु भुक्तभोगो दिवं व्रजेत्

എള്ള്, നെയ്യ് മുതലായവകൊണ്ട് ഹോമം ചെയ്ത് ധർമ്മ-കാമ-അർത്ഥ-മോക്ഷദായകമായ പൂജാമന്ത്രങ്ങൾ പാരായണം ചെയ്യണം; പാരായണം ചെയ്യുന്നവൻ ധർമ്മസമ്മത ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച് സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കുന്നു।