Shloka 135

दुर्वासाशापः, क्षीरसागरमन्थनम्, श्रीः (लक्ष्मी) उद्भवः तथा श्रीस्तुतिः

Devanagari script

त्रैलोक्यं त्रिदशश्रेष्ठ न संत्यक्ष्यामि वासव दत्तो वरो मयायं ते स्तोत्राराधनतुष्टया

Transliteration

trailokyaṃ tridaśaśreṣṭha na saṃtyakṣyāmi vāsava datto varo mayāyaṃ te stotrārādhanatuṣṭayā

Translation

ໂອ ຜູ້ເປັນເທວະຜູ້ປະເສີດ ໂອ ວາສະວະ! ຂ້າພະເຈົ້າຈະບໍ່ລະທິ້ງໄຕໂລກ. ພອນນີ້ຂ້າພະເຈົ້າປະທານໃຫ້ທ່ານ ເພາະພໍໃຈໃນການບູຊາດ້ວຍບົດສັນລະເສີນຂອງທ່ານ.

Word by Word

• त्रैलोक्यम्: the three worlds
• त्रैलोक्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्रैलोक्य (प्रातिपदिक; त्रि+लोक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; द्विगु-समासः (त्रयाणां लोकानां समाहारः)

• त्रिदशश्रेष्ठ: O best of the gods
• त्रिदशश्रेष्ठ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: त्रिदश-श्रेष्ठ (प्रातिपदिक; त्रिदश + श्रेष्ठ)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (त्रिदशानां श्रेष्ठः)

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (particle of negation)

• संत्यक्ष्यामि: I will abandon
• संत्यक्ष्यामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्+त्यज् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (भविष्यत्काल), उत्तमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; सम्-उपसर्गपूर्वकः

• वासव: O Vāsava (Indra)
• वासव: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वासव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• दत्तः: given
• दत्तः: Predicate/Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दा (धातु) → दत्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘वरः’ इति विशेषणम्

• वरः: a boon
• वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• मया: by me
• मया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• अयम्: this
• अयम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘वरः’ इति विशेषणम्

• ते: to you
• ते: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम, चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान), एकवचन

• स्तोत्राराधनतुष्टया: by (my) satisfaction from worship through the hymn
• स्तोत्राराधनतुष्टया: Karana (Instrument/Cause/करण)
• Type: Noun
• Root: स्तोत्र-आराधन-तुष्टि (प्रातिपदिक; स्तोत्र + आराधन + तुष्टि)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (स्तोत्रेण आराधनात् उत्पन्ना तुष्टिः)

Speaker

A divine bestower of boons addressing Indra (Vāsava); narrated in the Vishnu Purana’s Parasara–Maitreya frame

Characters & Entities

• Indra (Vāsava)
• Devas
• Three Worlds (Trailokya)

FAQs

What is the significance of protecting the three worlds (trailokya) in the Vishnu Purana?

It signals the preservation of cosmic order—divine authority is shown as actively sustaining heaven, earth, and the nether realms rather than withdrawing from them.

How does the text present the efficacy of stotra (hymns) in gaining divine favor?

This verse explicitly links the granting of a boon to satisfaction produced by stotra-based worship, portraying praise and devotion as a direct spiritual cause of grace.

What is the theological importance of Vishnu’s sovereignty in this context?

Even when a boon is addressed to Indra, the underlying Vaishnava framing emphasizes that cosmic stability and the bestowal of power ultimately depend on the Supreme’s sanction.