Previous Verse
Next Verse

Shloka 59

सर्गभेदाः — अविद्या, स्रोतोभेदाः, नव सर्गाः, देवासुरादिसृष्टिः, वेद-यज्ञप्रादुर्भावः

नरकिंनररक्षांसि वयःपशुमृगोरगान् अव्ययं च व्ययं चैव यद् इदं स्थाणुजङ्गमम्

narakiṃnararakṣāṃsi vayaḥpaśumṛgoragān avyayaṃ ca vyayaṃ caiva yad idaṃ sthāṇujaṅgamam

ສັດນະລົກ, ຄິນນະຣະ ແລະ ຣາກຊະສະ; ນົກ, ສັດລ້ຽງ, ສັດປ່າ ແລະ ງູ—ທຸກສິ່ງທີ່ຢູ່ນີ້ ທັງຢືນນິ່ງແລະເຄື່ອນໄຫວ, ທັງບໍ່ເສື່ອມແລະເສື່ອມສະລາຍ ລ້ວນຖືກຄອບຄຸມຢູ່ໃນພຣະອົງ

नरmen
नर:
Sambandha (Compound-member)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासाङ्ग)
किंनरKiṃnaras
किंनर:
Sambandha (Compound-member)
TypeNoun
Rootकिंनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासाङ्ग)
रक्षांसिRākṣasas
रक्षांसि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरक्षस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
नरकिंनररक्षांसिmen, Kiṃnaras, and Rākṣasas
नरकिंनररक्षांसि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनर + किंनर + रक्षस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; द्वन्द्व-समास
वयःbirds
वयः:
Sambandha (Compound-member)
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासाङ्ग)
पशुbeasts/cattle
पशु:
Sambandha (Compound-member)
TypeNoun
Rootपशु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासाङ्ग)
मृगwild animals/deer
मृग:
Sambandha (Compound-member)
TypeNoun
Rootमृग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासाङ्ग)
उरगान्serpents
उरगान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootउरग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
वयःपशुमृगोरगान्birds, beasts, wild animals, and serpents
वयःपशुमृगोरगान्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवयस् + पशु + मृग + उरग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; द्वन्द्व-समास
अव्ययम्imperishable
अव्ययम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootअव्यय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha/Conjunction
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
व्ययम्perishable
व्ययम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootव्यय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha/Conjunction
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
एवindeed
एव:
Sambandha/Particle
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिपात
यत्which/that which
यत्:
Sambandha (Relative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (सम्बन्ध-निर्देशक)
इदम्this
इदम्:
Sambandha (Demonstrative)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
स्थाणुजङ्गमम्stationary and moving
स्थाणुजङ्गमम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्थाणु + जङ्गम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्वन्द्व-समास (स्थाणु + जङ्गम)

Sage Parāśara (teaching Maitreya)

N
Naraka-beings
H
Humans (Nara)
R
Rakshasas
B
Birds
C
Cattle
W
Wild animals
S
Serpents
S
Sthāṇu (immovable)
J
Jaṅgama (movable)

FAQs

This verse uses the immovable–movable division to express totality: every form of existence, from fixed entities to living creatures, is included within Vishnu’s comprehensive lordship and pervasion.

By pairing vyaya (changing, decaying forms) with avyaya (that which does not diminish), Parāśara indicates that both conditioned phenomena and enduring principles ultimately rest in the Supreme who transcends yet contains them.

Vishnu is presented as the Supreme Reality and inner ruler of all categories of beings—celestial, infernal, human, and animal—supporting a Vaishnava vision where the cosmos is unified under one sovereign, all-pervading Lord.