Adhyaya 74: Measures of the Earth and the Cosmos: The Expansion of the Universe and the Division of Continents and Regions

Verse 1

श्रीवराह उवाच । पुनस्ते ऋषयः सर्वे तं पप्रच्छुः सनातनम् । रुद्रं पुराणपुरुषं शाश्वतं ध्रुवमव्ययम् । विश्वरूपमजं शम्भुं त्रिनेत्रं शूलपाणिनम् ॥ ७४.१ ॥

ພຣະສີວະຣາຫະກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ບັນດາລຶສີທັງປວງໄດ້ຖາມພຣະອົງຜູ້ນິລັນດອນນັ້ນ—ຄື ຣຸດຣະ, ບຸຣຸສະເກົ່າແກ່, ອະມະຕະ, ໝັ້ນຄົງ, ບໍ່ເສື່ອມສະລາຍ; ຜູ້ມີຮູບຮ່າງເປັນສາກົນ, ບໍ່ເກີດ, ຊຳພູ, ມີສາມຕາ, ແລະຖືຕຣິສູນ (ຫອກສາມງ່າ) ໃນພຣະຫັດ.

Verse 2

ऋषय ऊचुः । त्वं परः सर्वदेवानामस्माकं च सुरेश्वर । पृच्छाम तेन त्वां प्रश्नमेकं तद् वक्तुमर्हसि ॥ ७४.२ ॥

ບັນດາລຶສີກ່າວວ່າ: «ທ່ານເປັນຜູ້ສູງສຸດເໜືອເທວະທັງປວງ ແລະເປັນຈອມເທວະຂອງພວກເຮົາ. ດັ່ງນັ້ນ ພວກເຮົາຂໍຖາມຄຳຖາມດຽວ; ຂໍທ່ານເມດຕາອະທິບາຍໃຫ້ຊັດເຈນ»។

Verse 3

भूमिप्रमाणसंस्थानं पर्वतानां च विस्तारम् । समुद्राणां नदीणां च ब्रह्माण्डस्य च विस्तारम् । अस्माकं ब्रूहि कृपया देवदेव उमापते ॥ ७४.३ ॥

ຂໍນະມັດສະການ ໂອ ເທວະເທວາ, ອຸມາປະຕິ! ຂໍໂປດເມດຕາບອກພວກເຮົາເຖິງຂະໜາດແລະຮູບຮ່າງຂອງແຜ່ນດິນ, ຄວາມກວ້າງໃຫຍ່ຂອງພູເຂົາ, ຂອງມະຫາສະໝຸດແລະແມ່ນ້ຳ, ແລະຄວາມກວ້າງໃຫຍ່ຂອງພຣະຫມານຑະ (ໄຂ່ຈັກກະວານ) ດ້ວຍເຖີດ।

Verse 4

रुद्र उवाच । सर्वेष्वेव पुराणेषु भूर्लोकः परिकीर्त्यते । ब्रह्मविष्णुभवादीनां वायव्ये च सविस्तरम् ॥ ७४.४ ॥

ຣຸດຣະກ່າວວ່າ: “ໃນປຸຣານະທັງປວງ ມີການພັນລະນາພູຣໂລກ (ໂລກແຜ່ນດິນ) ຢູ່ແລ້ວ; ແລະໃນວາຍະວີຍະ (ປຸຣານະ) ໄດ້ກ່າວເຖິງພຣະພຣະຫມາ, ພຣະວິສະນຸ, ພະວະ (ພຣະສິວະ) ແລະອື່ນໆ ຢ່າງລະອຽດ।”

Verse 5

इदानीं च प्रवक्ष्यामि समासाद् वः क्षमान्तरम् । तन्निबोधत धर्मज्ञा गदतो मम सत्तमाः ॥ ७४.५ ॥

ບັດນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈະອະທິບາຍໃຫ້ພວກເຈົ້າຟັງໂດຍຫຍໍ້ ເຖິງຊ່ວງເວລາຄັ່ນກາງອີກປະການໜຶ່ງ। ຈົ່ງເຂົ້າໃຈໃຫ້ດີ ໂອ ຜູ້ຮູ້ທຳ ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນຫມູ່ຜູ້ມີຄຸນທຳ ໃນຂະນະທີ່ຂ້າພະເຈົ້າກ່າວຢູ່।

Verse 6

योऽसौ सकलविद्यावबोधितपरमात्मरूपी विगतकल्मषः परमाणुरचिन्त्यात्मा नारायणः सकललोकालोकव्यापी पीताम्बरोरुवक्षः क्षितिधरो गुणतो मुख्यतस्तु—अणुमहद्दीर्घह्रस्वमकृशमलोहितमित्येवमाद्युपलक्षित—विज्ञानमात्ररूपम्। स भगवांस्त्रिप्रकारः सत्त्व-रजस्तमोद्रिक्तः सलिलं ससर्ज। तच्च सृष्ट्वा—नादिपुरुषः परमेश्वरो नारायणः सकलजगन्मयः सर्वमयो देवमयो यज्ञमय आपोमय आपोमूर्तिर्योगनिद्रया सुप्तस्य तस्य नाभौ सदब्जं निःससार। तस्मिन्सकलवेदनिधिरचिन्त्यात्मा परमेश्वरो ब्रह्मा प्रजापतिरभवत् स च सनकसनन्दनसनत्कुमारादीन् ज्ञानधर्मिणः पूर्वमुत्पाद्य पश्चान्मनुं स्वायम्भुवं मरीच्यादीन् दक्षान्तान् ससर्ज। यः स्वायम्भुवो मनुर्भगवता सृष्टस्तस्मादारभ्य भुवनस्यातिविस्तरो वर्ण्यते। तस्य च मनोर्द्वौ पुत्रौ बभूवतुः प्रियव्रतोत्तानपादौ। प्रियव्रतस्य दश पुत्रा बभूवुः—आग्नीघ्रोऽग्निबाहुर्मेधो मेधातिथिर्ध्रुवो ज्योतिष्मान् द्युतिमान् हव्यवपुष्मत्सवनान्ताः। स च प्रियव्रतः सप्तद्वीपेषु सप्त पुत्रान् स्थापयामास। तत्र चाग्नीध्रं जम्बूद्वीपेश्वरं चक्रे—शाकद्वीपेश्वरं मेधातिथिं कुशे ज्योतिष्मन्तं क्रौञ्चे द्युतिमन्तं शाल्मले वपुष्मन्तं गोमेदस्येश्वरं हव्यं पुष्कराधिपतिं सवनमिति। पुष्करेशस्यापि सवनस्य द्वौ पुत्रौ महावीतधातकी भवेताम्। तयोर् देशौ गोमेदश्च नाम्ना व्यवस्थितौ। धातकेर्धातकीखण्डं कुमुदस्य च कौमुदम्। शाल्मलाधिपतेरपि वपुष्मन्तस्य त्रयः पुत्राः सकुशवैद्युतजीमूतनामानः। सकुशस्य सकुशनामा देशः वैद्युतस्य वैद्युतः जीमूतस्य जीमूत इति—एते शाल्मलेर्देशाः। तथा च द्युतिमतः सप्त पुत्रकाः—कुशलो मनुगोष्ठौष्णः पीवरो द्याण्डकारकमुनिदुन्दुभिश्चेति। तन्नाम्ना क्रौञ्चे सप्त महादेशनामानि। कुशद्वीपेश्वरस्यापि ज्योतिष्मतः सप्तैव पुत्रास्तद्यथा—उद्भिदो वेणुमांश्चैव रथोपलम्बनो धृतिः प्रभाकरः कपिल इति। तन्नामान्येव वर्षाणि द्रष्टव्यानि। शाकाधिपस्यापि सप्त पुत्रा मेधातिथेस्तद्यथा—शान्तभयशिशिरसुखोदयम् नन्दशिवक्षेमकध्रुवा इति। एते सप्त पुत्राः—एतन्नामान्येव वर्षाणि। अथ जम्बूद्वीपेश्वरस्यापि आग्नीध्रस्य नव पुत्रा बभूवुः—तद्यथा नाभिः किम्पुरुषो हरिवर्ष इलावृतो रम्यको हिरण्मयः कुरुर्भद्राश्वः केतुमालश्चेति। एतन्नामान्येव वर्षाणि। नाभेर् हिमवन्तं हेमकूटं किम्पुरुषं नैषधं हरिवर्षं मेरुमध्यं इलावृत्तं नीलं रम्यकं श्वेतं हिरण्मयम् उत्तरं च शृङ्गवतं कुरवो माल्यवन्तं भद्राश्वं गन्धमादनं केतुमालमिति। एवं स्वायम्भुवेऽन्तरे भुवनप्रतिष्ठा। कल्पे कल्पे चैवमेव सप्त सप्त पार्थिवैः क्रियते भूमेः पालनं व्यवस्था च। एष स्वभावः कल्पस्य सदा भवतीति। अत्र नाभेः सर्गं कथयामि। नाभिर्मेरुदेव्यां पुत्रमजनयद् ऋषभनामानं तस्य भरतो जज्ञे पुत्रश्च तावदग्रजः। तस्य भरतस्य पिता ऋषभो हिमाद्रेर् दक्षिणं वर्षमदाद् भारतं नाम। भरतस्यापि पुत्रः सुमतिर् नाम। तस्य राज्यं दत्त्वा भरतोऽपि वनं ययौ। सुमतेस्तेजस्तत्पुत्रः सत्सुर् नाम। तस्यापीन्द्रद्युम्नो नाम। तस्यापि परमेष्ठी तस्यापि प्रतिहर्ता तस्य निखातो निखातस्य उन्नेता उन्नेतुरप्यभावस्तस्योद्गाता तस्य प्रस्तोता प्रस्तोतुश्च विभुः विभोः पृथुः पृथोरनन्तः अनन्तस्यापि गयः गयस्य नयस्तस्य विराटः। तस्यापि महावीर्यस्ततः सुधीमान् धीमतो महान् महतो भौमनो भौमनस्य त्वष्टा त्वष्टुर्विरजाः। तस्य राजो राजस्य शतजित्। तस्य पुत्रशतं जज्ञे तेनैमा वर्धिताः प्रजाः। तैरिदं भारतं वर्षं सप्तद्वीपं समाङ्कितम्॥ ७४.६ ॥

ນາຣາຍະນະນັ້ນ—ຜູ້ເປັນຮູບແຫ່ງປະຣະອາຕະມັນອັນປະຈັກດ້ວຍການຮູ້ແຈ້ງໃນວິຊາທັງປວງ, ບໍ່ມີມົນທິນ, ລະອຽດດັ່ງອະນຸ ແລະຍາກຈະຄິດຄຳນຶງເຖິງແທ້ສະພາບ—ແຜ່ຊາຍໄປທົ່ວໂລກແລະອະໂລກ; ນຸ່ງຜ້າສີເຫຼືອງ, ອົກກວ້າງ, ແລະຊົງຄ້ຳຈຸນແຜ່ນດິນ. ດ້ວຍຄຸນລັກສະນະ ພຣະອົງຖືກກ່າວວ່າ ທັງລະອຽດແລະຍິ່ງໃຫຍ່, ທັງຍາວແລະສັ້ນ, ບໍ່ຜອມບໍ່ອ້ວນ, ບໍ່ດຳບໍ່ແດງ ແລະອື່ນໆ; ແທ້ຈິງແລ້ວສະພາບເປັນພຽງຈິດຮູ້ບໍລິສຸດ. ພຣະຜູ້ມີພາກ ໃນສາມພາວະອັນເດັ່ນດ້ວຍ ສັດຕະວະ–ຣະຊັສ–ຕະມັສ ໄດ້ສ້າງນ້ຳ. ເມື່ອສ້າງນ້ຳແລ້ວ ບຸຣຸດຜູ້ບໍ່ມີຕົ້ນກຳເນີດ ຄື ພຣະປະເມສວຣ ນາຣາຍະນະ—ຜູ້ເປັນໄປທົ່ວຈັກກະວານ, ເປັນເທວະມະຍະ, ເປັນຍັດຍະມະຍະ, ເປັນອາໂປມະຍະ ແລະມີນ້ຳເປັນພຣະວະກາຍ—ໃນຂະນະບັນທົມໃນໂຢກນິດຣາ ຈາກສະດືອພຣະອົງໄດ້ປາກົດດອກບົວແທ້. ບົນດອກບົວນັ້ນ ພຣະພຣະຫມາ ປະຊາປະຕິ ຄັງແຫ່ງເວທະທັງປວງ ຜູ້ມີສະພາບອັນຍາກຈະຄິດຄຳນຶງ ໄດ້ປາກົດ. ພຣະອົງໄດ້ສ້າງກ່ອນເທິງບັນດາຣິສີຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນຍານແລະທຳ ເຊັ່ນ ສນະກະ, ສນັນທະນະ, ສນັດກຸມາຣ ແລະອື່ນໆ; ແລ້ວຈຶ່ງສ້າງ ສະວາຍັມພູວະມະນຸ, ມະຣີຈິ ແລະຜູ້ອື່ນໆ ຈົນເຖິງ ທັກສະ. ນັບແຕ່ ສະວາຍັມພູວະມະນຸ ຜູ້ພຣະອົງສ້າງ ຈຶ່ງມີການພັນລະນາຄວາມກວ້າງໃຫຍ່ຂອງໂລກ. ມະນຸມີບຸດສອງຄົນ: ປຣິຍະວຣະຕະ ແລະ ອຸຕຕານະປາດະ. ປຣິຍະວຣະຕະມີບຸດສິບຄົນ: ອາກນີດຣະ, ອັກນີບາຫຸ, ເມທະ, ເມທາຕິຖິ, ທຣຸວະ, ຈະໂຢຕິສະມານ, ດະຢຸຕິມານ, ຮະວະຍະ, ວະປຸສະມານ, ແລະ ສະວະນະ. ປຣິຍະວຣະຕະໄດ້ຕັ້ງບຸດເຈັດຄົນເປັນເຈົ້າແຫ່ງທະວີບເຈັດ: ອາກນີດຣະເປັນເຈົ້າແຫ່ງຊັມບູທະວີບ; ເມທາຕິຖິແຫ່ງຊາກະ; ຈະໂຢຕິສະມານແຫ່ງກຸສະ; ດະຢຸຕິມານແຫ່ງກຣອັນຈະ; ວະປຸສະມານແຫ່ງຊາລະມະລີ; ຮະວະຍະແຫ່ງໂກເມດ; ແລະ ສະວະນະເປັນອະທິປະຕິແຫ່ງປຸສະກະຣ. ສະວະນະແຫ່ງປຸສະກະຣມີບຸດສອງຄົນ ມະຫາວີຕະ ແລະ ທາຕະກີ; ແຂວງຂອງທັງສອງຖືກຕັ້ງຕາມຊື່. ທາຕະກີມີພາກຊື່ ທາຕະກີຂັນຑະ ແລະ ກຸມຸດມີພາກຊື່ ກອມຸດ. ວະປຸສະມານ ເຈົ້າແຫ່ງຊາລະມະລີ ມີບຸດສາມຄົນ—ສະກຸສະ, ວາຍດະຢຸຕະ, ແລະ ຈີມູຕະ—ແລະແຂວງໃນຊາລະມະລີກໍໄດ້ຊື່ຕາມນັ້ນ. ດະຢຸຕິມານມີບຸດເຈັດຄົນ—ກຸສະລະ, ມະນຸໂກດຖະ, ອຸສະນະ, ປີວະຣະ, ດະຢານທະກາຣະກະ, ມຸນິ, ແລະ ດຸນດຸພິ—ແລະໃນກຣອັນຈະມີແຂວງໃຫຍ່ເຈັດຕາມຊື່ເຫຼົ່ານັ້ນ. ຈະໂຢຕິສະມານແຫ່ງກຸສະມີບຸດເຈັດຄົນ ເຊັ່ນ ອຸດພິດະ, ເວນຸມາງສ, ຣະໂທປະລັມພະນະ, ທຣິຕິ, ປຣະພາກະຣ, ກະປິລ ແລະອື່ນໆ; ແຂວງຕ່າງໆພຶງເຂົ້າໃຈຕາມຊື່ນີ້. ເມທາຕິຖິແຫ່ງຊາກະມີບຸດເຈັດຄົນ—ຊານຕະພະຍະ, ຊິຊິຣະ, ສຸຂໂອດະຍະ, ນັນທະ, ຊິວະ, ກເຊມະກະ, ແລະ ທຣຸວະ—ແລະຊື່ເຫຼົ່ານີ້ເປັນຊື່ແຂວງເຊັ່ນກັນ. ອາກນີດຣະ ເຈົ້າແຫ່ງຊັມບູທະວີບ ມີບຸດເກົ້າຄົນ: ນາພິ, ກິມປຸຣຸສະ, ຮະຣິວັຣສະ, ອິລາວຣິຕະ, ຣະມະຍະກະ, ຮິຣັນມະຍະ, ກຸຣຸ, ພະດຣາຊະວະ, ແລະ ເກຕຸມາລະ—ເປັນຊື່ແຂວງທັງສິ້ນ. ດ້ວຍແນວພູເຂົາແລະການແບ່ງເຂດ ເຊັ່ນ ຫິມະວັດ, ເຫມະກູດ, ນິໄສະທະ, ເມຣຸ ແລະ ອິລາວຣິຕະກາງ, ນີລະ, ຊະເວຕະ, ຊຣິງກະວັດ, ມາລະຍະວັດ, ກັນທະມາດະນະ ແລະອື່ນໆ ໄດ້ສ້າງລະບຽບໂລກໃນສະວາຍັມພູວະມັນວັນຕະຣະ. ໃນແຕ່ລະກັລປະ ກໍເປັນເຊັ່ນນີ້: ມີກະສັດເຈັດໆອົງຈັດການປົກຄອງແລະລະບຽບແຜ່ນດິນ; ນີ້ແມ່ນທຳມະດາອັນວຽນກັບຂອງກັລປະ. ຕໍ່ໄປກ່າວສາຍສະກຸນຈາກນາພິ: ນາພິໄດ້ໃຫ້ກຳເນີດ ຣິສະພະ ຈາກ ເມຣຸເທວີ; ຣິສະພະມີບຸດຊື່ ພະຣະຕະ ແລະແຂວງທາງໃຕ້ຂອງຫິມາລະຍະໄດ້ຊື່ວ່າ ‘ພາຣະຕະ’ ຕາມນາມນັ້ນ. ພະຣະຕະມີບຸດຊື່ ສຸມະຕິ; ມອບລາຊະອານາຈັກແລ້ວ ພະຣະຕະໄດ້ເຂົ້າປ່າ. ຕໍ່ມາມີລຳດັບກະສັດ (ສັດສຸ, ອິນທຣະດະຢຸມນະ ແລະອື່ນໆ) ຈົນເຖິງ ຊະຕະຈິດ; ພຣະອົງມີບຸດຮ້ອຍຄົນ, ໂດຍພວກເຂົາປະຊາຊົນເພີ່ມພູນ ແລະ ພາຣະຕະວັຣສະນີ້ພ້ອມທັງທະວີບເຈັດ ຖືກກຳນົດແລະຈັດລະບຽບໄວ້

Verse 7

तेषां वंशप्रसूत्याऽऽ तु भुक्तेयं भारती प्रजा । कृतत्रेतादियुक्त्या तु युगाख्या ह्येकसप्ततिः ॥ ७४.७ ॥

ໂດຍການແຜ່ຂະຫຍາຍສາຍສະກຸນຂອງພວກເຂົາ ປະຊາຊົນພາຣະຕີ (ຊາວພາຣະຕະ) ນີ້ຈຶ່ງຖືກຫຼ້ຽງດູໃຫ້ດຳລົງຢູ່. ຕາມການຈັດວາງຂອງຍຸກ ກຣິຕະ, ຕເຣຕາ ແລະອື່ນໆ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ ການນັບຊື່ຍຸກມີຈຳນວນ ເຈັດສິບເອັດ (71)

Verse 8

भुवनस्य प्रसङ्गेन मन्वन्तरमिदं शुभम् । स्वायम्भुवं च कथितं मनोर्द्वीपान्निबोधत ॥ ७४.८ ॥

ໂດຍອາໄສການເລົ່າເຖິງໂລກທັງຫຼາຍ ມັນວັນຕະຣະອັນເປັນມົງຄຸນນີ້—ສະວາຍັມພູວະມັນວັນຕະຣະ—ໄດ້ຖືກອະທິບາຍແລ້ວ. ບັດນີ້ ຈົ່ງຮຽນຮູ້ເຖິງດວີປ (dvīpa) ຂອງມະນຸ.