Adhyaya 57: The Observance for Attaining Radiance: The Soma Kānti-Vrata
Kāntivrata-vidhiḥ (Somakānti-prāpti-vrata)
Ritual-Manual (Vrata-vidhi) with Purāṇic Etiology
ໃນກອບການສອນລະຫວ່າງ ວຣາຫະ–ປຣຖະວີ ບົດນີ້ເປັນຄູ່ມືພິທີວຣະຕະ (vrata-vidhi) ທີ່ຣິຊິ ອະກັສຕະຍະ ຖ່າຍທອດໃຫ້ກະສັດ. ກ່ຽວກັບ “ການຕິວຣະຕະ” ເພື່ອຟື້ນຟູ “ການຕິ” (ຄວາມສະຫວ່າງ/ສຸຂະພາບ/ຄວາມງາມ) ດັ່ງຕົວຢ່າງໂສມະທີ່ຫາຍຈາກຍັກສະມາ ຫຼັງຄຳສາບຂອງທັກສະ. ພິທີເນັ້ນວັນ Kārttika śukla-dvitīyā ອົດອາຫານຕອນກາງຄືນ (nakta) ແລະບູຊາ ບາລະເກສະວະ ດ້ວຍເຄື່ອງບູຊາແຍກສ່ວນ—ຖວາຍທີ່ພະບາດແດ່ ບາລະເທວະ ແລະຖວາຍທີ່ພະເສຍະແດ່ ເກສະວະ. ຈາກນັ້ນຖວາຍອັຣຄະຍະແດ່ໂສມະດ້ວຍມັນຕຣາຈຳເພາະ ແລະປະຕິບັດວົງຈອນອາຫານ-ໂຫມະຕາມກຸ່ມລະດູ (phālgunādi, āṣāḍhādi) ໃຊ້ payasa, śāli, yava, tila. ຄົບໜຶ່ງປີ ຈຶ່ງສິ້ນສຸດດ້ວຍຮູບຈັນທຣາເງິນ ແລະທານແກ່ພຣາຫມະນະ ເຊື່ອມສຸຂະພາບກາຍກັບລຳດັບລະດູ ແລະຈັງຫວະຂອງແຜ່ນດິນ.
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 57
Verse 1
अगस्त्य उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि कान्तिव्रतम् अनुत्तमम् । यत्कृत्वा तु पुरा सोमः कान्तिमान् अभवत् पुनः ॥ ५७.१ ॥
ອະກັສຕະຍະ ກ່າວວ່າ: “ຕໍ່ໄປນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈະອະທິບາຍວຣະຕະອັນສູງສຸດ ຊື່ວ່າ ການຕິ-ວຣະຕະ (Kānti-vrata). ໃນການກ່ອນ ໂສມະ (ພຣະຈັນ) ໄດ້ກັບຄືນມາມີຄວາມສະຫວ່າງອີກຄັ້ງ ເພາະໄດ້ປະພຶດວຣະຕະນີ້.”
Verse 2
यक्ष्मणा दक्षशापेन पुराक्रान्तो निशाकरः । एतच्चीर्त्वा व्रतं सद्यः कान्तिमानभवत् किल ॥ ५७.२ ॥
ໃນການກ່ອນ ນິຊາກະຣະ (ຜູ້ເຮັດໃຫ້ເກີດຄືນ, ພຣະຈັນ) ຖືກຄວາມເຈັບໄຂ້ຍັກຊະມັນ (yakṣman) ຄອບງໍາ ເນື່ອງຈາກຄໍາສາບຂອງ ດັກຊະ. ເມື່ອໄດ້ປະພຶດ ແລະ ປະກາດ/ຮັກສາ ວຣະຕະນີ້ແລ້ວ ກ່າວກັນວ່າ ທ່ານໄດ້ກັບຄືນມາມີຄວາມສະຫວ່າງໃນທັນທີ.
Verse 3
द्वितीयायां तु राजेन्द्र कार्त्तिकस्य सिते दिने । नक्तं कुर्वीत यत्नेन अर्चयन् बलकेशवम् ॥ ५७.३ ॥
ໃນວັນທີສອງ (ຕິຖີທີ 2) ໂອ ພະຣາຊາ, ໃນວັນຂ້າງຂຶ້ນຂອງເດືອນກາຣຕຕິກາ, ຄວນປະຕິບັດວຣະຕ «ນັກຕະ» ກິນອາຫານຕອນຄ່ຳ ດ້ວຍຄວາມພາກພຽນ ແລະນະມັດສະການພຣະບາລະເກຊະວະ.
Verse 4
बलदेवाय पादौ तु केशवाय शिरोऽर्चयेत् । एवमभ्यर्च्य मेधावी वैष्णवं रूपमुत्तमम् ॥ ५७.४ ॥
ຄວນນະມັດສະການພຣະບາດແດ່ພຣະບາລະເທວະ ແລະນະມັດສະການພຣະເສົາແດ່ພຣະເກຊະວະ. ເມື່ອບູຊາດັ່ງນີ້ແລ້ວ ຜູ້ມີປັນຍາຍ່ອມເຄົາລົບຮູບວິສະນຸອັນສູງສຸດ.
Verse 5
परस्वरूपं सोमाख्यं द्विकलं तद्दिने हि यत् । तस्यार्घं दापयेद्धीमान् मन्त्रेण परमेष्ठिनः ॥ ५७.५ ॥
ໃນວັນນັ້ນ ສິ່ງທີ່ເອີ້ນວ່າ «ໂສມະ» ອັນມີຮູບ «ປະຣະສະວະຣູປະ» ແລະມີສອງສ່ວນ (ດວິກະລະ) ນັ້ນ, ຜູ້ມີປັນຍາຄວນໃຫ້ຖວາຍອາຣະຄະ (arghya) ໂດຍໃຊ້ມັນຕຣາແດ່ພຣະປະຣະເມດຖິນ.
Verse 6
नमोऽस्त्वमृतरूपाय सर्वौषधिनृपाय च । यज्ञलोकाधिपतये सोमाय परमात्मने ॥ ५७.६ ॥
ນະໂມຕໍ່ທ່ານ ຜູ້ມີຮູບເປັນອະມະຕະ; ແລະນະໂມຕໍ່ທ່ານ ຜູ້ເປັນຈອມກະສັດແຫ່ງສະຫມຸນໄພທັງປວງ; ນະໂມຕໍ່ຈອມເຈົ້າແຫ່ງໂລກຍັດ—ໂສມະ—ຜູ້ເປັນອາດຕະມາສູງສຸດ.
Verse 7
अनेनैव च मार्गेण दत्त्वार्घ्यं परमेष्ठिनः । रात्रौ सविप्रो भुञ्जीत यवान्नं सघृतं नरः ॥ ५७.७ ॥
ດ້ວຍເສັ້ນທາງດຽວກັນນີ້ ເມື່ອຖວາຍອາຣະຄະແດ່ພຣະປະຣະເມດຖິນແລ້ວ, ຜູ້ຊາຍຄວນກິນຕອນກາງຄືນ ພ້ອມກັບພຣາຫມະນະ, ເປັນອາຫານຂ້າວບາເລ (ຢະວາ) ມີເນີຍໃສ (ຄຣິຕະ).
Verse 8
फाल्गुनादिचतुष्के तु पायसं भोजयेच्छुचिः । शालिहोमं तु कुर्वीत कार्त्तिके तु यवैस्तथा ॥ ५७.८ ॥
ໃນຊ່ວງສີ່ເດືອນເລີ່ມແຕ່ເດືອນພາລກຸນະ ຜູ້ບໍລິສຸດຄວນຖວາຍຂ້າວນົມເປັນອາຫານ. ຄວນເຮັດຮໍມະດ້ວຍເຂົ້າສາລີ; ແລະໃນເດືອນກາຣຕິກະ ກໍເຮັດດ້ວຍຂ້າວບາເລີ ເຊັ່ນດຽວກັນ.
Verse 9
आषाढादिचतुष्के तु तिलहोमं तु कारयेत् । तद्वत् तिलान्नं भुञ्जीत एष एव विधिक्रमः ॥ ५७.९ ॥
ໃນຊ່ວງສີ່ເດືອນເລີ່ມແຕ່ເດືອນອາສາດະ ຄວນໃຫ້ກະທຳຕິລະຮໍມະ (ຮໍມະດ້ວຍງາ). ແລະເຊັ່ນດຽວກັນ ຄວນຮັບປະທານອາຫານທີ່ປຸງດ້ວຍງາ. ນີ້ແມ່ນລຳດັບພິທີທີ່ກຳນົດໄວ້ເທົ່ານັ້ນ.
Verse 10
ततः संवत्सरे पूर्णे शशिनं कृतराजतं । सितवस्त्रयुगच्छन्नं सितपुष्पानुलेपनम् । एवमेव द्विजं पूज्य ततस्तं प्रतिपादयेत् ॥ ५७.१० ॥
ເມື່ອຄົບປີໜຶ່ງແລ້ວ ຄວນຈັດເຮັດຮູບດວງຈັນຈາກເງິນ ໃຫ້ຄຸ້ມດ້ວຍເຄື່ອງນຸ່ງຂາວເປັນຄູ່ ແລະຊະໂລມດ້ວຍດອກໄມ້ຂາວ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ເມື່ອບູຊາພຣາຫມັນແລ້ວ ຈຶ່ງມອບຮູບດວງຈັນນັ້ນໃຫ້ແກ່ທ່ານ.
Verse 11
कान्तिमानपि लोकेऽस्मिन् सर्वज्ञः प्रियदर्शनः । त्वत्प्रसादात् सोमरूपिन् नारायण नमोऽस्तु ते ॥ ५७.११ ॥
ໃນໂລກນີ້ ໂດຍພຣະກະລຸນາຂອງພຣະອົງ (ຜູ້ນັ້ນ) ຈະເປັນຜູ້ສະຫວ່າງໄສ ຮູ້ທົ່ວທຸກຢ່າງ ແລະນ່າຊົມເມື່ອເຫັນ. ໂອ ນາຣາຍະນະ, ຜູ້ມີຮູບເປັນໂສມະ (ດວງຈັນ), ຂໍນະມັດສະການແດ່ພຣະອົງ.
Verse 12
अनेन किल मन्त्रेण दत्त्वा विप्राय वाग्यतः । दत्तमात्रे ततस्तस्मिन् कान्तिमान् जायते नरः ॥ ५७.१२ ॥
“ແທ້ຈິງ ໂດຍມົນຕຣານີ້ ເມື່ອຖວາຍທານແກ່ພຣາຫມັນ ໂດຍຄວບຄຸມວາຈາໃຫ້ສຸພາບ, ທັນທີທີ່ໃຫ້ທານແລ້ວ ຊາຍນັ້ນກໍເກີດເປັນຜູ້ສະຫວ່າງໄສ” ດັ່ງນີ້.
Verse 13
आत्रेयेणापि सोमेन कृतमेतत् पुरा नृप । तस्य व्रतान्ते सन्तुष्टः स्वयमेव जनार्दनः । यक्ष्माणमपनीयाशु अमृताख्यां कलां ददौ ॥ ५७.१३ ॥
ໂອ ພະຣາຊາ, ໃນການກ່ອນ ໂສມະ ຜູ້ເປັນລູກຫຼານຂອງ ອັດຣິ ກໍໄດ້ປະຕິບັດວຣະຕະນີ້. ເມື່ອສິ້ນສຸດຄໍາປະຕິຍານ, ພຣະຈະນາຣະດະນະ ຜູ້ສູງສຸດ ພໍພຣະໄທ ໄດ້ກໍາຈັດຍັກສະມາ (ໂລກຊຸດໂຊມ) ຢ່າງໄວ ແລະປະທານສ່ວນກະລາ ທີ່ເອີ້ນວ່າ «ອະມຣິຕະ».
Verse 14
तां कलां सोमराजोऽसौ तपसा लब्धवानिति । सोमत्वं चागमत सोऽस्य ओषधीनां पतिर् बभौ ॥ ५७.१४ ॥
ເຂົາກ່າວວ່າ ພຣະໂສມະຣາຊາ ໄດ້ຮັບສ່ວນກະລານັ້ນດ້ວຍຕະປະສະ (ການບໍາເພັນພະຕະ). ແລະເມື່ອບັນລຸຄວາມເປັນ «ໂສມະ» ແລ້ວ ທ່ານກໍເປັນເຈົ້າແຫ່ງພືດຢາທັງປວງ.
Verse 15
द्वितीयामश्विनौ सोमभुजौ कीर्त्येते तद्दिने नृप । तौ शेषविष्णू विख्यातौ मुख्यपक्षौ न संशयः ॥ ५७.१५ ॥
ໂອ ພະຣາຊາ, ໃນວັນຈັນທຣະຄັ້ງທີສອງ ອັດສະວິນທັງສອງ ຖືກສັນລະເສີນວ່າເປັນຜູ້ດື່ມໂສມະ. ທັງສອງນັ້ນໂດຍຊື່ສຽງແມ່ນ ເສສະ ແລະ ວິສນຸ, ເປັນຝ່າຍ/ປີກຫຼັກ ບໍ່ມີຂໍ້ສົງໄສ.
Verse 16
न विष्णोर्व्यतिरिक्तं स्याद् दैवतं नृपसत्तम । नामभेदेन सर्वत्र संस्थितः परमेश्वरः ॥ ५७.१६ ॥
ໂອ ກະສັດຜູ້ປະເສີດ, ບໍ່ມີເທວະໃດທີ່ຈະມີຢູ່ແຍກອອກຈາກ ວິສນຸ. ໂດຍຄວາມແຕກຕ່າງແຫ່ງນາມ, ພຣະເຈົ້າສູງສຸດສະຖິດຢູ່ທົ່ວທຸກແຫ່ງ.
Frequently Asked Questions
The text frames well-being and social order through disciplined observance aligned with calendrical and seasonal rhythms: regulated fasting, worship, offerings, and charitable gifting are presented as a structured means to restore “kānti,” linking personal health and social duty to cyclical terrestrial time.
The vrata begins on Kārttika śukla-dvitīyā (the bright fortnight’s second lunar day in Kārttika), includes a nightly observance (nakta), and runs for a full saṃvatsara (year). It specifies seasonal quartets: phālgunādi-catuṣka with payasa feeding and śāli-homa, Kārttika with yava offerings, and āṣāḍhādi-catuṣka with tila-homa and tila-based food.
While not explicitly ecological in modern terms, the chapter encodes an ethic of terrestrial balance by emphasizing seasonal regularity (grain/seed offerings tied to time), Soma’s identity as oṣadhīnāṃ pati (lord of medicinal plants), and the idea that health and vitality are sustained through harmonizing human practice with annual and lunar cycles.
The narrative references Agastya (as transmitter of the vrata), Soma (as exemplar), Dakṣa (as the source of the curse), Janārdana/Nārāyaṇa/Viṣṇu (as the divine agent removing yakṣmā), and the Aśvinau (named in connection with dvitīyā). A royal addressee (“rājendra,” “nṛpa”) is also invoked as the audience for the instruction.