Varaha PuranaAdhyaya 4825 Shlokas

Adhyaya 48: The Kalki Dvādaśī Observance and the Episode of King Viśāla

Kalki-dvādaśī-vrata-vidhiḥ tathā Viśāla-rājopākhyānam

Ritual-Manual with Purāṇic Exemplum (Avatāra-Theology and Royal Ethics)

ໃນກອບການສອນລະຫວ່າງ ວະຣາຫະ–ປຣິຖະວີ ບົດນີ້ອະທິບາຍພິທີວຣະຕະ ທວາດະຊີ ໃນເດືອນພາດຣະປະດ ຂ້າງຂຶ້ນ ໂດຍບູຊາ ກັລກິ ເປັນຮູບໜຶ່ງຂອງ ພຣະວິສນຸ: ການອັນເຊີນນາມຕາມອະວັຍະວະແບບ ອັງກະ-ນະຍາສ, ການປະດິດສະຖານຮູບກັລກິທອງຄຳ, ແລະການຖວາຍທານແກ່ພຣາຫມະນຜູ້ຮູ້. ຕໍ່ມາເລົ່າເລື່ອງພຣະຣາຊາ ວິຊາລາ ແຫ່ງກາຊີ ຜູ້ເສຍອານາຈັກແລ້ວໄປພັກຢູ່ ຄັນທະມາດະນ ໃກ້ ບະດະຣີ; ທີ່ນັ້ນໄດ້ພົບ ນະຣະ ແລະ ນາຣາຍະນ ຜູ້ໃຫ້ພອນ. ພຣະຣາຊາຂໍຄວາມສາມາດເຮັດຍັຊະນະພ້ອມ ທັກຊິນາ ຫຼາກຫຼາຍ. ນະຣະອະທິບາຍລຳດັບອະວະຕາຣຂອງພຣະວິສນຸ ແລະເຊື່ອມຮູບແບບການບູຊາກັບເປົ້າໝາຍ: ປັນຍາ, ຮັກສາວົງສາ, ການປົກປ້ອງ, ຄວາມຮັ່ງມີ, ລູກຫຼານ, ຄວາມງາມ, ແລະການທຳລາຍສັດຕູ. ທ້າຍສຸດກ່າວວ່າ ການປະຕິບັດທວາດະຊີຂອງວິຊາລາ ຟື້ນຟູອຳນາດກະສັດ ແລະນຳໄປສູ່ ໂມກສະ; ພິທີກຳທີ່ມີວິໄນເປັນຖານຂອງລະບຽບສັງຄົມແລະຄວາມມັ່ນຄົງແຫ່ງແຜ່ນດິນ.

Primary Speakers

VarāhaPṛthivīDurvāsāViśāla (rājā)NaraNārāyaṇa

Key Concepts

Bhādrapada-śukla Dvādaśī (tithi-based vrata timing)Kalki-arcana (iconic worship and aṅga-invocation)Dāna to śāstra-vit brāhmaṇa (ritual economy and learned stewardship)Viṣṇu avatāra taxonomy (Matsya–Kūrma–Varāha–Narasimha–Vāmana–Rāma–Vāsudeva–Buddha–Kalki)Yajña and dakṣiṇā (royal duty and redistribution)Restoration of rājya and attainment of nirvāṇa (political order to soteriology)Prakṛti-sthāpanā (re-establishing the world in balanced condition)Earth-centered ethics (Pṛthivī’s stability as a consequence of dharma)

Shlokas in Adhyaya 48

Verse 1

दुर्वासा उवाच । तद्वद् भाद्रपदे मासि शुक्लपक्षे तु द्वादशीम् । सङ्कल्प्य विधिना देवं अर्च्छयेत् परमेश्वरम् ॥ ४८.१ ॥

ດຸຣະວາສາເວົ້າວ່າ: «ເຊັ່ນດຽວກັນ, ໃນເດືອນພາດຣະປະດະ ໃນປັກສະສວ່າງ ວັນດວາດະຊີ, ເມື່ອຕັ້ງສັງກັນລະປະ (ຄຳຕັ້ງໃຈພິທີ) ແລ້ວ ຄວນບູຊາພຣະເຈົ້າ—ພຣະປະຣະເມສະວະຣະ—ຕາມພິທີທີ່ກຳນົດ»។

Verse 2

नमोऽस्तु कल्किने पादौ हृषीकेशाय वै कटिम् । म्लेच्छविध्वंसनायेति जगन्मूर्त्ते तथोदरम् ॥ ४८.२ ॥

ນະໂມ ແດ່ພຣະກັລກິນ—ຕໍ່ພຣະບາດ; ແດ່ພຣະຫຣິສີເກສະ—ຕໍ່ພຣະແອວ; ແດ່ “ຜູ້ທຳລາຍມເລັດຈະ”; ແລະດັ່ງດຽວກັນ ນະໂມ ຕໍ່ພຣະອຸດອນຂອງຜູ້ມີຮູບເປັນຈັກກະວານ।

Verse 3

शितिकण्ठाय कण्ठं तु खड्गपाणेति वै भुजौ । चतुर्भुजायेति हस्तौ विश्वमूर्त्ते तथा शिरः ॥ ४८.३ ॥

ໃຫ້ກຳນົດຄໍວ່າ “ສຳລັບ ສິຕິກັນຖະ”; ໃຫ້ກຳນົດແຂນວ່າ “ຂອງ ຂັດຄະປານິ”; ໃຫ້ກຳນົດມືວ່າ “ຂອງຜູ້ມີສີ່ພຣະຫັດ”; ແລະດັ່ງດຽວກັນ ໃຫ້ກຳນົດສີສະວ່າ “ຂອງ ວິສະວະມູຣຕິ (ຮູບສາກົນ)”.

Verse 4

एवमभ्यर्च्य मेधावी प्राग्वत् तस्याग्रतो घटम् । विन्यसेत् कल्किनं देवं सौवर्णं तत्र कारयेत् ॥ ४८.४ ॥

ເມື່ອບູຊາດັ່ງນີ້ແລ້ວ ຜູ້ມີປັນຍາພຶງວາງກະຖານ້ຳ (ຄະຕະ) ໄວ້ຂ້າງໜ້າ ດັ່ງເກົ່າ; ທີ່ນັ້ນພຶງອັນເຊີນພຣະກັລກິນປະທັບ ແລະໃຫ້ສ້າງພຣະຮູບຄຳຢູ່ທີ່ນັ້ນ.

Verse 5

सितवस्त्रयुगच्छन्नं गन्धपुष्पोपशोभितम् । कृत्वा प्रभाते विप्राय प्रदेयं शास्त्रवित्तमे । एवं कृते भवेद्यस्तु तन्निबोध महामुने ॥ ४८.५ ॥

ເຮັດໃຫ້ພ້ອມໂດຍຫຸ້ມດ້ວຍຜ້າຂາວສອງຜືນ ແລະປະດັບດ້ວຍຂອງຫອມແລະດອກໄມ້; ໃນຍາມເຊົ້າພຶງຖວາຍແກ່ພຣາຫມັນຜູ້ຮູ້ຊານໃນສາດສະຕຣາ. ເມື່ອເຮັດດັ່ງນີ້ແລ້ວ ຜົນທີ່ເກີດຂຶ້ນແມ່ນຢ່າງໃດ—ຂໍຈົ່ງຟັງ ໂອ ມະຫາມຸນີ.

Verse 6

पूर्वं राजा विशालोऽभूत् काश्यां पुर्यां महाबलः । गोत्रजैर्हृतराज्योऽसौ गन्धमादनमाविशत् ॥ ४८.६ ॥

ໃນອະດີດ ມີກະສັດຜູ້ມີກຳລັງຫຼາຍ ຊື່ ວິສາລະ ຢູ່ໃນນະຄອນກາສີ. ຖືກຍາດພີ່ນ້ອງໃນວົງຕະກູນດຽວກັນຍຶດອຳນາດໄປ ລາວຈຶ່ງເຂົ້າໄປສູ່ ຄັນທະມາດະນະ.

Verse 7

तस्य द्रोण्यां महाराज बदरीं प्राप्य शोभनाम् । हृतराज्यो विशेषेण गतश्रीको नरोत्तमः ॥ ४८.७ ॥

ໂອ ມະຫາກະສັດ, ໃນຫຸບເຂົານັ້ນ ບຸລຸດຜູ້ປະເສີດໄດ້ໄປຮອດ ບະດາຣີ (Badarī) ອັນງາມສະຫງ່າ; ຖືກພາກອຳນາດກະສັດ ແລະໂດຍພິເສດ ສິຣີອັນເກົ່າກໍຫາຍໄປ।

Verse 8

कदाचिदागतौ तत्र पुराणावृषिसत्तमौ । नरनारायणौ देवौ सर्वदेवनमस्कृतौ ॥ ४८.८ ॥

ຄັ້ງໜຶ່ງ ທີ່ນັ້ນ ຣິສີເກົ່າແກ່ຜູ້ປະເສີດສອງອົງໄດ້ມາຮອດ: ນະຣະ ແລະ ນາຣາຍະນະ, ເປັນເທວະຜູ້ທີ່ເທວະທັງປວງນົບນ້ອມສັກກາລະ।

Verse 9

तौ दृष्ट्वा तत्र राजानं पूर्वागतमरिंदमौ । ध्यायन्तं परमं ब्रह्म विष्ण्वाख्यं परमं पदम् ॥ ४८.९ ॥

ເມື່ອເຫັນກະສັດຜູ້ມາກ່ອນຢູ່ທີ່ນັ້ນ, ສອງຜູ້ປະຫານສັດຕູນັ້ນໄດ້ເຫັນພຣະອົງກຳລັງເຂົ້າສະມາທິຕໍ່ ພຣະພຣະຫມັນສູງສຸດ, ອັນເປັນບ່ອນພັກພິເສດສູງສຸດ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ວິສນຸ।

Verse 10

तौ प्रीतावूचतुस् तं तु राजानं क्षीणकल्मषम् । वरं वृणीष्व राजेन्द्र वरदौ स्वस्तवागतौ ॥ ४८.१० ॥

ສອງອົງນັ້ນຍິນດີ ແລະໄດ້ກ່າວກັບກະສັດຜູ້ມົນທິນໝົດສິ້ນວ່າ: “ໂອ ຈອມກະສັດ, ຈົ່ງເລືອກພອນໜຶ່ງ; ພວກເຮົາມາຮອດໂດຍສະຫວັດດີ ແລະເປັນຜູ້ປະທານພອນ.”

Verse 11

राजोवाच । भवन्तौ कौ न जानामि कस्य गृह्णाम्यहं वरम् । आराधयामि यत् तस्माद् वरमिच्छामि शोभनम् ॥ ४८.११ ॥

ກະສັດກ່າວວ່າ: “ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ຮູ້ວ່າທ່ານທັງສອງແມ່ນໃຜ; ຂ້າພະເຈົ້າຈະຮັບພອນຈາກໃຜ? ເນື່ອງຈາກຂ້າພະເຈົ້າກຳລັງນົບນ້ອມບູຊາພຣະອົງຜູ້ທີ່ຂ້າພະເຈົ້າບຳເນົາ, ດັ່ງນັ້ນຂ້າພະເຈົ້າປາດຖະໜາພອນອັນເປັນມົງຄຸນ.”

Verse 12

एवमुक्तौ तु तौ राज्ञा कामाराधयसे प्रभो । कं वा वरं वृणुष्व त्वं कथयस्व कुतूहलात् ॥ ४८.१२ ॥

ເມື່ອກະສັດໄດ້ກ່າວກັບທັງສອງແລ້ວ ພຣະອົງກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະເຈົ້າ, ຂໍໃຫ້ທ່ານອະນຸເຄາະຕາມພຣະປະສົງ. ຈົ່ງເລືອກພອນທີ່ທ່ານປາດຖະນາ ແລະບອກໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າຮູ້ ເພາະຄວາມຢາກຮູ້»។

Verse 13

एवमुक्तस्ततो राजा विष्णुमाराधयाम्यहम् । कथयित्वा स्थितस्तूष्णीं ततस्तावूचतुः पुनः ॥ ४८.१३ ॥

ເມື່ອຖືກກ່າວເຊັ່ນນັ້ນ ກະສັດຈຶ່ງກ່າວວ່າ: «ຂ້າພະເຈົ້າຈະບູຊາພຣະວິສນຸ (Viṣṇu)». ເວົ້າແລ້ວພຣະອົງຢືນນິ່ງ; ແລ້ວທັງສອງນັ້ນກ່າວອີກຄັ້ງ।

Verse 14

राजन् तस्यैव देवस्य प्रसादादावयोर् वरः । दातव्यस् ते वरं ब्रूहि कस् ते मनसि वर्तते ॥ ४८.१४ ॥

«ຂ້າແຕ່ພຣະຣາຊາ, ໂດຍພຣະກະລຸນາຂອງເທວະອົງນັ້ນ ພວກເຮົາທັງສອງຈະຕ້ອງມອບພອນໃຫ້ພຣະອົງ. ຈົ່ງກ່າວພອນທີ່ປາດຖະນາ—ສິ່ງໃດຢູ່ໃນພຣະທັຍ?»

Verse 15

राजोवाच । यथा यज्ञेश्वरं देवं यज्ञैर्विविधदक्षिणैः । यष्टुं समर्थता मे स्यात् तथा मे ददतां वरम् ॥ ४८.१५ ॥

ກະສັດກ່າວວ່າ: «ຂໍຈົ່ງປະທານພອນໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າມີຄວາມສາມາດບູຊາພຣະເຈົ້າຜູ້ເປັນອົງເຈົ້າແຫ່ງຍັດຍະ (yajña) ໂດຍພິທີຍັດຍະ ພ້ອມດ້ວຍທານດັກຊິນາ (dakṣiṇā) ຫຼາກຫຼາຍ»។

Verse 16

नर उवाच । स्वयं नारायणो देवो लोकमार्गप्रदर्शकः । मया सह तपः कुर्याद् बदर्यां लोकभावनः ॥ ४८.१६ ॥

ນະຣະ (Nara) ກ່າວວ່າ: «ຂໍໃຫ້ນາຣາຍະນະ (Nārāyaṇa) ພຣະເຈົ້າຜູ້ຊີ້ນໍາເສັ້ນທາງແຫ່ງໂລກ, ຜູ້ອຸ້ມຊູໂລກທັງປວງ, ຈົ່ງປະພຶດຕະປະ (tapas) ຮ່ວມກັບຂ້າພະເຈົ້າທີ່ບະດາຣີ (Badarī)»។

Verse 17

अयं मत्स्योऽभवत् पूर्वं पुनः कूर्मस्वरूपवान् । वराहश्चाभवद् देवो नरसिंहस्ततोऽभवत् ॥ ४८.१७ ॥

ໃນກ່ອນນັ້ນ ພຣະອົງເຄີຍອະວະຕານເປັນ ມັດສະຍະ (ປາ); ແລ້ວອີກຄັ້ງ ຮັບຮູບເປັນ ກູຣະມະ (ເຕົ່າ). ພຣະເທວະຍັງເປັນ ວະຣາຫະ (ໝູປ່າ) ແລະຕໍ່ມາ ເປັນ ນະຣະສິງຫະ (ຄົນ-ສິງ)។

Verse 18

वामनस्तु ततो जातो जामदग्न्यो महाबलः । पुनर्दाशरथिर्भूत्वा वासुदेवः पुनर्बभौ ॥ ४८.१८ ॥

ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ວາມະນະ ໄດ້ບັງເກີດ; ແລະຕໍ່ມາ ຈາມະດັກນະ ຜູ້ມີພະລັງອັນຍິ່ງ (ປະຣະຊຸຣາມ). ອີກຄັ້ງ ເມື່ອເປັນບຸດຂອງ ດະຊະຣະຖະ (ຣາມະ) ແລ້ວ ວາສຸເທວະ ກໍປາກົດອີກເທື່ອໜຶ່ງ।

Verse 19

बुद्धो भूत्वा जनं ह्येष मोहयामास पार्थिव । सपत्नान् दस्यवो म्लेच्छान् पुनर्हत्वा महीमिमाम् । प्रकृतिस्थां चकारायं स एष भगवान् हरिः ॥ ४८.१९ ॥

ໂອ ພຣະຣາຊາ, ເມື່ອພຣະອົງເປັນ ພຸດທະ ພຣະອົງໄດ້ເຮັດໃຫ້ປະຊາຊົນຫຼົງຜິດແທ້. ຕໍ່ມາ ພຣະອົງໄດ້ຂ້າສັດຕູຄູ່ແຂ່ງ—ໂຈນ ແລະ ມະເລັດຊະ—ອີກຄັ້ງ ແລ້ວຟື້ນຟູແຜ່ນດິນນີ້ໃຫ້ກັບຄືນສູ່ລະບຽບທຳມະຊາດອັນສົມດຸນ. ພຣະອົງນີ້ແຫຼະແມ່ນ ພະພະຄະວານ ຫະຣິ.

Verse 20

पूज्यते मत्स्यरूपेण सर्वज्ञत्वमभीप्सुभिः । स्ववंशोद्धरणार्थाय कूर्मरूपी तु पूज्यते ॥ ४८.२० ॥

ຜູ້ປາຖະໜາຄວາມຮູ້ຮອບດ້ານ (ສັບພັນຍະ) ບູຊາພຣະອົງໃນຮູບ ມັດສະຍະ (ປາ). ແລະເພື່ອການກູ້ຄືນແລະປົກປັກຮັກສາວົງສາຂອງຕົນ ຈຶ່ງບູຊາພຣະອົງໃນຮູບ ກູຣະມະ (ເຕົ່າ).

Verse 21

भवोदधिनिमग्नेन वाराहः पूज्यते हरिः । नारसिंहेन रूपेण तद्वत् पापभयाद् नरैः ॥ ४८.२१ ॥

ຜູ້ທີ່ຈົມຢູ່ໃນມະຫາສະມຸດແຫ່ງພົບພາ (ສັງສາຣະ) ຄວນນະມັດສະການ ຫະຣິ ໃນຮູບ ວະຣາຫະ. ແລະເຊັ່ນດຽວກັນ ຜູ້ຄົນທີ່ຖືກຄວາມຢ້ານກົວບາບກຳຄອບງຳ ຄວນບູຊາພຣະອົງໃນຮູບ ນະຣະສິງຫະ.

Verse 22

वामनं मोहनाशाय वित्तार्थे जगदग्निजम् । क्रूरशत्रुविनाशाय यजेद् दाशरथिं बुधः ॥ ४८.२२ ॥

ເພື່ອກຳຈັດຄວາມຫຼົງ ນັກປັນຍາຄວນບູຊາ ວາມະນະ; ເພື່ອໄດ້ຮັບຊັບສິນ ຄວນບູຊາ ຊະກະດັກນິຈະ; ແລະເພື່ອທຳລາຍສັດຕູດຸຮ້າຍ ຄວນບູຊາ ດາສະຣະທິ (ພຣະຣາມ) ດ້ວຍປັນຍາ.

Verse 23

बालकृष्णौ यजेद् धीमान् पुत्रकामो न संशयः । रूपकामो यजेद् बुद्धं कल्किनं शत्रुघातने ॥ ४८.२३ ॥

ຜູ້ມີປັນຍາຜູ້ປາຖະນາບຸດ ຄວນບູຊາ ບາລະ-ກຣິສນະ ໂດຍບໍ່ມີຄວາມສົງໄສ. ຜູ້ປາຖະນາຄວາມງາມ ຄວນບູຊາ ພຣະພຸດທະ; ແລະເພື່ອຂ້າສັດຕູ ຄວນບູຊາ ກັນກິນ (Kalkin).

Verse 24

एवमुक्त्वा नरस्तस्य इमामेवाब्रवीन् मुनिः । द्वादशीं कृतवान् सोऽपि चक्रवर्ती बभूव ह । तस्यैव नाम्ना बदरी विशालाख्या अभवन् मुने ॥ ४८.२४ ॥

ເມື່ອໄດ້ກ່າວດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ນະຣະໄດ້ກ່າວຖ້ອຍຄຳນີ້ແກ່ເຂົາ. ເຂົາກໍໄດ້ສ້າງການຖືພິທີ ດວາດະສີ ແລະໄດ້ເປັນຈັກກະວັດຕິນແທ້. ແລະໂດຍນາມຂອງເຂົາເອງ ໂອ ມຸນີ, ບະດະຣີ ສະຖານນັ້ນໄດ້ຖືກເອີ້ນວ່າ “ວິຊາລາ”.

Verse 25

इह जन्मनि राजा असौ राज्यं कृत्वा इयाद् वनम् । यज्ञैश्च विविधैरिष्ट्वा परं निर्वाणमाप्तवान् ॥ ४८.२५ ॥

ໃນຊາດນີ້ເອງ ກະສັດນັ້ນ ຫຼັງຈາກປົກຄອງລາຊະອານາຈັກແລ້ວ ໄດ້ໄປສູ່ປ່າ. ແລະເມື່ອໄດ້ປະກອບຍັດຍະຫຼາຍປະເພດ ກໍໄດ້ບັນລຸນິຣະວານະອັນສູງສຸດ (ການຫຼຸດພົ້ນສຸດທ້າຍ).

Frequently Asked Questions

What is the primary ethical or philosophical instruction in this Adhyaya?

The text frames disciplined ritual action (vrata, arcana, dāna, and yajña) as a mechanism for restoring social and political order while aligning human aims with a broader cosmic/terrestrial balance; the avatāra taxonomy is used to map specific intentions (knowledge, protection, prosperity, lineage, conflict resolution) to regulated forms of worship rather than impulsive action.

Which chronological or seasonal markers are identified for the practices in this chapter?

The observance is specified for Bhādrapada māsa during the śukla pakṣa on Dvādaśī tithi, with worship performed by rule (vidhinā) and the dāna (gift of the prepared item/image) given in the morning (prabhāte).

How does this chapter address the concept of environmental or terrestrial balance?

Although not a direct ecological manual, the chapter links dharma-centered rites and the avatāra principle to the re-establishment of the world in a stable condition (prakṛti-sthāpanā), implying that orderly governance, redistribution through dakṣiṇā/dāna, and restrained conduct contribute to Pṛthivī’s sustaining equilibrium—an Earth-centered ethic consistent with the Varāha–Pṛthivī framework.

What historical lineages or cultural figures are referenced?

The narrative references King Viśāla of Kāśī and the ascetic divine pair Nara and Nārāyaṇa at Badarī; it also enumerates culturally central avatāra figures of Viṣṇu (Matsya, Kūrma, Varāha, Narasiṃha, Vāmana, Jāmadagnya/Paraśurāma, Dāśarathi/Rāma, Vāsudeva/Kṛṣṇa, Buddha, and Kalki) as a doctrinal lineage of world-order interventions.