Adhyaya 44: The Vaiśākha Bright-Twelfth Observance: Worship of Hari as Jāmadagnya and Its Fruits
Vaiśākha-śukla-dvādaśī-vrata (Jāmadagnya-Hari-pūjā) phala-kathana
Ritual-Manual (Vrata-vidhi) with Phalaśruti Narrative
ໃນກອບການສອນລະຫວ່າງ ວະຣາຫະ–ປຣິຖະວີ ບົດນີ້ອະທິບາຍພິທີວຣະຕະ ວັນດວາດະຊີ ຂ້າງຂຶ້ນເດືອນໄວສາຂະ ແລະຜົນບຸນຜ່ານຕົວຢ່າງກະສັດ. ຫຼັງອາບນ້ຳຊຳລະ ແລະຕັ້ງສັດຈະປະຕິຍານ ຜູ້ປະຕິບັດໄປວັດ ບູຊາພຣະຫຣິດ້ວຍການເຊີນຕາມອະວັຍະວະ (ຕີນ, ທ້ອງ, ແອວ, ແຂນ, ຄໍ, ຫົວ). ຕໍ່ມາຕັ້ງໝໍ້ປິດຝາ (ຆະຏ) ແລະປະດິດສະຖານພຣະຫຣິໃນພາຊະນະພິເສດ (ໄວນະວະປາຕຣະ) ໃຫ້ຖືຂວານ (ປະຣະຊຸ) ໃນມືຂວາ ພ້ອມຖວາຍເຄື່ອງຫອມແລະດອກໄມ້. ມີການຕື່ນເຝົ້າທັງຄືນ (ຈາກະຣະ) ແລະເມື່ອຕາເວັນຂຶ້ນຖວາຍທານແກ່ພຣາຫມະນ. ເລື່ອງລາວກ່າວເຖິງກະສັດ ວີຣະເສນ ຜູ້ບໍ່ມີລູກ ແລະຄຳແນະນຳຂອງ ຢາຊະນະວັລກະຍະ ວ່າດວາດະຊີນີ້ໃຫ້ບຸດໄດ້ໂດຍທຸກຂ໌ນ້ອຍ ຈົນເກີດ ນະລະ; ຍັງກ່າວເຖິງຜົນຫຼັງຄວາມຕາຍ—ໄປພັກຢູ່ພຣະຫມະໂລກ ມີອັບສະຣາຮ່ວມ—ແລະໄດ້ອຳນາດກັບຄືນ ຊີ້ວ່າວິໄນພິທີແລະທານທຳຊ່ວຍຄ້ຳຈຸນສັງຄົມແລະປົກປັກຮັກສາແຜ່ນດິນ.
Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 44
Verse 1
दुर्वासा उवाच । वैशाखेऽप्येवमेवं तु संकल्प्य विधिना नरः । तद्वत् स्नानादिकं कृत्वा ततो देवालयं व्रजेत् ॥ ४४.१ ॥
ດຸຣະວາສາ ກ່າວວ່າ: “ໃນເດືອນໄວສາຂະ ດ້ວຍ, ຊາຍຄົນໜຶ່ງຄວນຕັ້ງສັງກັນປະຕາມພິທີທີ່ກຳນົດ; ແລ້ວເຮັດການອາບນ້ຳ ແລະວິທີປະພຶດອື່ນໆ ໃຫ້ເຫມືອນກັນ; ຈາກນັ້ນຈຶ່ງໄປສູ່ເທວາລັຍ.”
Verse 2
तत्राराध्य हरिं भक्त्या एभिर्मन्त्रैर्विचक्षणः । जामदग्न्याय पादौ तु उदरं सर्वधारिणे । मधुसूदनायेति कटिमुरः श्रीवत्सधारिणे ॥ ४४.२ ॥
ທີ່ນັ້ນ ຜູ້ປະຕິບັດຜູ້ຮູ້ແຈ້ງ ຄວນບູຊາພຣະຫຣິ (Hari) ດ້ວຍຄວາມສັດທາ ໂດຍມົນຕຣາເຫຼົ່ານີ້: ສໍາລັບພຣະບາດ ກ່າວ «ຊາມະດັກນຍາຍ»; ສໍາລັບພຣະອຸທອນ ກ່າວ «ຜູ້ທຣົງຮອງຮັບທຸກສິ່ງ»; ແລະສໍາລັບແອວແລະອົກ ກ່າວ «ມະທຸສູດະນາຍ»—ພຣະອົງຜູ້ຖືເຄື່ອງໝາຍ Śrīvatsa.
Verse 3
क्षत्रान्तकाय च भुजौ मणिकण्ठाय कण्ठकम् । स्वनाम्ना शङ्खचक्रौ तु शिरो ब्रह्माण्डधारिणे ॥ ४४.३ ॥
ແລະຄວນກໍານົດແຂນທັງສອງໃຫ້ແກ່ «Kṣatrāntaka»; ເຄື່ອງປະດັບຄໍໃຫ້ແກ່ «Maṇikaṇṭha»; ສ່ວນສັງຂ໌ແລະຈັກຣາ ໃຫ້ເອີ້ນຕາມນາມຂອງມັນເອງ; ແລະສິຣະໃຫ້ແກ່ «ຜູ້ທຣົງຮັບພຣະພັນດາຈັກກະວານ (brahmāṇḍa)».
Verse 4
एवमभ्यर्च्य मेधावी प्राग्वत् तस्याग्रतो घटम् । विन्यस्य स्थगितं तद्वद् वस्त्रयुग्मेन वेष्टितम् ॥ ४४.४ ॥
ເມື່ອບູຊາດັ່ງນີ້ແລ້ວ ຜູ້ມີປັນຍາຄວນວາງໝໍ້ນ້ໍາໄວ້ຂ້າງໜ້າ ເຊັ່ນທີ່ເຄີຍເຮັດກ່ອນ; ແລະໝໍ້ນັ້ນຄວນຖືກປົກຄຸມ ແລະຫໍ່ດ້ວຍຜ້າຄູ່ສອງຜືນ.
Verse 5
वैणवेन तु पात्रेण तस्मिन् संस्थापयेद्धरिम् । जामदग्न्येति विख्यातं नाम्ना क्लेशविनाशनम् ॥ ४४.५ ॥
ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ໃຊ້ພາຊະນະແຫ່ງໄວສະນະວະ (Vaiṣṇava) ແລ້ວອັນເຊີນປະດິດສະຖານພຣະຫຣິໄວ້ໃນນັ້ນ—ພຣະຫຣິຜູ້ໂດ່ງດັງດ້ວຍນາມ «ຊາມະດັກນຍາ (Jāmadagnya)», ນາມທີ່ກ່າວວ່າທໍາລາຍຄລີເສະ (kleśa) ຄວາມທຸກລໍາບາກ.
Verse 6
दक्षिणे परशुं हस्ते तस्य देवस्य कारयेत् । सर्वगन्धैश्च सम्पूज्य पुष्पैर्नानाविधैः शुभैः ॥ ४४.६ ॥
ໃນພຣະຫັດຂວາຂອງເທວະພຣະອົງນັ້ນ ຄວນໃຫ້ສ້າງຂວານ (paraśu) ໄວ້; ແລ້ວບູຊາຢ່າງຖືກຕ້ອງດ້ວຍກິ່ນຫອມທຸກຊະນິດ ແລະດ້ວຍດອກໄມ້ມົງຄຸນຫຼາຍຫຼາຍຊະນິດ.
Verse 7
ततस्तस्याग्रतः कुर्याज्जागरं भक्तिमान्नरः । प्रभाते विमले सूर्ये ब्राह्मणाय निवेदयेत् । एवं नियमयुक्तस्य यत्फलं तन्निबोध मे ॥ ४४.७ ॥
ຈາກນັ້ນ ຜູ້ມີສັດທາຄວນຢູ່ຕື່ນເຝົ້າຍາມຄືນຢູ່ຕໍ່ໜ້າພຣະອົງ. ເມື່ອຮຸ່ງເຊົ້າ ແລະ ດວງອາທິດສະອາດແຈ້ງ ຄວນນໍາເຄື່ອງບູຊາໄປຖວາຍແກ່ພຣາຫມັນ. ບັດນີ້ ຈົ່ງຟັງຈາກຂ້າ ຜົນທີ່ເກີດແກ່ຜູ້ຮັກສານິຍົມວັດຕະປະຕິບັດນັ້ນ.
Verse 8
आसीद् राजा महाभागो वीरसेनो महाबलः । अपुत्रः स पुरा तीव्रं तपस्तेपे महौजसा ॥ ४४.८ ॥
ໃນອະດີດ ມີກະສັດຜູ້ມີສິຣິມົງຄຸນ ແລະ ມີພະລັງອັນໃຫຍ່ ຊື່ ວີຣະເສນະ. ແຕ່ກ່ອນນັ້ນ ພຣະອົງໄຮ້ບຸດ ແລະ ໄດ້ປະພຶດຕະປະຕິບັດຕະປະສະຢ່າງເຂັ້ມຂັ້ນ ດ້ວຍພະລັງຈິດອັນຍິ່ງໃຫຍ່.
Verse 9
चरस्तत्तपो घोरं याज्ञवल्क्यो महामुनिः । आजगाम महायोगी तं दृष्ट्वा नातिदूरतः ॥ ४४.९ ॥
ໃນຂະນະທີ່ ຍາຊະນະວັນກະຍະ ມະຫາມຸນີ ກໍາລັງປະພຶດຕະປະຕິບັດຕະປະສະອັນນ່າຢ້ານນັ້ນ ມີມະຫາໂຍຄີຜູ້ໜຶ່ງເຂົ້າມາ. ເມື່ອເຫັນທ່ານຈາກໄລຍະບໍ່ໄກ ກໍເຂົ້າມາໃກ້.
Verse 10
तमायान्तमथो दृष्ट्वा ऋषिं परमवर्चसम् । कृताञ्जलिपुटो भूत्वा राजाभ्युत्थानमाकरॊत् ॥ ४४.१० ॥
ເມື່ອນັ້ນ ກະສັດເຫັນລິສີຜູ້ມີລັດສະຫມີອັນສູງສຸດກໍາລັງເຂົ້າມາ. ພຣະອົງຈຶ່ງປະນົມມືດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ແລະ ລຸກຂຶ້ນຕ້ອນຮັບຢ່າງສົມຄວນ.
Verse 11
स पूजितो मुनिः प्राह किमर्थं तप्यते तपः । राजन् कथय धर्मज्ञ किं ते कार्यं विवक्षितम् ॥ ४४.११ ॥
ເມື່ອໄດ້ຮັບການບູຊາຢ່າງສົມຄວນແລ້ວ ມຸນີນັ້ນກ່າວວ່າ: “ເຈົ້າປະພຶດຕະປະຕິບັດຕະປະສະນີ້ເພື່ອຫຍັງ? ໂອ ກະສັດ, ຜູ້ຮູ້ທຳມະ, ຈົ່ງບອກມາ ວ່າເຈົ້າປາດຖະນາຈະກ່າວເຖິງກິດການໃດ.”
Verse 12
राजोवाच । अपुत्रोऽहं महाभाग नास्ति मे पुत्रसन्ततिः । तेन मे तप आस्थाय क्रिष्यते स्वतनुर्द्विज ॥ ४४.१२ ॥
ພະຣາຊາກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ມີວາສນາດີ, ຂ້າພະເຈົ້າໄຮ້ບຸດ; ບໍ່ມີສາຍສືບທາຍາດບຸດ. ດັ່ງນັ້ນຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງຖືຕະປະ, ແລະກາຍຂອງຂ້າພະເຈົ້າ, ໂອ ທະວິຊະ, ກໍກຳລັງຊູບຜອມ»។
Verse 13
याज्ञवल्क्य उवाच । अलं ते तपसाऽनेन महाक्लेशेन पार्थिव । अल्पायासेन ते पुत्रो भविष्यति न संशयः ॥ ४४.१३ ॥
ຍາຊະຍະວັນກະຍະກ່າວວ່າ: «ພໍແລ້ວສຳລັບທ່ານກັບຕະປະນີ້, ໂອ ພະຣາຊາ, ດ້ວຍຄວາມທຸກທໍລະມານອັນໃຫຍ່. ໂດຍຄວາມພະຍາຍາມເພີຍນ້ອຍ ທ່ານຈະໄດ້ບຸດ ບໍ່ມີຂໍ້ສົງໄສ»។
Verse 14
राजोवाच । कथं मे भविता पुत्रोऽल्पायासेन वै द्विज । एतन्मे कथय प्रीतो भगवन् प्रणतस्य ह ॥ ४४.१४ ॥
ພະຣາຊາກ່າວວ່າ: «ໂອ ທະວິຊະ, ດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມເພີຍນ້ອຍ ບຸດຈະເກີດແກ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ແນວໃດ? ຂໍທ່ານເລົ່າໃຫ້ຟັງ, ໂອ ທ່ານຜູ້ນ່າເຄົາລົບ, ແກ່ຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ກ້ມກາບຢູ່»។
Verse 15
दुर्वासा उवाच । एवमुक्तो मुनिस्तेन पार्थिवेन यशस्विना । आचख्यौ द्वादशीं चेमां वैशाखे सितपक्षजाम् ॥ ४४.१५ ॥
ທຸຣະວາສາກ່າວວ່າ: ເມື່ອຖືກພະຣາຊາຜູ້ມີກຽດສັກສີນັ້ນກ່າວຖາມດັ່ງນີ້, ນັກບວດມຸນີຈຶ່ງອະທິບາຍວຣະຕະ “ທະວາດະຊີ” ນີ້ ອັນເກີດໃນເດືອນໄວສາຂະ ໃນຂ້າງຂຶ້ນ (ສິຕະປັກສະ)។
Verse 16
स हि राजा विधानॆन पुत्रकामो विशेषतः । उपोष्य लब्धवान् पुत्रं नलं परमधार्मिकम् । योऽद्यापि कीर्त्यते लोके पुण्यश्लोको नरोत्तमः ॥ ४४.१६ ॥
ພະຣາຊານັ້ນ ຜູ້ປາຖະນາບຸດເປັນພິເສດ ໄດ້ປະຕິບັດພິທີຕາມວິທີ ແລະອົບພົບອົດອາຫານ ຈຶ່ງໄດ້ບຸດນາມ “ນະລະ” ຜູ້ມີທຳອັນສູງສຸດ. ແມ່ນກະທັ້ງທຸກມື້ນີ້ ທ່ານຍັງຖືກສັນລະເສີນໃນໂລກ ເປັນນະໂຣດຕະມະ ຜູ້ມີກຽດສັກສີອັນເກີດຈາກບຸນ.
Verse 17
प्रासङ्गिकं फलं ह्येतद्गतस्यास्य महामुने । सुपुत्रो जायते वित्तविद्यावान्कान्तिरुत्तमा ॥ ४४.१७ ॥
ໂອ ມະຫາມຸນີ, ນີ້ແທ້ໆແມ່ນຜົນພ້ອມພາບສໍາລັບຜູ້ທີ່ໄດ້ໄປຮອດ (ຫຼື ປະຕິບັດ) ນັ້ນ: ບຸດດີເກີດຂຶ້ນ, ໄດ້ທັງຊັບສິນແລະວິຊາ, ແລະມີລັດສະຫມີ/ຄວາມງາມອັນຍອດເຢັ້ຍ.
Verse 18
इह जन्मनि किं चित्रं परलोके शृणुष्व मे । कल्पमेकं ब्रह्मलोके वसित्वाऽप्सरसां गणैः ॥ ४४.१८ ॥
ໃນຊາດນີ້ຈະມີຫຍັງນ່າປະຫລາດ? ຈົ່ງຟັງຂ້ອຍເວົ້າເຖິງໂລກຫນ້າ: ໄດ້ຢູ່ໃນພຣະພຣົມໂລກ (Brahmaloka) ໜຶ່ງກັລປະ ແລ້ວຢູ່ກັບຫມູ່ອັບສະຣາທັງຫຼາຍ.
Verse 19
क्रीडत्यन्ते पुनः सृष्टौ चक्रवर्ती भवेद् ध्रुवम् । त्रिंशत्यब्दसहस्राणि जीवते नात्र संशयः ॥ ४४.१९ ॥
ໃນທ້າຍການ ເມື່ອການສ້າງສັນເກີດຂຶ້ນໃໝ່, ຜູ້ນັ້ນຈະເປັນຈັກກະວັດຕິ (ກະສັດຜູ້ຄອບຄອງສາກົນ) ຢ່າງແນ່ນອນ. ລາວຈະມີອາຍຸສາມສິບພັນປີ—ບໍ່ມີຂໍ້ສົງໄສ.
Inside Adhyaya 44
How it unfolds
- Where it opens
Within the Varāha–Pṛthivī upadeśa frame, the chapter opens as a vrata-vidhi for Vaiśākha śukla-dvādaśī, presenting disciplined calendrical conduct (snāna, saṅkalpa, mandira-gamana) as a stabilizing dharmic technology for householders and rulers alike.
- Central event
A stepwise worship of Hari in the form/epithet Jāmadagnya is taught: bodily-part invocations (pāda, udara, kaṭi, bāhu, kaṇṭha, śiras) accompany pūjā; a covered ghaṭa is installed; Hari is established in a special vaiṣṇava vessel (vaiṇava-pātra) and iconographically fashioned holding a paraśu; fragrance and flowers are offered; an all-night jāgara is observed; at sunrise, brāhmaṇa-nivedana (gift/feeding) completes the rite.
- Climax resolution
The efficacy is dramatized through King Vīrasena’s crisis of childlessness and Yājñavalkya’s counsel that this dvādaśī yields a son with minimal hardship; the rite is performed and the desired heir—Nala—is born, restoring lineage continuity and royal legitimacy.
- Closing phalashruti
The phalaśruti expands from immediate putra-prāpti to postmortem ascent (Brahmaloka sojourn, apsaras-company) and a return to renewed sovereignty/fortune, presenting vrata + dāna as a reciprocal economy that sustains social order and, by implication, Earth’s well-being through regulated conduct.
Geographical context
No explicit toponyms are provided in these verses. Ecological/ritual setting is implied: devālaya (temple precinct), snāna context (water-source implied), and Brahmaloka as a cosmological locale.
Tirtha focus
- Pilgrimage MeritNo named tīrtha is specified; merit is attached to correct timing (Vaiśākha śukla-dvādaśī), temple-based worship, night-vigil, and sunrise brāhmaṇa-nivedana, yielding both worldly (putra, rājya-sthiratā) and otherworldly (Brahmaloka) fruits.
Ritual instructions
- Primary RitualVaiśākha-śukla-dvādaśī vrata: worship of Hari as Jāmadagnya with ghaṭa-vinyāsa, vaiṣṇava-pātra-sthāpana, jāgara, and brāhmaṇa-nivedana.
- BenefitPutra-prāpti (especially for childless couples/householders), alleviation of hardship through disciplined observance, reinforcement of royal/household stability, and elevated postmortem rewards (Brahmaloka, apsaras-company), culminating in renewed prosperity/sovereignty.
The narrative frame
- Varāha (instructional voice; with Durvāsas referenced as a narratorial authority in the tradition of the passage)Pṛthivī (Earth) · Didactic and procedural (vrata-manual) with exemplary persuasion via royal case-study and expansive phalaśruti.
The emotional journey
- Dominant RasaŚānta (devotional composure) with a strong undercurrent of Vīra (royal resolve) and Karuṇa shifting to Harṣa (from anxiety to joy).
- Emotional ProgressionRitual sobriety and restraint → tension of childlessness/legitimacy crisis → confidence through sage’s prescription → intensified devotion via jāgara → sunrise release and gifting → joy of progeny and assurance of cosmic reward.
Planning a pilgrimage
- Visit FeasibilityText does not mandate a named tīrtha; the observance is feasible at any reputable Viṣṇu temple or home shrine with proper purity, timing, and capacity for brāhmaṇa-nivedana. For travel, choose a major Vaiṣṇava kṣetra to amplify communal observance and access to learned brāhmaṇas.
- Best SeasonVaiśākha (typically April–May) during śukla-pakṣa; plan for dvādaśī with an overnight stay to keep jāgara and complete sunrise rites.
- Related FestivalVaiśākha śukla-dvādaśī (often aligned with regional Dvādaśī/Viṣṇu observances; local temple calendars may pair it with special Viṣṇu pūjās and night vigils).
Frequently Asked Questions
The text frames disciplined ritual practice (snāna, pūjā, jāgara, and dāna) as a structured form of ethical self-regulation that yields social goods—especially lineage continuity and stable kingship—while promoting orderly resource use and reciprocity through offerings and brāhmaṇa-nivedana.
The observance is specified for Vaiśākha during the bright fortnight (śukla-pakṣa), explicitly on dvādaśī (the twelfth lunar day). The rite culminates at prabhāta when the sun is clear (vimala sūrya), indicating a sunrise completion and gifting moment.
Although not explicit as an ecological treatise, the chapter implies Earth-oriented balance through regulated, calendrically timed conduct: bathing practices tied to seasonal cycles, restrained and formalized use of water, flowers, and fragrances, and a redistribution ethic (nivedana) that channels resources through socially recognized stewardship roles—an indirect model of sustainable ritual economy.
The narrative references Durvāsas as the narrator of the instruction, the sage Yājñavalkya as the advising authority, King Vīrasena as the exemplar, and Nala as the famed son produced through the dvādaśī observance; Hari is invoked with epithets including Jāmadagnya and Madhusūdana, and iconographically associated with the paraśu.
Ask anything about Adhyaya 44 of the Varaha Purana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
