Adhyaya 191: Section on the Origin of Madhuparka and the Procedure for Its Ritual Donation
Madhuparkotpatti-dāna-saṅkaraṇa-prakaraṇa
Ritual-Manual
ຫຼັງຈາກໄດ້ຟັງຄຳສອນທາງທຳມະຫຼາຍປະການ ພຣະປຣິຖິວີຈຶ່ງທູນຖາມພຣະວຣາຫະອີກຄັ້ງ ເພື່ອຂໍຄຳອະທິບາຍ “ລັບ” ວ່າ ມະທຸປາຣກະ (madhuparka) ແມ່ນຫຍັງ, ໄດ້ບຸນ (puṇya) ແນວໃດ, ກ່ຽວກັບເທວະອົງໃດ, ແລະຄວນຖວາຍວັດຖຸໃດໃຫ້ແກ່ໃຜ. ພຣະວຣາຫະຕອບດ້ວຍເລື່ອງກຳເນີດແນວຈັກກະວານ-ເທວະວິທະຍາ: ຫຼັງປຣະລະຍະ ມີປຸຣຸສະຜູ້ສະຫວ່າງໄສປາກົດອອກຈາກຂ້າງຂວາຂອງພຣະວຣາຫະ; ພຣະພຣະຫມາຖາມຄວາມໝາຍ ແລ້ວພຣະວຣາຫະຈຶ່ງກ່າວວ່າ ນັ້ນແມ່ນ “ມະທຸປາຣກະ” ເພື່ອສະຫວັດດີພາບຂອງຜູ້ພັກຕະ ແລະເພື່ອໂມກສະ. ຕໍ່ມາທຣົງວາງຂໍ້ກຳນົດພິທີຖວາຍທານ—ສ່ວນປະກອບຂອງເຄື່ອງຖວາຍ, ມັນຕຣະທີ່ຕ້ອງສວດເວລາມອບ, ແລະຜົນແຫ່ງການພົ້ນທຸກເມື່ອຖວາຍຖືກຕ້ອງ—ເປັນການປະພຶດມີວິໄນທີ່ຄ້ຳຈຸນທຳມະ ແລະຄວາມມັ່ນຄົງຂອງໂລກຜ່ານການແລກປ່ຽນແນວຍັຊະທີ່ເປັນລະບຽບ.
Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 191
Verse 1
अथ मधुपर्कोत्पत्तिदानसङ्करणप्रकरणम् ॥ सूत उवाच ॥ एवं श्रुत्वा बहून्धर्मान् धर्मशास्त्रविनिश्चयात् ॥ वराहरूपिणं देवं पुनः पप्रच्छ मेदिनी
ບັດນີ້ແມ່ນພາກວ່າດ້ວຍກໍາເນີດຂອງມະທຸປາຣກະ ການໃຫ້ທານ ແລະວິທີປະຕິບັດແບບປົນກັນ. ສູຕະກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ຟັງທຳຫຼາຍປະການຕາມການວິນິດໄສແຫ່ງທັມມະສາດສະຕຣາແລ້ວ ເມດິນີໄດ້ຖາມອີກຄັ້ງຕໍ່ພຣະເທວະຜູ້ຮັບຮູບເປັນວະຣາຫະ
Verse 2
धरण्युवाच ॥ एवं शास्त्रं मया देव तव वक्त्राद्विनिःसृतम् ॥ श्रुतं सुबहुशश्चैव तृप्तिर्मम न विद्यते
ທະຣະນີກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະເທວະ ຄໍາສອນທີ່ອອກຈາກພຣະໂອສຖຂອງພຣະອົງ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຟັງແລ້ວ—ຟັງຫຼາຍຄັ້ງແທ້; ແຕ່ຄວາມອິ່ມໃຈຂອງຂ້າພະເຈົ້າຍັງບໍ່ເກີດ
Verse 3
ममैवानुग्रहार्थाय रहस्यं वक्तुमर्हसि ॥ कीदृशो मधुपर्कश्च किं पुण्यं का च देवता
ເພື່ອອະນຸເຄາະແກ່ຂ້າພະເຈົ້າແຕ່ຜູ້ດຽວ ພຣະອົງຄວນອະທິບາຍຄວາມລັບນີ້: ມະທຸປາຣກະເປັນແນວໃດ ໃຫ້ບຸນກຸສົນອັນໃດ ແລະກ່ຽວຂ້ອງກັບເທວະອົງໃດ
Verse 4
कानि द्रव्याणि कस्मै च देयानीति वदस्व मे ॥ इति भूम्या वचः श्रुत्वा देवदेवो जनार्दनः
ຂໍໃຫ້ພຣະອົງບອກຂ້າພະເຈົ້າວ່າ ວັດຖຸສິ່ງໃດຄວນໃຫ້ເປັນທານ ແລະຄວນໃຫ້ແກ່ໃຜ. ເມື່ອໄດ້ຟັງຖ້ອຍຄໍາຂອງພູມີແລ້ວ ຈະນາຣະດະນະ ເທວະແຫ່ງເທວະທັງປວງ (ຈຶ່ງຕອບ)
Verse 5
वराहरूपी भगवान् प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥
ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າໃນຮູບວະຣາຫະ ໄດ້ຕອບກັບ ວະສຸນທະຣາ (ແຜ່ນດິນ)។
Verse 6
श्रीवराह उवाच ॥ शृणु भूमे प्रयत्नेन मधुपर्को यथा कृतः ॥ उत्पत्तिश्चैव दानं च सर्वो यस्य च हीयते ॥
ສຣີວະຣາຫະ ຕັດວ່າ: “ໂອ ແຜ່ນດິນ, ຈົ່ງຟັງດ້ວຍຄວາມພາກພຽນ ວ່າ ‘ມະທຸປາຣກະ’ ຖືກສ້າງຕັ້ງແນວໃດ—ທັງກຳເນີດ ແລະ ການຖວາຍທານ—ດ້ວຍສິ່ງນີ້ ຄວາມຂາດພ້ອງອັນອັບມົງຄົນທັງປວງຈະຫຼຸດລົງ.”
Verse 7
अहं ब्रह्मा च रुद्रश्च कृत्वा लोकस्य संक्षयम् ॥ अव्यक्तानि च भूतानि यानि कानि च सर्वथा ॥
“ຂ້າ, ພຣະພຣະຫມາ ແລະ ຣຸດຣະ—ເມື່ອໄດ້ກໍ່ໃຫ້ເກີດການລະລາຍຂອງໂລກ—ກໍໄດ້ເຫັນສັດທັງປວງ ທຸກປະເພດ ຢູ່ໃນສະພາບອະວະຍັກຕະ (ບໍ່ປາກົດ)”
Verse 8
ततो भूमे दक्षिणाङ्गात् पुरुषो मे विनिःसृतः ॥ रूपवान् द्युतिमांश्चैव श्रीमान् ह्रीकीर्तिमान्नरः ॥
“ຕໍ່ມາ ໂອ ແຜ່ນດິນ, ຈາກຂ້າງຂວາຂອງເຮົາ ມີບຸລຸດຜູ້ໜຶ່ງອອກມາ—ງາມສົດ ສ່ອງສະຫວ່າງ ພ້ອມດ້ວຍສິຣີ ແລະມີຄວາມລະອາຍ (hri) ກັບກຽດຕິຍົດ”
Verse 9
तत्र पप्रच्छ मां ब्रह्मा मम गात्राद्विनिःसृतः ॥ य एव तिष्ठते विष्णो त्रयाणां च चतुर्थकः ॥
“ທີ່ນັ້ນ ພຣະພຣະຫມາ ໄດ້ຖາມເຮົາເຖິງຜູ້ທີ່ອອກມາຈາກກາຍຂອງເຮົາ—ໂອ ວິສນຸ—ຜູ້ທີ່ດຳລົງເປັນ ‘ອົງທີ່ສີ່’ ເທົ່າກັບທັງສາມ”
Verse 10
एवं च मे समुद्पन्नः सर्वकर्मसु निष्ठितः ॥ मधुपर्केति विख्यातो भक्तानां भवमोक्षणः ॥
ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານນັ້ນເກີດຂຶ້ນຈາກເຮົາ ໝັ້ນຄົງໃນກິດທັງປວງ; ຖືກຮູ້ຈັກວ່າ ‘ມະທຸປາຣກະ’ ຜູ້ປົດປ່ອຍຜູ້ສັດທາໃຫ້ພົ້ນຈາກພະວະໂລກີຍ।
Verse 11
मयात्र संशितं ब्रह्मन् रुद्रे चापि समासतः ॥ साधु विष्णो भागतस्ते एष चापि विनिःसृतः ॥
ໂອ ພຣາຫມັນ! ນີ້ເຮົາໄດ້ຈັດສັນໄວ້ ແລະໃຫ້ແກ່ ຣຸທຣະ ດ້ວຍໂດຍຫຍໍ້; ‘ດີແທ້ ໂອ ວິສນຸ!’—ຈາກສ່ວນຂອງທ່ານ ນີ້ກໍໄດ້ອອກມາອີກ។
Verse 12
उद्भवं मधुपर्कस्य आत्मसम्भवनिश्चयम् ॥ ततस्तु मामब्रवीद् ब्रह्मा कारणं मधुरं वचः ॥
(ທ່ານນັ້ນໄດ້ຖາມ) ກ່ຽວກັບການເກີດຂຶ້ນຂອງ ມະທຸປາຣກະ ແລະຄວາມແນ່ນອນວ່າເກີດຈາກຕົນເອງ; ຕໍ່ມາ ພຣະພຣົມ ໄດ້ກ່າວກັບເຮົາດ້ວຍຖ້ອຍຄຳອັນຫວານ ວ່າດ້ວຍເຫດຂອງມັນ।
Verse 13
मधुपर्केण किं कार्यम् एतदाचक्ष्व निष्कलम् ॥ पितामहवचः श्रुत्वा मयासौ प्रतिबाषितः ॥
‘ມະທຸປາຣກະ ມີໜ້າທີ່ຫຍັງ? ຈົ່ງບອກໃຫ້ຄົບຖ້ວນ ບໍ່ມີຂໍ້ບົກພ່ອງ.’ ເມື່ອໄດ້ຟັງຖ້ອຍຄຳຂອງປິຕາມະຫະ ແລ້ວ ເຮົາຈຶ່ງຕອບທ່ານ।
Verse 14
कारणं मधुपर्कस्य दानं सङ्करणं तथा ॥ ममार्चनविधिं कृत्वा मधुपर्कं प्रयच्छति ॥
ເຫດຂອງ ມະທຸປາຣກະ ຢູ່ທີ່ການໃຫ້ທານ ແລະການປະສົມ/ຈັດເຮັດໃຫ້ຖືກຕ້ອງຕາມພິທີ; ເມື່ອປະກອບວິທີບູຊາເຮົາແລ້ວ ຈຶ່ງນຳມະທຸປາຣກະມາຖວາຍ।
Verse 15
ब्रह्मन् यात्युत्तरं स्थानं यत्र गत्वा न शोचति॥ तस्य क्रियां प्रवक्ष्यामि मम दानप्रतिग्रहात्॥
ໂອ ພຣາຫມັນ, ຜູ້ໃດຍ່ອມໄດ້ເຖິງສະຖານອັນສູງສຸດ; ໄປຮອດແລ້ວບໍ່ໂສກເສົ້າ. ຂ້າພະເຈົ້າຈະອະທິບາຍພິທີນັ້ນ ອັນເກີ່ຍວກັບການຮັບທານ (ດານ) ຂອງຂ້າພະເຈົ້າ.
Verse 16
यस्य दानविधिं प्राप्य यान्ति दिव्यां गतिं मम॥ वृत्तेष्वेवोपचारेषु ये च ब्रह्मन्मम प्रियाः॥
ຜູ້ໃດໄດ້ຮັບວິທີແຫ່ງທານນີ້ ຍ່ອມໄປສູ່ຄະຕິອັນທິບຂອງຂ້າພະເຈົ້າ. ແລະໂອ ພຣາຫມັນ, ຜູ້ທີ່ເປັນທີ່ຮັກຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ແມ່ນຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມປະພຶດຖືກຕ້ອງ ແລະການບໍລິການອັນເໝາະສົມ.
Verse 17
संगृह्य मधुपर्कं वै इमं मन्त्रमुदाहरेत्॥
ເມື່ອຈັດກຽມມະທຸປາຣກະ (madhuparka) ແລ້ວ ພຶງສວດມົນຕຣານີ້
Verse 18
मन्त्रः— ॐ एष हि देव भगवंस्तव गात्रसूतिḥ संसारमोक्षणकरो मधुपर्कनामाः॥ भक्त्या मयायं प्रतिपादितोऽद्य गृहाण देवेश नमो नमस्ते॥
ມົນຕຣາ: ‘ໂອມ—ໂອ ເທວະ, ໂອ ພະພະຄະວານ! ນີ້ແມ່ນເຄື່ອງບູຊາທີ່ສຳຜັດພຣະວະກາຍຂອງພຣະອົງ ມີນາມວ່າ “ມະທຸປາຣກະ” ອັນກ່າວກັນວ່າເຮັດໃຫ້ພົ້ນຈາກສັງສານ. ມື້ນີ້ຂ້າພະເຈົ້າຖວາຍດ້ວຍຄວາມພັກດີ; ໂອ ພຣະເຈົ້າແຫ່ງເທວະທັງຫຼາຍ ຂໍຈົ່ງຮັບໄວ້. ນະໂມ, ນະໂມ ແດ່ພຣະອົງ’
Verse 19
मध्वेवं दधि सर्पिश्च कुर्याच्चैव समं तथा॥ विधिना मन्त्रपूतेन यदीच्छेत्सिद्धिमुत्तमाम्॥
ດັ່ງນີ້ພຶງໃຊ້ນ້ຳເຜິ້ງ; ແລະພຶງຈັດກຽມນົມສົ້ມ (dadhi) ແລະ ເນີຍໃສ (ghee) ໃຫ້ເທົ່າກັນ. ຖ້າປາດຖະນາສິດທິອັນສູງສຸດ ພຶງກະທຳຕາມວິທີ ໂດຍຊຳລະໃຫ້ບໍລິສຸດດ້ວຍມົນຕຣາ.
Verse 20
सामासाद्य ततः कृत्वा मम कर्मपरायणः॥ उचितेनोपचारेण यत्त्वया परिपृच्छितम्॥
ເມື່ອເຂົ້າມາໃກ້ດ້ວຍວິທີອັນສົມຄວນແລ້ວ ຈົ່ງປະພຶດເປັນຜູ້ອຸທິດຕົນໃນພິທີກຳຂອງເຮົາ ແລະເຮັດດ້ວຍການບໍລິການອັນເໝາະສົມ—ຕາມທີ່ເຈົ້າໄດ້ຖາມໄວ້।
Verse 21
सरहश्च लघुर्देव एतत्तव न युज्यते॥ ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा मयाप्येवं प्रभाषितम्॥
“ໂອ ພຣະເທວະ, ນີ້ເປັນຄວາມລັບ ແລະກໍສັ້ນ; ບໍ່ສົມກັບທ່ານ” ເມື່ອໄດ້ຟັງພຣະວາຈາຂອງພຣະພຣະຫມາແລ້ວ ເຮົາກໍໄດ້ກ່າວເຊັ່ນນັ້ນເຊັ່ນກັນ।
Verse 22
पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे॥ यादृशो मधुपर्क्को वै या च तस्य महान् क्रिया॥
ໂອ ວສຸນທະຣາ, ເຮົາຈະອະທິບາຍເພີ່ມອີກ; ຈົ່ງຟັງວ່າ ມະທຸປາຣກະ ເປັນແນວໃດ ແລະພິທີກຳອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງມັນມີຫຍັງບ້າງ।
Inside Adhyaya 191
How it unfolds
- Where it opens
Pṛthivī, though previously instructed in many dharmic matters, confesses continued dissatisfaction and requests a ‘secret’ clarification: the true nature of madhuparka, its puṇya, its presiding deity/connection, and the correct substances and recipients for its dāna.
- Central event
Varāha answers by first grounding madhuparka in a cosmic origin narrative: after pralaya, a radiant puruṣa manifests from Varāha’s right side; Brahmā (Pitāmaha) inquires about its identity and purpose; Varāha identifies it as ‘madhuparka,’ instituted for devotees’ welfare and liberation-oriented merit.
- Climax resolution
The discourse pivots from mythic legitimation to prescriptive ritual: Varāha specifies the canonical components (honey–curd–ghee), the manner of offering and acceptance (dāna/pratigraha), and the mantra-formula to be recited while presenting it—framing correct procedure as dharma-sustaining sacrificial exchange.
- Closing phalashruti
A clear soteriological promise: properly performed madhuparka-dāna, with correct substances and mantra, yields elevated gati and liberation-adjacent merit, supporting right order (dharma) and the devotee’s welfare.
Geographical context
No explicit toponyms or ecological regions are named in the provided passage; the setting is primarily cosmological (saṃkṣaya/pralaya) and dialogic (Varāha–Pṛthivī).
Ritual instructions
- Primary RitualMadhuparka-dāna (ritual donation/presentation of madhuparka: honey–curd–ghee) with mantra and proper recipient protocol (pratigraha).
- BenefitPuṇya that supports dharma and yields higher gati; described in liberation-adjacent terms when performed correctly with mantra and proper dāna–pratigraha discipline.
The narrative frame
- Varāha (Janārdana)Pṛthivī (Vasundharā/Dharaṇī) · Didactic and ‘rahasya’-oriented (secret clarification), moving from cosmological authority to ritual-manual precision.
The emotional journey
- Dominant RasaŚānta (instructional serenity with devotional gravity)
- Emotional ProgressionFrom Pṛthivī’s unresolved yearning for a decisive ‘secret’ teaching → awe and legitimizing wonder via cosmic origin → calm assurance through concrete ritual procedure → confidence in promised merit and dharmic stability.
Planning a pilgrimage
- Visit FeasibilityNot tirtha-specific in the provided chapter; practice is portable and can be performed wherever a qualified recipient and proper materials are available, following the vidhi and mantra.
Frequently Asked Questions
The chapter frames madhuparka as a regulated act of dāna (gift-offering) integrated with mantra and proper procedure, presenting disciplined giving and correct ritual exchange (including pratigraha) as a means to uphold dharma and to orient the practitioner toward a higher gati, described in liberation-adjacent terms.
No tithi, nakṣatra, month, or seasonal timing is specified in the provided verses. The instructions focus on composition (madhu, dadhi, sarpis) and mantra-empowered procedure rather than calendrical scheduling.
Environmental stewardship is implicit through Pṛthivī’s role as interlocutor: the text positions terrestrial consciousness as asking for precise dharmic regulation. By emphasizing orderly ritual giving and restraint in practice, the narrative suggests that stable social-ritual norms function as a mechanism for maintaining cosmic and terrestrial equilibrium, rather than offering explicit ecological directives.
The passage references major cosmological figures—Varāha/Janārdana (Viṣṇu), Brahmā (Pitāmaha), and Rudra—within an origin narrative. No royal dynasties, human lineages, or historically situated sages are named in the provided excerpt.
Ask anything about Adhyaya 191 of the Varaha Purana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.