Adhyaya 131: Expiation for Chewing the Tooth-stick (Dantakāṣṭha)
Dantakāṣṭha-carvaṇa-prāyaścitta
Ritual-Manual
ອັດທະຍາຍນີ້ເປັນບົດສົນທະນາແນວສອນທຳລະຫວ່າງພຣະວະຣາຫະ ແລະ ພຣະປຣຶຖິວີ ກ່ຽວກັບຄວາມບໍລິສຸດທາງພິທີ ແລະ ຜົນທາງຈິດທຳຂອງການປະພຶດປະຈຳວັນ. ພຣະວະຣາຫະກ່າວວ່າ ຜູ້ໃດເຂົ້າເຝົ້າພຣະອົງຫຼັງຈາກຂົມ/ຄຽວ ດັນຕະກາດຖະ (ໄມ້ຂັດແຂ້ວ) ສາມາດເຮັດໃຫ້ບາບກຳທີ່ສະສົມໄວ້ກ່ອນໜ້າເປັນໂມຄະ ເພາະເປັນການຊຳລະອັນມີພະລັງ. ພຣະປຣຶຖິວີຜູ້ຍຶດທຳຖາມວ່າ ເປັນໄປໄດ້ແນວໃດທີ່ຄວາມຜິດຫຼືການກະທຳພຽງຢ່າງດຽວຈະລົບກຳເກົ່າຈຳນວນຫຼາຍ ຊຶ່ງປົກກະຕິໃຫ້ຜົນເປັນທຸກຂ໌ໃຫຍ່. ພຣະວະຣາຫະອະທິບາຍໂດຍອ້າງຄວາມບໍ່ສະອາດຂອງຮ່າງກາຍ—ປາກເຕັມໄປດ້ວຍເສມຫະ, ນ້ຳດີ, ເລືອດ, ໜອງ ແລະກິ່ນເໝັນ—ແລະກ່າວວ່າການຄຽວໄມ້ຂັດແຂ້ວທຳລາຍ “ເມັດພັນ” ຂອງຄວາມສົກປົກນັ້ນ, ພ້ອມຊີ້ວ່າຖ້າຂາດອາຈານ/ອາຈາຣະທີ່ຖືກຕ້ອງ ກໍເປັນການບົກພ່ອງຕໍ່ຄວາມບໍລິສຸດແນວພາຄະວະຕະ. ຕໍ່ມາພຣະປຣຶຖິວີຂໍວິທີແກ້ໄຂສຳລັບຜູ້ທີ່ລະເວັ້ນດັນຕະກາດຖະແຕ່ຍັງປະກອບພິທີ. ພຣະວະຣາຫະກຳນົດປຣາຍະສະຈິດຕະໃຫ້ນອນກາງແຈ້ງ/ໃຕ້ຟ້າ (ອາກາສະ-ຊະຍະນະ) 2 ຫຼື 5 ມື້ ພ້ອມງົດດັນຕະກາດຖະ ແລ້ວຄວາມຜິດຈະຖືກລົບອອກ.
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 131
Verse 1
अथ दन्तकाष्ठाचर्वणप्रायश्चित्तम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ दन्तकाष्ठमचरवित्वा यो हि मामुपसर्पति ॥ पूर्वकालकृतं कर्म तेन चैकेन नश्यति
ບັດນີ້ ວ່າດ້ວຍການໄຖ່ບາບເກືອບກັບການຂົມໄມ້ຂັດແຂ້ວ. ສີວະຣາຫະຕັດວ່າ: “ຜູ້ໃດເຂົ້າມາຫາເຮົາໂດຍບໍ່ໄດ້ຂົມໄມ້ຂັດແຂ້ວ ດ້ວຍການກະທຳພຽງຢ່າງດຽວນັ້ນ ກຳທີ່ເຄີຍເຮັດໃນການກ່ອນຍ່ອມຖືກທຳລາຍ”
Verse 2
नारायणवचः श्रुत्वा पृथिवी धर्मसंश्रितः ॥ विष्णुभक्तसुखार्थाय हृषीकेशमुवाच ह
ເມື່ອໄດ້ຍິນວັຈນະຂອງນາຣາຍະນະ ປຣຶຖະວີ—ຜູ້ອາໄສທຳມະ—ໄດ້ກ່າວຕໍ່ຫຣຶສີເກສະ ເພື່ອຄວາມຜາສຸກຂອງຜູ້ພັກດີຕໍ່ວິສນຸ.
Verse 3
धरण्युवाच ॥ सर्वकालकृतं कर्म क्लेशेन महताऽनघ ॥ कथमेकापराधेन सर्वमेव प्रणश्यति ॥
ພຣະທຣະນີກ່າວວ່າ: “ໂອ ຜູ້ບໍ່ມີບາບ! ກຳທີ່ສະສົມມາດົນນານ ໄດ້ມາດ້ວຍຄວາມລຳບາກຫນັກ ຈະຖືກທຳລາຍໝົດໄດ້ດ້ວຍຄວາມຜິດພຽງຄັ້ງດຽວແນວໃດ?”
Verse 4
श्रीवराह उवाच ॥ शृणु सुन्दरी तत्त्वेन कथ्यमानं मयाऽनघे ॥ येन चैका पराधेन पूर्वकर्म प्रणश्यति ॥
ພຣະສີວຣາຫະກ່າວວ່າ: “ຟັງເຖີດ ນາງຜູ້ງາມ ຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ; ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວຕາມຫຼັກທັດສະນະວ່າ ຄວາມຜິດພຽງຄັ້ງດຽວເຮັດໃຫ້ກຳເກົ່າພິນາດໄດ້ແນວໃດ”
Verse 5
मनुष्यः किल्बिषी भद्रे कफपित्तसमन्वितः ॥ पूयशोणितसम्पूर्णं दुर्गन्धि मुखमस्य तत् ॥
“ໂອ ນາງຜູ້ອ່ອນໂຍນ, ມະນຸດຖືກເປື້ອນໂດຍຄວາມຜິດ; ມີເສມະແລະນ້ຳດີປະກອບ. ປາກຂອງເຂົາເຕັມໄປດ້ວຍໜອງແລະເລືອດ ແລະມີກິ່ນເໝັນ”
Verse 6
तत्सर्वबीजं नश्येत दन्तकाष्ठस्य भक्षणात् ॥ शुद्धिर्भागवती चैव आचारेण विवर्जिता ॥
“ດ້ວຍການກິນໄມ້ຂັດແຂ້ວ ເມັດພື້ນຖານນັ້ນທັງໝົດຍ່ອມພິນາດ; ແລະເມື່ອຂາດອາຈາຣະ ຄືຄວາມປະພຶດຖືກຕ້ອງ ຄວາມບໍລິສຸດແຫ່ງພາຄະວະຕະ—ຄວາມຜ່ອງໃສແຫ່ງພັກຕິ—ກໍຖືກຕັດອອກ”
Verse 7
धरण्युवाच ॥ दन्तकाष्ठमखादित्वा यः कर्माणि करोति ते ॥ प्रायश्चित्तं च मे ब्रूहि येन धर्मो न नश्यति ॥
ພຣະທຣະນີກ່າວວ່າ: “ຜູ້ໃດທີ່ບໍ່ໄດ້ກິນໄມ້ຂັດແຂ້ວ ແຕ່ຍັງເຮັດພິທີກຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຂໍຈົ່ງບອກຂ້າພະເຈົ້າເຖິງປຣາຍັດຈິຕຕະ (ການແກ້ບາບ) ທີ່ເຮັດໃຫ້ທັມມະບໍ່ພິນາດ”
Verse 8
श्रीवराह उवाच ॥ एवमेतन्महाभागे यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ कथयिष्यामि हीदं ते यथा शुध्यन्ति मानवाः ॥
ພຣະສີວຣາຫະຕັດວ່າ: “ເປັນດັ່ງນັ້ນແທ້ ໂອ ນາງຜູ້ມີພາກດີ ຕາມທີ່ເຈົ້າຖາມເຮົາ. ເຮົາຈະອະທິບາຍໃຫ້ເຈົ້າຮູ້ວ່າ ມະນຸດຈະບໍລິສຸດໄດ້ແນວໃດ”
Verse 9
आकाशशयनं कृत्वा दिनानि द्वे च पञ्च च ॥ अभुक्तदन्तकाष्ठाश्च एवं शुध्यन्ति मानवाः ॥
“ເມື່ອປະຕິບັດ ‘ນອນກາງແຈ້ງ’ ສອງມື້ ຫຼື ຫ້າມື້ ແລະງົດເວັ້ນການໃຊ້/ຄຽວໄມ້ຂັດແຂ້ວ (ດັນຕະກາດຖະ) ດັ່ງນີ້ມະນຸດຈຶ່ງບໍລິສຸດ”
Verse 10
कुतस्तस्यापराधोऽस्ति एवमेव न संशयः ॥
“ໃນກໍລະນີຂອງລາວ ຈະມີຄວາມຜິດໄດ້ແນວໃດ? ແມ່ນດັ່ງນັ້ນແທ້—ບໍ່ມີຄວາມສົງໄສ”
Verse 11
एवं ते कथितं भद्रे दन्तकाष्ठस्य भक्षणम् ॥ य एतेन विधानेन प्रायश्चित्तं समाचरेत् ॥
“ໂອ ນາງຜູ້ດີ (ພັດເຣ) ເລື່ອງການກິນ/ໃຊ້ໄມ້ຂັດແຂ້ວ (ດັນຕະກາດຖະ) ເຮົາໄດ້ກ່າວໃຫ້ເຈົ້າຟັງແລ້ວ. ຜູ້ໃດປະຕິບັດ ປຣາຍັດຈິດຕະ (ການຊົດໃຊ້ບາບ) ຕາມວິທີນີ້…”
Frequently Asked Questions
The chapter frames everyday bodily discipline (especially oral cleanliness and regulated conduct) as ethically consequential: the text instructs that correct practice surrounding dantakāṣṭha and prescribed expiation for lapses functions to restore ritual and moral order, presented through a debate on how a single act can affect accumulated karma.
No lunar phases (tithi), months, or seasonal markers are specified. The only timing given is duration: the prāyaścitta is to be undertaken for either two days or five days (dināni dve ca pañca ca), along with ākāśa-śayana and abstention related to dantakāṣṭha.
Environmental stewardship is implicit rather than explicit: Pṛthivī’s role as the questioning Earth foregrounds a terrestrial-ethical lens in which personal conduct (ācāra) is treated as part of maintaining dharma. The dialogue suggests that disciplined daily practices and corrective penances contribute to social-ritual stability, which the text often associates with the well-being of the Earth as a moral-ecological order.
No royal lineages, sages, or administrative figures are named in this passage. The only figures explicitly present are Varāha (as instructor) and Pṛthivī (as dharma-oriented interlocutor).