Vamana Purana — Akhanda Ekadashi Vrata, Shloka 33

Akhaṇḍa-Ekādaśī Vrata and the Vaiṣṇava Protective Hymn; Prelude to the Kātyāyanī–Mahiṣāsura Narrative

Devanagari script

वैजयन्तीं प्रगृह्य त्वं श्रीवत्सं कण्ठभूषणम् वायव्यां रक्ष मां देव अश्वशीर्ष नमो ऽस्तु ते

Transliteration

vaijayantīṃ pragṛhya tvaṃ śrīvatsaṃ kaṇṭhabhūṣaṇam vāyavyāṃ rakṣa māṃ deva aśvaśīrṣa namo 'stu te

Translation

ຖືພວງມາລາ ໄວຈະຍັນຕີ (Vaijayantī) ແລະເຄື່ອງໝາຍ ສຣີວັດສະ (Śrīvatsa) ອັນເປັນເຄື່ອງປະດັບທີ່ຄໍ ຂໍພຣະເທວະຈົ່ງປົກປ້ອງຂ້າພະເຈົ້າໃນທິດວາຍະວະ (vāyavya)। ໂອ ອັດສະວະສີຣສະ (Aśvaśīrṣa) ຜູ້ມີສີສະເປັນມ້າ, ຂໍນົບນ້ອມແດ່ພຣະອົງ।

Word by Word

• वैजयन्तीम्: Vaijayantī garland
• वैजयन्तीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वैजयन्ती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; माला-नाम

• प्रगृह्य: having taken up
• प्रगृह्य: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: प्र√ग्रह् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यबन्त अव्ययीभाव-प्रयोगः; पूर्वकालिक क्रिया (having taken up)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• श्रीवत्सम्: Śrīvatsa mark
• श्रीवत्सम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्रीवत्स (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; चिह्न-नाम

• कण्ठभूषणम्: neck-ornament
• कण्ठभूषणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कण्ठ + भूषण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कण्ठस्य भूषणम्)

• वायव्याम्: in the northwest
• वायव्याम्: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वायव्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; दिक्-विशेषः (northwest)

• रक्ष: protect
• रक्ष: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √रक्ष् (धातु)
• Form: लोट्-लकार, मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• माम्: me
• माम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• देव: O god
• देव: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• अश्वशीर्ष: O horse-headed one (Hayagrīva)
• अश्वशीर्ष: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: अश्व + शीर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः (अश्वस्य इव शीर्षं यस्य)

• नमः: salutation
• नमः: Prayojana (प्रयोजन/उक्ति)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक)
• Form: निपातवत् नमस्कारार्थक

• अस्तु: may it be
• अस्तु: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √अस् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (benedictive/imperative sense), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• ते: to you
• ते: Sampradāna (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी-विभक्ति (dative), एकवचन; ‘to you’

Speakers

• Narrative frame typically Pulastya → Nārada (exact speaker not explicit in provided excerpt)

Primary Deities

• Vishnu

Key Themes

• Vaishnavism
• Bhakti
• Protective Mantra/Kavaca
• Iconography (emblems of Vishnu)

Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Divine protection is invoked not only through weapons but also through auspicious signs (garland, Śrīvatsa), teaching that grace (śrī) and knowledge-preservation (Hayagrīva) are also forms of safeguarding.

How does this fit the Pancalakshana?

Liturgical/ritual instruction embedded in Purāṇic discourse (ācāra), rather than the five defining narrative marks.

What is the symbolic significance?

Vaijayantī and Śrīvatsa represent victory and Lakṣmī’s presence; the Aśvaśīrṣa/Hayagrīva remembrance suggests protection through restored Vedic knowledge and right discernment.