Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 24

Rishi: Yājñavalkya-tradition
Devata: Jyotis / Prajāpati / Agni (hierarchically: Prajāpati installs; Agni rules)
Chandas: Mixed (yajus-style with extended prose-verse; not a single strict ṛgvedic metre)

वि॒राड्ज्योति॑रधारयत्स्व॒राड्ज्योति॑रधारयत् । प्र॒जाप॑तिष्ट्वा सादयतु पृ॒ष्ठे पृ॑थि॒व्या ज्योति॑ष्मतीम् । विश्व॑स्मै प्रा॒णाया॑पा॒नाय॑ व्या॒नाय॒ विश्वं॒ ज्योति॑र्यच्छ । अ॒ग्निष्टेऽधि॑पति॒स्तया॑ दे॒वत॑याऽङ्गिर॒स्वद् ध्रु॒वा सी॑द

virā́ḍ jyótir adhārayat svarā́ḍ jyótir adhārayat | prajā́patis tvā sādáyatu pṛṣṭhé pṛthivyā́ jyótiṣmatīm | víśvasmai prāṇā́yāpānā́ya vyānā́ya víśvaṃ jyótir yaccha | agníṣ te ’dhipátis tayā́ devátayā ’ṅgirasvád dhruvā́ sīda ||

The all-ruling Light upheld (thee); the self-ruling Light upheld (thee). Let Prajāpati cause thee to sit upon the back of the Earth, as one endowed with light. Unto the universal Prāṇa, Apāna, and Vyāna do thou yield universal light. Agni is thy overlord: with that deity, in Angiras-wise fashion, sit thou down, O steadfast one.

वि॒राट् । ज्योतिः॑ । अ॒धा॒र॒य॒त् । स्व॒राट् । ज्योतिः॑ । अ॒धा॒र॒य॒त् । प्र॒जाप॑तिः । त्वा॒ । सा॒द॒य॒तु॒ । पृ॒ष्ठे । पृ॒थि॒व्याः । ज्योति॑ष्मतीम् । विश्व॑स्मै । प्रा॒णाय॑ । अ॒पा॒नाय॑ । व्या॒नाय॑ । विश्व॑म् । ज्योतिः॑ । य॒च्छ॒ । अ॒ग्निः । ते॒ । अधि॑पतिः । तया॑ । दे॒वत॑या । अ॒ङ्गि॒र॒स्वत् । ध्रु॒वा । सी॑द ।

वि॒राट्Virāj (cosmic metre/power)
वि॒राट्:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवि-राज् (प्रातिपदिक: विराज्/विराट्)
ज्योतिःlight
ज्योतिः:
कर्म
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
अधारयत्held / supported
अधारयत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootधृ (धारणे)
स्व॒राट्Svarāj (self-ruling power)
स्व॒राट्:
कर्तृ
TypeNoun
Rootस्व-राज् (प्रातिपदिक: स्वराज्/स्वराट्)
ज्योतिःlight
ज्योतिः:
कर्म
TypeNoun
Rootज्योतिस्
अधारयत्held / supported
अधारयत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootधृ
प्र॒जाप॑तिःPrajāpati
प्र॒जाप॑तिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootप्रजापति (प्रातिपदिक)
त्वाyou (thee)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
सादयतुmay (he) seat / establish
सादयतु:
क्रिया
TypeVerb
Rootसद्/सादय् (आसन-प्रेरणे; caus.)
पृ॒ष्ठेon the back/surface
पृ॒ष्ठे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootपृष्ठ (प्रातिपदिक)
पृ॑थि॒व्याःof the earth
पृ॑थि॒व्याः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
ज्योतिः॑ष्मतीम्luminous / endowed with light
ज्योतिः॑ष्मतीम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootज्योतिष्मत् (प्रातिपदिक)
विश्व॑स्मैfor all / for the whole
विश्व॑स्मै:
सम्प्रदान
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
प्रा॒णाय॑for the in-breath (prāṇa)
प्रा॒णाय॑:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
अपा॒नाय॑for the out-breath (apāna)
अपा॒नाय॑:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootअपान (प्रातिपदिक)
व्या॒नाय॑for the pervading breath (vyāna)
व्या॒नाय॑:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootव्यान (प्रातिपदिक)
विश्वम्all / the whole (universe)
विश्वम्:
कर्म
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
ज्योतिःlight
ज्योतिः:
कर्म
TypeNoun
Rootज्योतिस्
यच्छbestow / grant / restrain (as appropriate)
यच्छ:
क्रिया
TypeVerb
Rootयम् (नियमे/ग्रहणे)
अ॒ग्निःAgni
अ॒ग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
तेof you / your
ते:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
अधिपतिःoverlord / presiding lord
अधिपतिः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअधिपति (प्रातिपदिक)
तयाby/with that
तया:
करण
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम)
दे॒वत॑याby/with the deity
दे॒वत॑या:
करण
TypeNoun
Rootदेवता (प्रातिपदिक)
अङ्गिर॒स्वत्having the nature of the Aṅgirases / Aṅgiras-like
अङ्गिर॒स्वत्:
कर्म/विशेषण
TypeAdjective
Rootअङ्गिरस् + वत् (प्रातिपदिक: अङ्गिरस्वत्)
ध्रु॒वाfirm / fixed
ध्रु॒वा:
कर्तृ/विशेष्य
TypeAdjective
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
सीदsit / be seated
सीद:
क्रिया
TypeVerb
Rootसद् (उपवेशने)
P
Prajāpati
J
Jyotis (Virāṭ/Svarāṭ)
A
Agni
P
Prāṇa–Apāna–Vyāna
P
Pṛthivī (Earth)