पूजाविधान-व्याख्या (Pūjāvidhāna-vyākhyā) — Exposition of the Procedure of Worship
ອັດທະຍາຍ 23 ເລີ່ມດ້ວຍ ອຸປະມັນຍຸ ອະທິບາຍຢ່າງຫຍໍ້ເຖິງ pūjā-vidhāna ຕາມຄໍາສອນຂອງ ພຣະສິວະ ທີ່ຖ່າຍທອດໃຫ້ ພຣະສິວາ. ບົດນີ້ຈັດລໍາດັບພິທີ: ປະກອບຍາກະພາຍໃນ (ābhyantara-yāga) ອາດຈົບດ້ວຍອົງປະກອບພິທີໄຟ ແລ້ວຈຶ່ງໄປສູ່ຍາກະພາຍນອກ (bahir-yāga). ເນັ້ນການຈັດຈິດໃຈ ແລະການຊໍາລະສິ່ງຂອງບູຊາ, ຕາມດ້ວຍ dhyāna ແລະການບູຊາ ວິນາຍະກະ (Vināyaka) ເພື່ອຂັບອຸປະສັກ. ຜູ້ປະຕິບັດຍັງນັບຖືດ້ວຍໃຈຕໍ່ຜູ້ຕິດຕາມ ເຊັ່ນ ນັນດີສະ ແລະ ສຸຍະສະ ທີ່ຢູ່ທາງໃຕ້ ແລະທາງເໜືອ, ແລ້ວຈັດອາສນະ (āsana) ທີ່ເໝາະສົມ—ອາສນະສິງ/ໂຍຄະ ຫຼືອາສນະດອກບົວບໍລິສຸດທີ່ມີ “ຕັດຕະວະສາມ”. ເທິງອາສນະນັ້ນ ຈິນຕະນາພຣະສຳບາ ສິວະ ເປັນຮູບອັນສູງສຸດ ປະດັບອາພອນ ມີ 4 ແຂນ 3 ຕາ ຖື/ສະແດງ varada/abhaya, mṛga ແລະ ṭaṅka ມີເຄື່ອງປະດັບງູ ແລະຄວາມສະຫວ່າງຄໍສີຟ້າ. ທ້າຍສຸດ (ໃນສ່ວນທີ່ຍົກມາ) ໃຫ້ຫັນ dhyāna ໄປຫາ ມະເຫສະວະຣີ ທາງຊ້າຍຂອງພຣະສິວະ ຊີ້ໃຫ້ເຫັນທິດສະດີພິທີກຳ ສິວະ–ສັກຕິ.
Shlokas
Verse 1
उपमन्युरुवाच । व्याख्यां पूजाविधानस्य प्रवदामि समासतः । शिवशास्त्रे शिवेनैव शिवायै कथितस्य तु
ອຸປະມັນຍຸກ່າວວ່າ: ຂ້າພະເຈົ້າຈະອະທິບາຍໂດຍຫຍໍ້ ວ່າດ້ວຍວິທີບູຊາຕາມພິທີ, ດັ່ງທີ່ຢູ່ໃນຊິວະສາດ—ອັນພຣະຊິວະເອງໄດ້ກ່າວແກ່ຊິວາ (ປາຣະວະຕີ).
Verse 2
अंगमभ्यंतरं यागमग्निकार्यावसानकम् । विधाय वा न वा पश्चाद्बहिर्यागं समाचरेत्
ເມື່ອໄດ້ປະກອບ—ຫຼືແມ່ນບໍ່ໄດ້ປະກອບກໍຕາມ—ການບູຊາພາຍໃນອັນເປັນອົງປະກອບ (ອັງກະ) ຂອງພິທີ ແລະສິ້ນສຸດດ້ວຍກິດງານໄຟຕາມພິທີ, ຈຶ່ງຄວນປະຕິບັດການບູຊາພາຍນອກຕໍ່ໄປດ້ວຍຄວາມຖືກຕ້ອງ.
Verse 3
तत्र द्रव्याणि मनसा कल्पयित्वा विशोध्य च । ध्यात्वा विनायकं देवं पूजयित्वा विधानतः
ໃນນັ້ນ ໃຫ້ຈັດຕຽມວັດຖຸບູຊາທີ່ຈຳເປັນດ້ວຍໃຈ ແລະຊຳລະໃຫ້ບໍລິສຸດ. ແລ້ວໃຫ້ເພ່ງພິຈາລະນາພຣະວິນາຍະກະ ແລະບູຊາພຣະອົງຕາມພິທີທີ່ກຳນົດ.
Verse 4
दक्षिणे चोत्तरे चैव नंदीशं सुयशं तथा । आराध्य मनसा सम्यगासनं कल्पयेद्बुधः
ທາງຂວາ ແລະ ທາງຊ້າຍ ຜູ້ມີປັນຍາຄວນນະມັດສະການດ້ວຍໃຈ ພຣະນັນດີອີສະ—ຜູ້ມີກຽດຊື່ອັນຮຸ່ງເຮືອງ; ເມື່ອບູຊາໃນໃຈຢ່າງຖືກຕ້ອງແລ້ວ ຈຶ່ງຈັດອາສະນະສໍາລັບການບູຊາໃຫ້ເໝາະສົມ।
Verse 5
आराधनादिकैर्युक्तस्सिंहयोगासनादिकम् । पद्मासनं वा विमलं तत्त्वत्रयसमन्वितम्
ເມື່ອປະກອບດ້ວຍການບູຊາອາຣາທະນາ ແລະວິໄນປະກອບຄຽງ ຄວນນັ່ງສິງຫະໂຍກາສະນະ ແລະອາສະນະໂຍກະອື່ນໆ; ຫຼືນັ່ງປັດມາສະນະອັນບໍລິສຸດ ໂດຍອາໄສຄວາມເຂົ້າໃຈຕັດຕະວະສາມ (ປະຕິ, ປະຊຸ, ປາຊະ).
Verse 6
तस्योपरि शिवं ध्यायेत्सांबं सर्वमनोहरम् । सर्वलक्षणसंपन्नं सर्वावयवशोभनम्
ເທິງນັ້ນ ຄວນພິຈາລະນາພຣະສິວະພ້ອມດ້ວຍອັມບາ (ອຸມາ)—ພຣະອົງຜູ້ດຶງດູດໃຈທັງປວງ—ຜູ້ພ້ອມດ້ວຍໝາຍມົງຄຸນທຸກປະການ ແລະງາມສະຫງ່າດ້ວຍຄວາມງາມຂອງອະວະຍະທຸກສ່ວນ.
Verse 7
सर्वातिशयसंयुक्तं सर्वाभरणभूषितम् । रक्तास्यपाणिचरणं कुंदचंद्रस्मिताननम्
ພຣະອົງພ້ອມດ້ວຍຄຸນວິເສດທຸກປະການ ແລະປະດັບດ້ວຍເຄື່ອງປະດັບທັງປວງ; ພຣະໂອດ, ພຣະຫັດ ແລະພຣະບາດອອກແດງ, ແລະພຣະພັກຕຣາມີຮອຍຍິ້ມສະຫວ່າງ ດັ່ງດອກກຸນດະ ແລະດວງຈັນ.
Verse 8
शुद्धस्फटिकसंकाशं फुल्लपद्मत्रिलोचनम् । चतुर्भुजमुदाराङ्गं चारुचंद्रकलाधरम्
ພຣະສິວະສ່ອງສະຫວ່າງດັ່ງແກ້ວຜຸດຜ່ອງບໍລິສຸດ; ມີສາມຕາດັ່ງດອກບົວບານເຕັມ. ມີສີ່ແຂນ ອົງກາຍສົງ່າງາມ ແລະຊົງຈັນທຣະເສັ້ນງາມ—ນີ້ແມ່ນຮູບສະກຸນອັນເປັນມງຄົດທີ່ຄວນພິຈາລະນາໃນສະມາທິ.
Verse 9
वरदाभयहस्तं च मृगटंकधरं हरम् । भुजंगहारवलयं चारुनीलगलांतरम्
ທ່ານໄດ້ເຫັນພຣະຫຣະ (Hara): ພຣະຫັດປະທານພອນ ແລະໃຫ້ອະໄພຈາກຄວາມຢ້ານ; ຊົງຖືກວາງ ແລະຂວານ; ປະດັບດ້ວຍງູເປັນພວງມາລາ ແລະກຳໄລແຂນ; ລຳຄໍງາມມີເຄື່ອງໝາຍສີນ້ຳເງິນເຂັ້ມ—ພຣະສິວະ ພຣະຜູ້ເປັນປະຕິ ປົກປ້ອງປາຊຸ ແລະປະທານມຸກຕິອັນມງຄົດ.
Verse 10
सर्वोपमानरहितं सानुगं सपरिच्छदम् । ततः संचिंतयेत्तस्य वामभागे महेश्वरीम्
ຜູ້ປະຕິບັດຄວນພິຈາລະນາພຣະອົງ—ຜູ້ຫາອຸປະມາບໍ່ໄດ້—ພ້ອມດ້ວຍຜູ້ຕິດຕາມ ແລະ ຂະບວນທິບພະບໍລິວານ; ແລ້ວຈຶ່ງພິຈາລະນາພຣະມະເຫສະວະຣີ ຢູ່ຂ້າງຊ້າຍຂອງພຣະອົງ.
Verse 11
प्रफुल्लोत्पलपत्राभां विस्तीर्णायतलोचनाम् । पूर्णचंद्राभवदनां नीलकुंचितमूर्धजाम्
ດວງຕາຂອງນາງກວ້າງແລະຍາວ ດຸດດັ່ງກີບດອກບົວສີຟ້າທີ່ບານເຕັມ; ໃບໜ້າສ່ອງສະຫວ່າງດຸດດັ່ງຈັນເຕັມດວງ; ແລະຜົມດຳຂອງນາງມ້ວນຄົງຢ່າງອ່ອນຊ້ອຍ.
Verse 12
नीलोत्पलदलप्रख्यां चन्द्रार्धकृतशेखराम् । अतिवृत्तघनोत्तुंगस्निग्धपीनपयोधराम्
ນາງສ່ອງສະຫວ່າງດຸດດັ່ງກີບດອກບົວສີຟ້າ ແລະປະດັບດ້ວຍຈັນເຄິ່ງເປັນມົງກຸດ. ອົງອົບຂອງນາງເຕັມພອງຢ່າງຍິ່ງ—ກົມ, ສູງ, ໜາແນ່ນ, ມັນງາມ ແລະແນ່ນຫນາ—ສ່ອງປະກາຍດ້ວຍສິຣິມົງຄຸນ.
Verse 13
तनुमध्यां पृथुश्रोणीं पीतसूक्ष्मवराम्बराम् । सर्वाभरणसंपन्नां ललाटतिलकोज्ज्वलाम्
ພຣະອົງໄດ້ເຫັນນາງ—ແອວບາງ ສະໂພກກວ້າງ—ນຸ່ງຜ້າສີເຫຼືອງບາງລະອຽດງາມສົດ ປະດັບອາພອນຄົບຖ້ວນ ແລະສະຫວ່າງໄສດ້ວຍຕິລະກະທີ່ໜ້າຜາກ.
Verse 14
विचित्रपुष्पसंकीर्णकेशपाशोपशोभिताम् । सर्वतो ऽनुगुणाकारां किंचिल्लज्जानताननाम्
ມວຍຜົມຂອງນາງງາມດ້ວຍຊໍ່ດອກໄມ້ຫຼາກສີ. ຮູບຮ່າງຂອງນາງກໍກົງກັນດີທຸກດ້ານ ແລະໃບໜ້າກໍກົ້ມລົງນ້ອຍໆ ດ້ວຍຄວາມອ່ອນນ້ອມແຫ່ງຄວາມຂີ້ອາຍ.
Verse 15
हेमारविंदं विलसद्दधानां दक्षिणे करे । दंडवच्चापरं हस्ते न्यस्यासीनां महासने
ນາງນັ່ງຢູ່ເທິງພະບັນລັງໃຫຍ່ ສ່ອງປະກາຍຮຸ່ງເຮືອງ ຖືດອກບົວຄຳໃນມືຂວາ. ມືອື່ນວາງນິ່ງດັ່ງໄມ້ທ່ອນ ມັ່ນຄົງ ແລະສະຫງົບສຳລວມ.
Verse 16
पाशविच्छेदिकां साक्षात्सच्चिदानंदरूपिणीम् । एवं देवं च देवीं च ध्यात्वासनवरे शुभे
ເມື່ອພິຈາລະນາດັ່ງນີ້ ພຶງພາວະນາເຖິງພຣະເທວີ ຜູ້ຕັດຂາດພັນທະບາສະ (pāśa) ຢ່າງແທ້ຈິງ ແລະຜູ້ມີສະພາບເປັນ ສັດ-ຈິດ-ອານັນດະ (Sat-Cit-Ānanda). ແລະພຶງພາວະນາເຖິງພຣະເທວະແລະພຣະເທວີ ໃນຂະນະນັ່ງຢູ່ເທິງອາສນະອັນດີ ແລະເປັນມົງຄຸນ.
Verse 17
सर्वोपचारवद्भक्त्या भावपुष्पैस्समर्चयेत् । अथवा परिकल्प्यैवं मूर्तिमन्यतमां विभोः
ດ້ວຍພັກຕິທີ່ປະກອບດ້ວຍການບູຊາຮັບໃຊ້ທຸກປະການ ພຶງບູຊາພຣະອົງດ້ວຍ “ດອກໄມ້” ແຫ່ງຄວາມເຄົາລົບພາຍໃນ. ຫຼືບໍ່ຢ່າງນັ້ນ ເມື່ອຈິນຕະນາພຣະຮູບໄວ້ແລ້ວ ກໍສາມາດບູຊາພຣະເຈົ້າຜູ້ແຜ່ຊາຍທົ່ວທຸກທິດ ໃນຮູບໃດກໍໄດ້ຕາມທີ່ເລືອກ.
Verse 18
शैवीं सदाशिवाख्यां वा तथा माहेश्वरीं पराम् । षड्विंशकाभिधानां वा श्रीकंठाख्यामथापि वा
ບໍ່ວ່າຈະເອີ້ນວ່າ «ໄສວີ» ຫຼືຕັ້ງນາມວ່າ «ສະດາຊິວ»; ບໍ່ວ່າຈະນົບນ້ອມ «ມາເຮສວະຣີ» ອັນສູງສຸດ; ຫຼືເອີ້ນວ່າ «ຊາວິນຊະກະ» (ຫົກສິບສອງ? ຄື 26 ຕັດຕະວະ) ຫຼືແມ່ນແຕ່ «ສຣີກັນຖະ»—ນາມອັນນົບນ້ອມເຫຼົ່ານີ້ລ້ວນຊີ້ໄປຫາພຣະເຈົ້າຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ອົງດຽວກັນ।
Verse 19
मन्त्रन्यासादिकां चापि कृत्वा स्वस्यां तनौ यथा । अस्यां मूर्तौ मूर्तिमंतं शिवं सदसतः परम्
ເມື່ອໄດ້ປະກອບ «ມັນຕຣະ-ນະຍາສະ» ແລະພິທີອື່ນໆທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ ລົງໃນກາຍຂອງຕົນຕາມວິທີທີ່ກຳນົດແລ້ວ, ພຶງພິຈາລະນາພຣະຊິວະ—ຜູ້ຮັບຮູບເພື່ອພຣະກະຣຸນາ ແຕ່ຍັງສູງສຸດເຫນືອທັງສະຕະແລະອະສະຕະ—ວ່າປະທັບຢູ່ນີ້ໃນມູຣຕິນີ້ເອງ।
Verse 20
ध्यात्वा बाह्यक्रमेणैव पूजां निर्वर्तयेद्धिया । समिदाज्यादिभिः पश्चान्नाभौ होमं च भावयेत्
ເມື່ອໄດ້ພິຈາລະນາສະມາທິກ່ອນແລ້ວ ຄວນປະກອບການບູຊາດ້ວຍໃຈ ຕາມລຳດັບພິທີພາຍນອກທີ່ກຳນົດ. ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ດ້ວຍໄມ້ສະມິດ, ນ້ຳມັນເນີຍ (ອາຊະ) ແລະອື່ນໆ ຄວນພາວະນາຮ່ວມພິທີໂຮມໃນສະດື ຖວາຍລົງໃນໄຟພາຍໃນ ເພື່ອພຣະສິວະດ້ວຍພັກຕິ.
Verse 21
भ्रूमध्ये च शिवं ध्यायेच्छुद्धदीपशिखाकृतिम् । इत्थमंगे स्वतंत्रे वा योगे ध्यानमये शुभे
ຄວນພາວະນາພຣະສິວະໃນຊ່ອງກາງຄິ້ວ ໂດຍເຫັນພຣະອົງເປັນຮູບດັ່ງປາຍໄຟອັນບໍລິສຸດຂອງຕະກຽງ. ໃນໂຍຄະອັນເປັນມົງຄຸນນີ້—ອັນເປັນການດຳລົງໃນສະມາທິ—ຈະຝຶກໂດຍອາໄສຈຸດໃດຈຸດໜຶ່ງຂອງຮ່າງກາຍ ຫຼືຝຶກໂດຍອິດສະລະເປັນການພາວະນາໂດຍກົງກໍໄດ້.
Verse 22
अग्निकार्यावसानं च सर्वत्रैव समो विधिः । अथ चिंतामयं सर्वं समाप्याराधनक्रमम्
ພິທີສິ້ນສຸດການບູຊາໄຟ (ອັກນິກາຣະ) ມີວິທີການເທົ່າກັນທຸກແຫ່ງ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ເມື່ອສຳເລັດລຳດັບການບູຊາທັງໝົດ ອັນເຕັມໄປດ້ວຍການພິຈາລະນາຢ່າງມີສະຕິ ຈຶ່ງຄວນປິດພິທີອາຣາທະນາໃຫ້ຖືກຕ້ອງ.
Verse 23
लिंगे च पूजयेद्देवं स्थंडिले वानले ऽपि वा
ຄວນບູຊາພຣະເຈົ້າຜູ້ເປັນອົງທິວະໃນລິງຄະ; ຫຼືບໍ່ຢ່າງນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ເທິງສະຖັນດິລະ (ແທ່ນບູຊາທີ່ຖືກຊຳລະ) ຫຼືໃນໄຟສັກສິດ (ອະນະລະ) ກໍບູຊາໄດ້.
Frequently Asked Questions
It presents a staged pūjā: optional completion of inner worship (ābhyantara-yāga, including possible agni-related conclusion), then external worship; mental purification of materials; Vināyaka worship; honoring attendant beings; constructing an āsana; and culminating in Śiva-dhyāna and contemplation of Maheśvarī.
The iconographic precision functions as a meditative template: by fixing form, attributes, gestures, and radiance, the practitioner stabilizes attention and ritually ‘installs’ the deity in consciousness, making internal worship structurally equivalent to external rite.
Sāmbā Śiva is visualized as three-eyed, four-armed, ornamented, blue-throated, bearing varada/abhaya gestures and implements such as mṛga and ṭaṅka, with serpent ornaments and a moon on the head; Maheśvarī is contemplated at his left side.