Rig Veda 6.58.2: Mandala 6, Sukta 58, Mantra 2

Sukta 6.58

Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya)

Devata: Pūṣan

Chandas: Jagatī (probable; requires metrical verification)

Samhita Patha (Devanagari)

अजाश्वः पशुपा वाजपस्त्यो धियंजिन्वो भुवने विश्वे अर्पितः । अष्ट्रां पूषा शिथिरामुद्वरीवृजत्संचक्षाणो भुवना देव ईयते ॥

Transliteration

ajā́śvaḥ paśupā́ vājápastyo dhiyáṃjinvo bhúvane víśve árpitaḥ | áṣṭrāṃ pūṣā́ śithirā́m údvarīvṛjat saṃcákṣāṇo bhúvanā devá īyate ||

Translation

Pūṣan—master of the goat-and-horse powers, protector of the herds, lord of plenitudes—stirs the thought into fullness, set in all the worlds. He loosens the tight knot (aṣṭrā) and opens the constriction; seeing together the worlds, the god moves on—guiding the being through its planes.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अजाश्वः: Ajāśva (name/epithet), the subject
• अजाश्वः: कर्तृ
• Type: Noun (proper/epithet)
• Root: अजाश्व (प्रातिपदिक; पुं.)

• पशुपाः: protector of cattle (herdsman)
• पशुपाः: कर्तृ (विशेषण-रूपेण)
• Type: Noun
• Root: पशुपा (प्रातिपदिक; पुं.)

• वाजपस्त्यः: one belonging to/connected with ‘vāja-pasti’ (lordship of prize/strength); prize-winning lord
• वाजपस्त्यः: कर्तृ (विशेषण-रूपेण)
• Type: Noun/Adjective (epithet)
• Root: वाजपस्त्य (प्रातिपदिक; पुं.)

• धियंजिन्वः: quickening/impelling the thought (inspiration)
• धियंजिन्वः: कर्तृ (विशेषण-रूपेण)
• Type: Kṛdanta (present participle, bahuvrīhi-like epithet)
• Root: जिव्/जिन्व् (धातु; ‘to quicken, impel’) + धियम् (धी, स्त्री.)

• भुवने: in the world/realm
• भुवने: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक; नपुं.)

• विश्वे: all
• विश्वे: कर्म (भुवना इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (सर्व/विशेषण-प्रातिपदिक)

• अर्पितः: set/placed; established
• अर्पितः: कर्तृ-सम्बन्धी विशेषणम्
• Type: Kṛdanta (past passive participle)
• Root: अर्प् (धातु; ‘to set, fix, bestow’)

• अष्ट्राम्: the goad/whip (driving-stick)
• अष्ट्राम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अष्ट्रा (प्रातिपदिक; स्त्री.)

• पूषा: Pūṣan
• पूषा: कर्तृ
• Type: Noun (deity)
• Root: पूषन् (प्रातिपदिक; पुं.)

• शिथिराम्: loose, slack
• शिथिराम्: कर्म (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: शिथिर (प्रातिपदिक)

• उद्वरीवृजत्: he cleared/straightened upward; he removed (obstacles)
• उद्वरीवृजत्: क्रिया
• Type: Verb (finite)
• Root: वृज् (धातु; ‘to make straight/clear, remove’) + उद् (उपसर्ग)

• संचक्षाणः: looking around, beholding
• संचक्षाणः: कर्तृ (पूषा इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Kṛdanta (present middle participle)
• Root: चक्ष् (धातु; ‘to see’) + सम् (उपसर्ग)

• भुवना: the worlds, beings/realms
• भुवना: कर्म
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक; नपुं.)

• देवः: the god
• देवः: कर्तृ (पूषा इत्यस्य पुनरुक्त-विशेषणम्)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक; पुं.)

• ईयते: goes, moves onward
• ईयते: क्रिया
• Type: Verb (finite)
• Root: ई (धातु; ‘to go, move’)