Rig Veda 3.40.3 — Mandala 3, Sukta 40, Mantra 3

Sukta 3.40

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional attribution for Mandala 3)

Devata: Indra (in companionship with the Viśve Devāḥ)

Chandas: Trishtubh (probable; verify per critical edition)

Samhita Patha (Devanagari)

इन्द्र प्र णो धितावानं यज्ञं विश्वेभिर्देवेभिः । तिर स्तवान विश्पते ॥

Transliteration

índra prá no dhitā́vānaṃ yajñáṃ víśvebhir devébhiḥ | tíra stavāna viśpate ||

Translation

O Indra, lead forward our well-founded sacrifice with all the gods; crossing beyond the obstructing powers, praised by our words, O lord of the people (of the embodied being), establish the rite in its victorious passage.

Word by Word

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun (proper)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• प्र: forth, forward
• प्र: (क्रियाविशेषण/उपसर्ग)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र (उपसर्ग/निपात)

• नः: of us, our
• नः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम)

• धितावानम्: well-ordered/established (having been set/placed)
• धितावानम्: कर्म (यज्ञम् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective (participial)
• Root: धिता-वत् (कृदन्त-प्रातिपदिक); धिता < √धा (धा धारणे/स्थापने) + -त (PPP), + वत्

• यज्ञम्: sacrifice, ritual
• यज्ञम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक) < √यज् (यज देवपूजासंगतिकरणदानेषु)

• विश्वेभिः: with all
• विश्वेभिः: करण
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व (सर्व/समस्त) (प्रातिपदिक)

• देवेभिः: with the gods
• देवेभिः: करण
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक) < √दिव् (दिव् दीप्तौ)

• तिरः: across, over; beyond
• तिरः: (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तिरस् (अव्यय/उपपद)

• स्तवान: praising, the praiser
• स्तवान: कर्तृ (अन्तर्निहित क्रिया: ‘स्तौति/स्तवते’)
• Type: Participle (agentive)
• Root: स्तवान् (कृदन्त-प्रातिपदिक) < √स्तु (स्तु स्तुतौ) + शतृ/शानच् (वेदिक रूप)

• विश्पते: O lord of the clan/people
• विश्पते: सम्बोधन
• Type: Noun (compound, vocative)
• Root: विश्-पति (समास) (प्रातिपदिक): विश् ‘कुल/जन/विष्टि’ + पति