Rig Veda 10.73.5: Mandala 10, Sukta 73, Mantra 5

Sukta 10.73

Rishi: Likely Gaurivīti Śāktya (traditional Anukramaṇī attribution for RV 10.73; verify against specific śākhā lists)

Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable; verify)

Samhita Patha (Devanagari)

मन्दमान ऋतादधि प्रजायै सखिभिरिन्द्र इषिरेभिरर्थम् । आभिर्हि माया उप दस्युमागान्मिहः प्र तम्रा अवपत्तमांसि ॥

Transliteration

mándamāna ṛtā́d ádhi prajā́yai sákhibhir índra iṣirébhiḥ ártham | ā́bhir hí māyā́ úpa dasyúm ā́gān míhaḥ prá tamrā́ avapat tamā́ṃsi ||

Translation

Growing in delight from the Truth above, for the birth of the soul’s increase, Indra with his eager comrades sought the aim. With these powers of formation he came upon the Dasyu; the ruddy mists fell away, the darknesses were cast down.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• मन्दमानः: rejoicing, being glad
• मन्दमानः: Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्) अथवा सहकर्तृ-विशेषणम्
• Type: Adjective/Participle
• Root: मन्द् (धातु) → मन्दमान (प्र.प.)

• ऋताद्: from ṛta (cosmic order / truth)
• ऋताद्: Apādāna (यतः/यस्मात्) अथवा स्रोतः-निर्देशः
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक)

• अधि: upon, over
• अधि: Adhikaraṇa/Upasarga (स्थान/आश्रय-भावः; ‘upon/over’)
• Type: Indeclinable (preverb/preposition)
• Root: अधि

• प्रजायै: for offspring, for progeny
• प्रजायै: Sampradāna (हितार्थे/प्रयोजनम्) अथवा उद्देश्यः
• Type: Noun
• Root: प्रजा (प्रातिपदिक)

• सखिभिः: with companions/friends
• सखिभिः: Karaṇa/सह (सहचर्ये साधन-भावः) — ‘with friends’
• Type: Noun
• Root: सखि (प्रातिपदिक)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: Kartā
• Type: Noun (proper)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• इषिरेभिः: with the swift/impetuous (ones)
• इषिरेभिः: Karaṇa/सह (सहचर्ये) — ‘with the swift ones’
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: इषिर (प्रातिपदिक; ‘swift/impetuous’)

• अर्थम्: the aim/purpose, object
• अर्थम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अर्थ (प्रातिपदिक)

• आभिः: with these (powers/means)
• आभिः: Karaṇa
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → एभिः/आभिः (वेद.)

• हि: indeed, for
• हि: (निपातः) वाक्य-सम्बन्धकः
• Type: Indeclinable
• Root: हि

• मायाः: powers, arts, stratagems
• मायाः: Kartā (आगात् इत्यस्य) अथवा करण-सम्बन्धः सन्दर्भानुसारम्
• Type: Noun
• Root: माया (प्रातिपदिक)

• उप: towards, up to
• उप: Upasarga (गत्यर्थे ‘near/against’)
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: उप

• दस्युम्: the Dasyu (hostile foe)
• दस्युम्: Karma
• Type: Noun
• Root: दस्यु (प्रातिपदिक)

• आगात्: came, approached
• आगात्: Kriyā (मुख्यक्रिया) — ‘came/approached’
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + आ-

• मिहः: of mist/obscuring cloud
• मिहः: Sambandha (षष्ठी) — ‘of …’
• Type: Noun (Vedic) / verbal noun
• Root: मिह् (धातु) → मिह (कृदन्त/नाम) अथवा मिह्-सम्बद्धः प्रातिपदिक

• प्र: forth, forward
• प्र: Upasarga (विसर्जन/प्रसारण-भावः) अथवा क्रिया-विशेषकः
• Type: Indeclinable (preverb)
• Root: प्र

• तम्राः: dark, dusky
• तम्राः: Kartā (अवपतत् इत्यस्य) अथवा विशेष्य-सम्बन्धः
• Type: Adjective
• Root: तम्र (प्रातिपदिक)

• अवपतत्: fell down, descended
• अवपतत्: Kriyā (मुख्यक्रिया) — ‘fell down/descended’
• Type: Verb
• Root: पत् (धातु) + अव-

• तमांसि: darknesses, gloom
• तमांसि: Kartā/विषयः (अवपतत् इत्यस्य) अथवा Karma (यदि क्रिया-प्रयोगः भिन्नः)
• Type: Noun
• Root: तमस् (प्रातिपदिक)