Shloka 40

इन्द्रजितः ब्रह्मास्त्र-यागः तथा वानरसेनाविध्वंसः

Indrajit’s Brahmastra Rite and the Crushing of the Vanara Host

Devanagari script

तंतपन्तमिवादित्यंघोरैर्बाणगभस्तिभिः ।अभ्यधावन्तसङ्कृद्धास्सम्युगेवानरर्षभाः ।।।।

Transliteration

taṃ tapantam ivādityaṃ ghorair bāṇa-gabhastibhiḥ |

abhyadhāvanta saṅkruddhāḥ samyuge vānararṣabhāḥ ||

Translation

ໃນການປະຈັນໜ້າອັນດຸເດືອດ ພວກວານະຣາຜູ້ເລີດລ້ຳໄດ້ພຸ່ງເຂົ້າໄປຫາເຂົາ ຜູ້ດຸດດວງອາທິດອັນແຜດເຜົາ ແລະລູກສອນອັນນ່າຢ້ານຂອງເຂົາສ່ອງສະຫວ່າງດຸດລຳແສງ.

Word by Word

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (कर्म), एकवचनम्; pronoun ‘him/that’

• तपन्तम्: blazing, scorching
• तपन्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: tap (धातु) + śatṛ (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्तम् (present active participle); पुंलिङ्गे द्वितीया एकवचनम्; qualifying ‘tam’

• इव: like, as
• इव: Sambandha (सम्बन्ध/उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: iva (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्ययम् (particle of comparison)

• आदित्यम्: the Sun
• आदित्यम्: Upamāna (उपमान)
• Type: Noun
• Root: āditya (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• घोरैः: terrible, dreadful
• घोरैः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: ghora (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (करण), बहुवचनम्; qualifying ‘bāṇa-gabhastibhiḥ’

• बाणगभस्तिभिः: with arrow-rays (shafts like rays)
• बाणगभस्तिभिः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: bāṇa (प्रातिपदिक) + gabhasti (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (bāṇānāṃ gabhastayaḥ = rays of arrows); पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (करण), बहुवचनम्

• अभ्यधावन्त: rushed towards
• अभ्यधावन्त: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: abhi-√dhāv (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect/past), परस्मैपदम्; प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्

• सङ्कृद्धाः: enraged
• सङ्कृद्धाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: sam-√krudh (धातु) + kta (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतभावे कृदन्त (past participle); पुंलिङ्गे प्रथमा बहुवचनम्; qualifying ‘vānararṣabhāḥ’

• सम्युगे: in battle
• सम्युगे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: samyuga (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (अधिकरण), एकवचनम्

• वानरर्षभाः: the best of the Vanaras
• वानरर्षभाः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: vānara (प्रातिपदिक) + ṛṣabha (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (vānarāṇāṃ ṛṣabhāḥ = bulls among monkeys); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

Context

Then the bulls among Vanaras rushed in the battlefield towards Indrajith whose arrows were dreadful and blazing like the Sun 's rays.

Characters & Entities

• Indrajit
• Vanaras

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Courage in service of a just cause: the leaders step forward even against a terrifying, ‘sun-like’ threat.

What is the narrative situation?

After suffering losses, the foremost Vanaras surge back into combat and rush Indrajit.

Which character virtue is emphasized?

Leadership by example—foremost warriors take the greatest risk.