Shloka 69

कुम्भकर्णविबोधनम्

The Awakening of Kumbhakarna

Devanagari script

नह्यल्पकारणेसुप्तंबोधयिष्यतिमांगुरुः ।तदाख्यातार्थतत्त्वेनमत्प्रबोधनकारणम् ।।।।

Transliteration

na hy alpa-kāraṇe suptaṃ bodhayiṣyati māṃ guruḥ | tad ākhyāta artha-tattvena mat-prabodhana-kāraṇam ||

Translation

ດ້ວຍເຫດອັນນ້ອຍນິດ ຜູ້ເຖົ້າຜູ້ແກ່ຂອງຂ້າພະເຈົ້າຍ່ອມບໍ່ປຸກຂ້າພະເຈົ້າໃນຍາມຫຼັບ. ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງແຈ້ງໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າຮູ້ດ້ວຍຄວາມຈິງ ເຖິງເຫດຜົນແທ້ໆຂອງການປຸກນີ້

Word by Word

• न: not
• न: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; हेत्वर्थ/निश्चयार्थ निपात

• अल्पकारणे: in a trivial matter
• अल्पकारणे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अल्प + कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; समासः—अल्पं कारणम् (कर्मधारय)

• सुप्तम्: sleeping
• सुप्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सुप्त (प्रातिपदिक; कृदन्त from स्वप्)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण—माम्

• बोधयिष्यति: will awaken
• बोधयिष्यति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: बुध् (धातु) + णिच् (causative)
• Form: लृट् (Simple Future), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच्—"will awaken"

• माम्: me
• माम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन

• गुरुः: the elder/teacher (chief)
• गुरुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• आख्यात: tell/declare
• आख्यात: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + ख्या (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; आज्ञार्थे/विधौ—"tell (it)" (elliptic imperative sense)

• अर्थतत्त्वेन: with the true facts/real meaning
• अर्थतत्त्वेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: अर्थ + तत्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; समासः—अर्थस्य तत्त्वम् (षष्ठी-तत्पुरुष)

• मत्प्रबोधनकारणम्: the reason for waking me
• मत्प्रबोधनकारणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मत् + प्रबोधन + कारण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—मम प्रबोधनस्य कारणम् (षष्ठी-तत्पुरुष)

Context

"For a small reason he will not awaken me. Tell me the reason truly for waking me."

Characters & Entities

• Kumbhakarṇa
• Gurus/Elders (implied)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Satya (truthfulness) in communication: in urgent matters, one should state the real cause plainly and accurately.

What is the narrative situation?

Kumbhakarṇa insists that the matter must be serious and demands an honest explanation.

Which character virtue is emphasized?

Respect for proper procedure and truthful reporting in crisis.