Shloka 65

सुन्दरकाण्डे अष्टपञ्चाशः सर्गः

हनुमद्वृत्तान्तकथनम्, सीताभिज्ञान-प्रदानम्, लङ्कादाह-वर्णनम्

Devanagari script

तं दृष्ट्वाथ वरारोहा सीता रक्षोगणेश्वरम्।सङ्कुच्योरूस्तनौ पीनौ बाहुभ्यां परिरभ्य च।।।।

Transliteration

taṃ dṛṣṭvātha varārohā sītā rakṣogaṇeśvaram |

saṅkucyorūstanau pīnau bāhubhyāṃ parirabhya ca ||

Translation

ເມື່ອນາງສີຕາຜູ້ມີສະໂພກງາມ ເຫັນຣາວະນະ ຈອມນາຍແຫ່ງຫມູ່ຣາກສະສາ ນາງກໍຫົດຕົວດ້ວຍຄວາມຢ້ານ ບີບຂາໃຫ້ຊິດ ແລະໃຊ້ແຂນທັງສອງອ້ອມບັງອົງອົບອຸ່ນຂອງນາງ.

Word by Word

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु) + त्वा
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund)

• अथ: then
• अथ: Nipata (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; आरम्भ/अनन्तर (then)

• वरारोहा: the beautiful one
• वरारोहा: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वर (प्रातिपदिक) + आरोह (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः: ‘वरम् आरोहणं/रूपं यस्याः’ (fair-limbed/beautiful)

• सीता: Sita
• सीता: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• रक्षोगणेश्वरम्: lord of the demon-host
• रक्षोगणेश्वरम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: रक्षस् (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘रक्षोगणानाम् ईश्वरः’

• सङ्कुच्य: having drawn in
• सङ्कुच्य: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-√कुच् (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-सम)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund)

• ऊरू: thighs
• ऊरू: Karma (कर्म/Object-part)
• Type: Noun
• Root: ऊरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन

• स्तनौ: breasts
• स्तनौ: Karma (कर्म/Object-part)
• Type: Noun
• Root: स्तन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन

• पीनौ: full/plump
• पीनौ: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पीन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, द्विवचन; ‘ऊरू स्तनौ’ इत्यस्य विशेषणम्

• बाहुभ्याम्: with (her) arms
• बाहुभ्याम्: Karana (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: बाहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, द्विवचन

• परिरभ्य: having embraced/covered
• परिरभ्य: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि-√रभ् (धातु) + ल्यप्
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund): ‘having embraced’

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

Context

"On seeing Ravana, the king of demons, beautiful Sita, full of fear hid her face and plump breasts between her thighs.

Characters & Entities

• Sītā
• Rāvaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It underscores maryādā (modesty and self-protection) and the ethical gravity of violating a protected woman; Sītā’s instinctive withdrawal highlights the adharma of coercion.

What is the narrative situation?

In Laṅkā’s Aśoka grove context, Sītā sees Rāvaṇa approaching and reacts with fear and protective modesty.

Which character virtue is emphasized?

Sītā’s chastity and steadfast self-restraint—she guards her dignity even under threat.