Ramayana — Sundara Kanda, Sarga 48, Shloka 18

इन्द्रजित्प्रेषणम्—ब्रह्मास्त्रबन्धः, हनूमद्ग्रहणं, रावणसभाप्रवेशः

Indrajit’s Deployment—Brahmāstra Binding, Hanuman’s Capture, Entry into Ravana’s Court

Devanagari script

स पक्षिराजोपमतुल्यवेगैर्व्याळैश्चतुर्भिः सिततीक्षणदंष्ट्रैः।रथं समायुक्तमसहयवेगं समारुरोहेन्द्रजिदिन्द्रकल्पः।।।।

Transliteration

sa pakṣirājopamatulyavegair vyāḷaiś caturbhiḥ sitatīkṣṇadaṃṣṭraiḥ | rathaṃ samāyuktam asahaya-vegaṃ samārurōhendrajid indrakalpaḥ ||

Translation

ອິນດຣະຈິດ ດຸດດັ່ງພຣະອິນທຣາ ໄດ້ຂຶ້ນຂີ່ລົດສົງຄາມທີ່ຜູກເທົ່າດ້ວຍສັດດຸຮ້າຍສີຂາວສີ່ຕົວ ມີເຂົ້ວແຫຼມ ໄວດັ່ງຄຣຸດ; ລົດນັ້ນພຸ່ງໄປດ້ວຍຄວາມໄວທີ່ບໍ່ອາດຕ້ານທານໄດ້

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• पक्षिराजोपमतुल्यवेगैः: with (beasts) of speed equal to Garuda
• पक्षिराजोपमतुल्यवेगैः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: पक्षिराज + उपम + तुल्य + वेग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; बहुपद-तत्पुरुषसमास: पक्षिराजस्य (गरुडस्य) उपमा यस्य, तेन तुल्यः वेगः येषाम् (having speed equal to Garuḍa)

• व्याळैः: with tigers/beasts
• व्याळैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: व्याळ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• चतुर्भिः: with four
• चतुर्भिः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; संख्याविशेषण

• सिततीक्ष्णदंष्ट्रैः: with white sharp fangs
• सिततीक्ष्णदंष्ट्रैः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: सित + तीक्ष्ण + दंष्ट्रा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; कर्मधारय: सिता च तीक्ष्णा च दंष्ट्रा येषाम् (white and sharp-fanged)

• रथम्: chariot
• रथम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• समायुक्तम्: well-yoked
• समायुक्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सम् + आ + युक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √युज्)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; भूतकृदन्त (PPP)

• असहयवेगम्: of irresistible speed
• असहयवेगम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: असह + य + वेग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष: असह्यः वेगः यस्य (irresistible speed)

• समारुरोह: mounted
• समारुरोह: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + √रुह् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• इन्द्रजित्: Indrajit
• इन्द्रजित्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रजित् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृसम्बन्धे apposition to सः

• इन्द्रकल्पः: Indra-like
• इन्द्रकल्पः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: इन्द्र + कल्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष: इन्द्र इव कल्पः (like Indra)

Context

Like Indra, Indrajit ascended the chariot (which had the standard of Indra as it was seized from him as a token of his having conquered Indra) yoked to four sharp-toothed tigers. It moved in swiftness vying with Garuda, the king of birds in speed.

Characters & Entities

• Indrajit (Meghanāda)
• Indra
• Garuḍa (pakṣirāja)
• chariot (ratha)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse is primarily descriptive, but it reinforces the epic theme that power and status must be matched with responsibility in action—martial might is not value-neutral.

What is the narrative situation?

Indrajit mounts his swift, formidable chariot as he sets out to engage Hanumān.

Which character virtue is emphasized?

Martial prowess and royal magnificence (tejas expressed through arms and conveyance).