Valmiki Ramayana 5.1.190 — Sundara Kanda, Sarga 1, Shloka 190

समुद्रलङ्घनारम्भः

Commencement of the Ocean-Crossing

Devanagari script

घनराजीव गर्जन्ती वानरं समभिद्रवत्।।।।स ददर्श ततस्तस्या विवृतं सुमहन्मुखम्।कायमात्रं च मेधावी मर्माणि च महाकपिः।।।।

Transliteration

ghanarājīva garjantī vānaraṃ samabhidravat |

sa dadarśa tatas tasyā vivṛtaṃ sumahanmukham |

kāyamātraṃ ca medhāvī marmāṇi ca mahākapiḥ ||

Translation

ສິມຫິກາຮ້ອງຄຳຮາມດັ່ງກອງເມກຟ້າຮ້ອງອັນໜາແໜ້ນ ແລ້ວພຸ່ງເຂົ້າໃສ່ວານອນ; ມະຫາວານອນຜູ້ມີປັນຍາເຫັນປາກອັນໃຫຍ່ຫຼວງທີ່ອ້າກວ້າງ ແລະຮູ້ທັນຈຸດມະຣະມະ (ຈຸດສຳຄັນແຫ່ງຊີວິດ) ໃນກາຍນາງ

Word by Word

• घनराजीव: like a dense cloud-mass
• घनराजीव: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: घन + राजीव (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय ‘घनवत् राजीवम्’/‘घनसदृशं राजीवम्’ (cloud-like/lotus-like mass; poetic); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; गर्जन्ती-विशेषण

• गर्जन्ती: roaring
• गर्जन्ती: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: गर्ज् (धातु)
• Form: वर्तमानकाले परस्मैपदे शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सा (सिंहिका)-विशेषण

• वानरम्: the monkey (Hanuman)
• वानरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• समभिद्रवत्: rushed towards
• समभिद्रवत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + अभि + द्रु (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• ददर्श: saw
• ददर्श: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रमवाचक (then)

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन

• विवृतम्: opened
• विवृतम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + वृ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; मुखम्-विशेषण

• सुमहत्: very huge
• सुमहत्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु + महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; मुखम्-विशेषण

• मुखम्: mouth/face
• मुखम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• कायमात्रम्: only the body (extent)
• कायमात्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: काय + मात्र (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष ‘काय एव मात्रम्’ (only the body); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• मेधावी: intelligent
• मेधावी: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मेधाविन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; महाकपिः-विशेषण

• मर्माणि: vital spots
• मर्माणि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• महाकपिः: the great monkey
• महाकपिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा + कपि (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय ‘महान् कपिः’; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Context

Roaring like a heavy mass of clouds, Simhika chased Hanuman. Intelligent Hanumanobserved her enormous mouth and noticed her vital parts.

Characters & Entities

• Hanumān
• Siṃhikā
• vanara (vānara)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes intelligent restraint and right action: one should assess danger accurately and respond in a way that protects the righteous mission.

What is the narrative situation?

Siṃhikā attacks Hanumān mid-flight; Hanumān immediately evaluates her threat—especially her gaping mouth and weak points.

Which character virtue is emphasized?

Mati (clear intelligence) and dṛṣṭi (keen perception): seeing the situation as it is and identifying the decisive point.