Sarga 9
ऋश्यशृङ्गानयनकथा — The Account of Bringing Ṛśyaśṛṅga (and the Remedy for Drought)
बालकाण्ड
ສະກະ 9 ດຳເນີນເລື່ອງໃນຮູບແບບຄຳປຶກສາໃນລາຊະສຳນັກ ໂດຍມີບົດລາຍງານອັນສັກສິດເປັນເລື່ອງແຊກ. ສຸມັນຕຣະ (ສູຕະ/ສາລະທີຫຼວງ) ແຈ້ງແກ່ພຣະຣາຊາທະສະຣະຖະແບບສ່ວນພຣະອົງວ່າ ຕົນໄດ້ຍິນແບບຢ່າງໂບຮານຜ່ານການສອນຂອງພຣາຫມັນ ເຊິ່ງຜູກໂຍງກັບຄຳສອນຂອງສະນັດກຸມາຣະໃນທ່າມກາງພວກລະສີ ວ່າດ້ວຍການໄດ້ມາຊຶ່ງລູກຫຼານຂອງກະສັດ. ແບບຢ່າງນັ້ນເລົ່າເຖິງ ຣິຊະຍະສຣິງຄະ (Ṛśyaśṛṅga) ຜູ້ເຕີບໃຫຍ່ຢ່າງສັນໂດດພາຍໃຕ້ການອຸປະຖຳຂອງ ວິພານຑະກະ ເຄັ່ງຄັດພຣະຫມະຈັນ (brahmacarya) ມີວິໄນ ແລະຮັບໃຊ້ພິທີກຳຢັນ. ພ້ອມກັນນັ້ນ ໃນແຄວ້ນອັງຄະເກີດວິກິດທາງທຳ-ການເມືອງ: ພຣະຣາຊາໂຣມະປາດະລະເມີດຈັນຍາ ຈົນເກີດໄພແຫ້ງແລ້ງຮ້າຍແຮງ ແລ້ວໄປປຶກສາພຣາຫມັນຜູ້ຮູ້ ເພື່ອຫາວິທີປຣາຍັດຈິຕຕະ (prāyaścitta) ດ້ວຍນິຍະມະ (niyama). ພຣາຫມັນກຳນົດວິທີແກ້ໄຂວ່າ ຈົ່ງນຳຣິຊະຍະສຣິງຄະມາດ້ວຍການຖວາຍກຽດ ແລະຈັດພິທີມອບ ຊານຕາ (Śāntā) ເປັນຄູ່ຄອງຕາມທຳນຽມ. ບັນດາອຳມາດແຕ່ແຮກຢ້ານອຳນາດຕະປະຂອງລະສີ ຈຶ່ງຕົກລົງເງື່ອນໄຂເພື່ອຫຼີກຄຳຕຳນິ ແລ້ວຈຶ່ງສະເໜີວິທີທີ່ເຮັດໄດ້. ທ້າຍທີ່ສຸດ ນຳລະສີມາໄດ້ (ໂດຍມີນາງບັນເທີງເປັນຄົນກາງ) ຝົນກໍກັບຄືນ ຊານຕາຖືກມອບໃຫ້ ແລະລະສີກາຍເປັນແຫຼ່ງແຫ່ງການເກີດລູກຫຼານ. ພຣະຣາຊາທະສະຣະຖະຊື່ນບານ ແລະຂໍໃຫ້ສຸມັນຕຣະເລົ່າລາຍລະອຽດວິທີນຳຣິຊະຍະສຣິງຄະມາຕໍ່ໄປ ເພື່ອເຊື່ອມໂຍງແບບຢ່າງນີ້ກັບຄວາມປາດຖະໜາສືບສາຍລາຊະວົງຂອງພຣະອົງ.
Shlokas
Verse 1
एतच्छ्रुत्वा रहस्सूतो राजानमिदमब्रवीत्।ऋत्विग्भिरुपदिष्टोऽयं पुरावृत्तो मया श्रुत:।।।।
ເມື່ອໄດ້ຍິນເຊັ່ນນັ້ນ ສູຕະ (ສາລະທີ/ຄົນຂັບລົດ) ຈຶ່ງກ່າວຕໍ່ພຣະຣາຊາແບບສ່ວນຕົວວ່າ: “ວິທີແກ້ໄຂນີ້ເຄີຍຖືກແນະນຳໂດຍພຣະຣິດວິຊ (ṛtvij) ຜູ້ປະກອບຍັດຍະມາແຕ່ກ່ອນ; ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຍິນເປັນເລື່ອງບູຮານມາແລ້ວ.”
Verse 2
सनत्कुमारो भगवान्पूर्वं कथितवान्कथाम्।ऋषीणां सन्निधौ राजन् तव पुत्रागमं प्रति।।।।
ໂອ ພຣະຣາຊາ, ພຣະພະຄະວານ ສະນັດກຸມາຣ ໄດ້ເຄີຍນິທານເລື່ອງນີ້ມາກ່ອນ ໃນທ່າມກາງຊຸມນຸມລຶສີ ກ່ຽວກັບການມາຂອງພຣະໂອຣສແກ່ພຣະອົງ.
Verse 3
काश्यपस्यतु पुत्रोऽस्ति विभण्डक इति श्रुत:।ऋष्यशृङ्ग इति ख्यातस्तस्य पुत्रो भविष्यति।।।।
ກາຊະຍະປະມີບຸດຜູ້ໜຶ່ງ ທີ່ໄດ້ຍິນກັນວ່າຊື່ ວິພັນຑະກະ; ແລະໄດ້ຖືກພະຍາກອນໄວ້ວ່າ ແກ່ເຂົານັ້ນຈະມີບຸດ ຜູ້ຈະໂດ່ງດັງນາມວ່າ ຣິຊະຍະສຣິງຄະ.
Verse 4
स वने नित्यसंवृद्धो मुनिर्वनचरस्सदा ।नान्यं जानाति विप्रेन्द्रो नित्यं पित्रनुवर्तनात् ।।।।
ເຂົາເຕີບໃຫຍ່ຢູ່ໃນປ່າໂດຍນິດ ແລະດຳລົງເປັນມຸນີຜູ້ທ່ອງປ່າຢູ່ເສມອ. ພຣາຫມັນຜູ້ປະເສີດນັ້ນບໍ່ຮູ້ຈັກຜູ້ໃດອື່ນເລີຍ ເນື່ອງຈາກເຂົາຕິດຕາມບິດາຢູ່ເປັນນິດ.
Verse 5
द्वैविध्यं ब्रह्मचर्यस्य भविष्यति महात्मन:।लोकेषु प्रथितं राजन्विप्रैश्च कथितं सदा।।।।
ໂອ ພຣະຣາຊາ, ສຳລັບມະຫາອາດມາຜູ້ນັ້ນ ຈະມີການປະພຶດພຣະຫມະຈັນທີ່ເປັນສອງປະການ ເລື່ອງລືໃນໂລກ ແລະບັນດາພຣາຫມັນຜູ້ຮູ້ກໍກ່າວຂານຢູ່ເປັນນິດ.
Verse 6
तस्यैवं वर्तमानस्य कालस्समभिवर्तत ।अग्निं शुश्रूषमाणस्य पितरं च यशस्विनम्।।।।
ເມື່ອລາວດຳລົງຊີວິດຢ່າງນັ້ນ ກາລເວລາກໍຜ່ານໄປ—ລາວຂະຫຍັນຮັບໃຊ້ໄຟສັກສິດ (ອັກນີ) ແລະປະຄອງຮັບໃຊ້ພໍ່ຜູ້ມີກຽດສັກສີດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບຢ່າງຍິ່ງ.
Verse 7
एतस्मिन्नेव काले तु रोमपाद: प्रतापवान्।अङ्गेषु प्रथितो राजा भविष्यति महाबल:।। ।।
ໃນເວລານັ້ນເອງ ພຣະຣາຊາໂຣມະປາດາ ຜູ້ມີອຳນາດແລະກ້າຫານ ເປັນທີ່ໂດ່ງດັງໃນແຜ່ນດິນອັງກະ ກຳລັງຄອງລາຊຢູ່ທີ່ນັ້ນດ້ວຍພະກຳລັງອັນຍິ່ງໃຫຍ່.
Verse 8
तस्य व्यतिक्रमाद्राज्ञो भविष्यति सुदारुणा ।अनावृष्टिस्सुघोरा वै सर्वभूतभयावहा ।।।।
ເນື່ອງຈາກການລ່ວງລະເມີດຂອງພຣະຣາຊານັ້ນ ຈຶ່ງເກີດໄພແຫ້ງແລ້ງອັນນ່າສະພຶງກົວ—ຄວາມບໍ່ມີຝົນອັນຮ້າຍແຮງ ທີ່ນຳຄວາມຫວາດຫວັນມາໃຫ້ແກ່ສັດທັງປວງ.
Verse 9
अनावृष्ट्यां तु वृत्तायां राजा दु:खसमन्वित:।ब्राह्मणान्श्रुतवृद्धांश्च समानीय प्रवक्ष्यति।। ।।
ເມື່ອເກີດຄວາມແຫ້ງແລ້ງບໍ່ມີຝົນ ພະຣາຊາຜູ້ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມໂສກ ໄດ້ເຊີນພວກພຣາຫມັນ ແລະຜູ້ເຖົ້າຜູ້ຄວນເຄົາລົບດ້ວຍສຣຸຕິແລະວິຊາ ມາຊຸມນຸມ ແລ້ວຕຣັດຖາມເພື່ອຂໍຄໍາປຶກສາ.
Verse 10
भवन्तश्श्रुतधर्माणो लोकचारित्रवेदिन: ।समादिशन्तु नियमं प्रायश्चित्तं यथा भवेत् ।।।।
ທ່ານທັງຫຼາຍເປັນຜູ້ຮູ້ທັນທຳມະຕາມສຣຸຕິ (śruti) ແລະຮູ້ຈັກຈາຣີດຂອງໂລກ. ຂໍໄດ້ໂປດຊີ້ນຳຂໍ້ປະພຶດອັນຖືກຕ້ອງ ເພື່ອໃຫ້ການປະກອບປຣາຍະຈິຕຕະ (prāyaścitta) ສຳເລັດຕາມຄວນ.”
Verse 11
वक्ष्यन्ति ते महीपालं ब्राह्मणा वेदपारगा:।विभण्डकसुतं राजन्सर्वोपायैरिहानय।।।।
ແລ້ວພຣະພຣາຫມັນຜູ້ຊຳນານໃນເວທະທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງກ່າວຕໍ່ພຣະຣາຊາວ່າ: “ໂອ ພຣະຣາຊັນ, ຈົ່ງນຳ ຣິຊະຍະສຣິງຄະ (Ṛśyaśṛṅga) ບຸດຂອງ ວິພັນຑະກະ (Vibhaṇḍaka) ມາທີ່ນີ້ ໂດຍທຸກວິທີທາງ.”
Verse 12
आनाय्य च महीपाल ऋश्यशृङ्गं सुसत्कृतम्।प्रयच्छ कन्यां शान्तां वै विधिना सुसमाहित: ।।।।
ຂໍແດ່ພຣະມະຫາກະສັດ ເມື່ອພຣະອົງໄດ້ອັນເຊີນລະສີ ຣິຊະຍະສຣິງຄະ ມາແລ້ວ ແລະບູຊາສັກກາລະຢ່າງສົມຄວນ ຂໍໃຫ້ພຣະອົງປະທານພຣະທິດາ ຊານຕາ ໃຫ້ເປັນຄູ່ຄອງຂອງທ່ານ ຕາມພິທີກຳອັນຖືກຕ້ອງ ດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ແລະຈິດໃຈສະຫງົບໝັ້ນ.
Verse 13
तेषां तु वचनं श्रुत्वा राजा चिन्तां प्रपत्स्यते ।केनोपायेन वै शक्य इहानेतुं स वीर्यवान् ।।।।
ເມື່ອພຣະຣາຊາໄດ້ຟັງຖ້ອຍຄຳຂອງພວກເຂົາແລ້ວ ກໍຕົກຢູ່ໃນຄວາມກັງວົນຄິດຄຳນຶງວ່າ “ດ້ວຍອຸບາຍໃດ ຈຶ່ງຈະອັນເຊີນລະສີຜູ້ມີິດທານັ້ນ ມາທີ່ນີ້ໄດ້?”
Verse 14
ततो राजा विनिश्चित्य सह मन्त्रिभिरात्मवान्।पुरोहितममात्यांश्च तत: प्रेष्यति सत्कृतान्।।।।
ຕໍ່ມາ ພຣະຣາຊາຜູ້ມີປັນຍາ ໄດ້ຕັດສິນໃຈແນ່ນອນຮ່ວມກັບບັນດາມົນຕີ ແລ້ວຈຶ່ງສົ່ງປຸໂຣຫິດແລະອຳມາດທັງຫຼາຍອອກໄປ ຫຼັງຈາກໄດ້ໃຫ້ການສັກກາລະຢ່າງສົມຄວນ.
Verse 15
ते तु राज्ञो वचश्श्रुशृत्वा व्यथिता विनतानना:।न गच्छेम ऋषेर्भीता अनुनेष्यन्ति तं नृपम् ।। ।।
ແຕ່ເມື່ອໄດ້ຟັງພຣະບັນຊາຂອງພຣະຣາຊາແລ້ວ ພວກເຂົາກໍຫວາດຫວັນ ໃບໜ້າກົ້ມຕ່ຳ ເນື່ອງຈາກຢ້ານກົວລະສີ ຈຶ່ງອ້ອນວອນພຣະຣາຊາວ່າ “ພວກຂ້າພະອົງຈະບໍ່ໄປ.”
Verse 16
वक्ष्यन्ति चिन्तयित्वा ते तस्योपायांश्च तत्क्षमान्।आनेष्यामो वयं विप्रं न च दोषो भविष्यति।। ।।
ເມື່ອໄດ້ຄິດໄຕ່ຕອງແລ້ວ ພວກເຂົາກ່າວວ່າຈະເສີນອຸບາຍທີ່ເໝາະສົມສຳລັບເລື່ອງນັ້ນ: “ພວກຂ້າພະອົງຈະນຳພຣາຫມະນະລະສີມາ ແລະຈະບໍ່ມີຄວາມຜິດໃດໆຕົກແກ່ພວກຂ້າພະອົງ.”
Verse 17
एवमङ्गाधिपेनैव गणिकाभि: ऋषेस्सुत:।आनीतोऽवर्षयद्देवश्शान्ता चास्मै प्रदीयते।।।।
ດັ່ງນັ້ນ ກະສັດແຫ່ງອັງກະໄດ້ໃຊ້ນາງຄະນິກາເປັນສື່ ນຳບຸດຂອງລຶສີມາ; ແລ້ວເທວະດາກໍບັນດານໃຫ້ຝົນຕົກ ແລະພຣະນາງຊານຕາກໍຖືກມອບໃຫ້ເຂົາເປັນຄູ່ຄອງ.
Verse 18
ऋश्यशृङ्गस्तु जामाता पुत्रांस्तव विधास्यति।सनत्कुमारकथितमेतावद्व्याहृतं मया।।।।
ຣິຊະຍະສຣິງຄະ ຜູ້ຈະເປັນລູກເຂີຍຂອງທ່ານ ຈະເຮັດໃຫ້ທ່ານໄດ້ມີພຣະໂອຣສທັງຫຼາຍ. ສິ່ງທີ່ສັນຕັດກຸມາຣະໄດ້ກ່າວໄວ້ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຖ່າຍທອດແຕ່ພຽງເທົ່ານີ້.
Verse 19
अथ हृष्टो दशरथस्सुमन्त्रं प्रत्यभाषत।यथर्श्यशृङ्गस्त्वानीतो विस्तरेण त्वयोच्यताम्।।।।
ແລ້ວພຣະດະຊະຣະຖະ ມີພຣະຫົວໃຈປິຕິຍິນດີ ຈຶ່ງຕຣັດກັບສຸມັນຕຣະວ່າ: “ຈົ່ງເລົ່າໃຫ້ເຮົາຟັງໂດຍລະອຽດ ວ່າໄດ້ນຳຣິຊະຍະສຣິງຄະ (ເຂົ້າສູ່ລາຊສຳນັກຂອງໂຣມະປາດາ) ດ້ວຍວິທີໃດ”
Verse 20
ໂອ ພຣະຣາຊາ, ສຳລັບມະຫາອາດມາຜູ້ນັ້ນ ຈະມີການປະພຶດພຣະຫມະຈັນທີ່ເປັນສອງປະການ ເລື່ອງລືໃນໂລກ ແລະບັນດາພຣາຫມັນຜູ້ຮູ້ກໍກ່າວຂານຢູ່ເປັນນິດ.
Frequently Asked Questions
The dilemma is how a ruler should respond when a breach of conduct produces public calamity (drought): the text frames the remedy as accountable consultation with learned authorities and performance of prāyaścitta/niyama, rather than coercive power alone—culminating in the deliberate act of bringing Ṛśyaśṛṅga as a dharmic corrective.
The sarga teaches that personal and political order are interlinked: ascetic integrity (brahmacarya, ritual service) generates moral authority, while kingship must be guided by śāstra-informed counsel; when disorder arises, restoration is pursued through disciplined observance, reverence to the virtuous, and ethically framed decision-making.
Aṅga is highlighted as the political setting for Romapāda’s crisis; the forest hermitage represents the cultural space of ascetic formation; and the court/ritual sphere is marked by institutions like ṛtviks, Vedic Brahmins, Agni-worship, prāyaścitta, and marriage as a formal dharmic rite (Śāntā’s offering).
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.