Sarga 69
एकोनसप्ततितमः सर्गः — Daśaratha’s Departure to Videha and Marriage Arrangements
बालकाण्ड
ເມື່ອຄືນຜ່ານໄປ ພະຣາຊາທະສະຣະຖະ ພ້ອມດ້ວຍຄູບາອາຈານທາງທຳ ແລະຍາດພີ່ນ້ອງ ໄດ້ມີພະບັນຊາແກ່ສຸມັນຕຣະ ໃຫ້ຈັດການເດີນທາງຢ່າງຮອບຄອບ: ເຈົ້າໜ້າທີ່ຄັງໃຫ້ອອກໄປກ່ອນ ນຳເອົາຊັບສົມບັດຫຼາຍ ແລະເພັດນິລາມະນີນານາຊະນິດ; ກອງທັບຈະຕຸຣັງຄະໃຫ້ລະດົມພ້ອມພາຫະນະໂດຍໄວ; ແລະເພາະທູດຂອງພະຣາຊາຊະນະກະເຮັດການເຮັ່ງຮັດ ຈຶ່ງໃຫ້ພຣາຫມະນະ-ຣິສີຜູ້ໃຫຍ່ (ວະສິດຖະ, ວາມະເທວະ, ຊາບາລີ, ກາສະຍະປະ, ມາຣະກັນເດຍະ, ກາຕະຍາຍະນະ) ອອກນຳໜ້າເພື່ອບໍ່ໃຫ້ລ່າຊ້າ. ຂະບວນເດີນທາງໄປຮອດວິເທຫະໃນສີ່ມື້. ເມື່ອຊະນະກະໄດ້ຍິນຂ່າວການມາຮອດ ກໍຈັດການຕ້ອນຮັບດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ກ່າວຄຳມົງຄຸນ ‘ດິດຖິ’ ຕໍ່ພະຣາຊາທະສະຣະຖະຜູ້ຊະລາ ແລະກ່າວວ່າການພົບພາກັນນີ້ເປັນຜົນແຫ່ງວິຣະກຳຂອງພຣະຣາຊະບຸດ. ການມາຮອດຂອງວະສິດຖະຖືກສັນລະເສີນດຸຈອິນທຣະໃນຫມູ່ເທວະ; ຊະນະກະກ່າວວ່າອຸປະສັກທັງປວງໄດ້ຖືກຂ້າມຜ່ານ ແລະວົງສານຸວົງຂອງຕົນໄດ້ຮັບເກຍດດ້ວຍການຜູກສາຍສຳພັນກັບວົງສາຣະຄຸ. ພະອົງຂໍໃຫ້ໃນຍາມອະຣຸນ ຫຼັງຈາກພິທີຍັດຍະສຳເລັດ ໃຫ້ປະກອບພິທີອະພິເສກສົມຣົດຕາມທີ່ຣິສີຮັບຮອງ. ທະສະຣະຖະຕອບດ້ວຍຖ້ອຍຄຳສຸພາບຮູ້ທັນທຳ ຮັບຂໍ້ເສນີ ແລະຢືນຢັນວ່າຈະປະຕິບັດຕາມຄຳແນະນຳອັນຖືກຕ້ອງ. ພຣະຣາຊາແລະຣິສີພັກຄ່ຳຄືນດ້ວຍຄວາມຊື່ນບານຮ່ວມກັນ ໃນຂະນະທີ່ຊະນະກະສຳເລັດກິດພິທີທັງຫມົດ ທັງເພື່ອຍັດຍະ ແລະເພື່ອພຣະທິດາທັງຫຼາຍ.
Shlokas
Verse 1
ततो रात्र्यां व्यतीतायां सोपाध्याय: सबान्धव:।राजा दशरथो हृष्ट स्सुमन्त्रमिदमब्रवीत्।।।।
ເມື່ອຄືນນັ້ນຜ່ານພົ້ນໄປ ພຣະຣາຊາທະສະຣະຖະ ພ້ອມດ້ວຍອຸປາທະຍາຍະ (ອາຈານ) ແລະຍາດພີ່ນ້ອງ ມີພຣະຫົວໃຈປິຕິຍິນດີ ໄດ້ກ່າວຄຳນີ້ແກ່ສຸມັນຕຣະ.
Verse 2
अद्य सर्वे धनाध्यक्षा धनमादाय पुष्कलम्।व्रजन्त्वग्रे सुविहिता नानारत्नसमन्विता:।।।।
ມື້ນີ້ ຂໍໃຫ້ເຈົ້າໜ້າທີ່ຄັງສົມບັດທັງປວງ ຜູ້ຕຽມພ້ອມດີແລ້ວ ອອກໄປລ່ວງໜ້າ ນຳເອົາຊັບສົມບັດອັນຫຼາຍຫຼວງ ແລະເຄື່ອງສະບຽງ ທີ່ປະດັບດ້ວຍຮັດນະນານາຊະນິດໄປດ້ວຍ.
Verse 3
चतुरङ्गबलं चापि शीघ्रं निर्यातु सर्वश:।ममज्ञासमकालं च यानयुग्यमनुत्तमम्।।।।
ຂໍໃຫ້ກອງທັບສີ່ຫມວດ (ທະຫານຍ່າງ, ມ້າ, ລົດຮົບ, ຊ້າງ) ອອກເດີນທາງໂດຍໄວຈາກທຸກທິດ; ແລະຕາມຄຳສັ່ງຂອງຂ້າ ຈົ່ງຈັດຕຽມພາຫະນະອັນປະເສີດທີ່ສຸດ ໃຫ້ພ້ອມທັນທີ ເໝາະສຳລັບການເດີນທາງ.
Verse 4
वसिष्ठो वामदेवश्च जाबालिरथ काश्यप:।मार्कण्डेयश्च दीर्घायु:ऋषि: कात्यायनस्तथा।।।।एते द्विजा: प्रयान्त्वग्रे स्यन्दनं योजयस्व मे।यथा कालात्ययो न स्या द्दूता हि त्वरयन्ति माम्।।।।
ຂໍໃຫ້ພຣາຫມັນເຫຼົ່ານີ້ອອກໄປກ່ອນ: ວະສິດຖະ, ວາມະເທວະ, ຊາບາລີ, ກາສະຍະປະ, ມາຣະກັນເດຍະຜູ້ມີອາຍຸຍືນ, ແລະຣິຊິ ກາຕະຍາຍະນ. ຈົ່ງຜູກເທົ່າລົດຮົບຂອງຂ້າ; ຢ່າໃຫ້ຊ້າເລີຍ ເພາະທູດກຳລັງເຮັດໃຫ້ຂ້າຮີບຮ້ອນໄປ.
Verse 5
वसिष्ठो वामदेवश्च जाबालिरथ काश्यप:।मार्कण्डेयश्च दीर्घायु:ऋषि: कात्यायनस्तथा।।1.69.4।।एते द्विजा: प्रयान्त्वग्रे स्यन्दनं योजयस्व मे।यथा कालात्ययो न स्या द्दूता हि त्वरयन्ति माम्।।1.69.5।।
ຂໍໃຫ້ພຣາຫມັນເຫຼົ່ານີ້ອອກໄປກ່ອນ: ວະສິດຖະ, ວາມະເທວະ, ຊາບາລີ, ກາສະຍະປະ, ມາຣະກັນເດຍະຜູ້ມີອາຍຸຍືນ, ແລະຣິຊິ ກາຕະຍາຍະນ. ຈົ່ງຜູກເທົ່າລົດຮົບຂອງຂ້າ; ຢ່າໃຫ້ຊ້າເລີຍ ເພາະທູດກຳລັງເຮັດໃຫ້ຂ້າຮີບຮ້ອນໄປ.
Verse 6
वचनात्तु नरेन्द्रस्य सा सेना चतुरङ्गिणी।राजानमृषिभि स्सार्धं व्रजन्तं पृष्ठतोऽन्वगात्।।।।
ຕາມພຣະບັນຊາຂອງພຣະຣາຊາ ກອງທັບສີ່ຫມວດນັ້ນໄດ້ຕິດຕາມຢູ່ດ້ານຫຼັງ ເມື່ອພຣະຣາຊາເສດັດໄປພ້ອມກັບບັນດາຣິຊິ.
Verse 7
गत्वा चतुरहं मार्गं विदेहानभ्युपेयिवान्।राजा तु जनक श्श्रीमान् श्श्रुत्वा पूजामकल्पयत्।।।।
ເມື່ອເດີນທາງຕາມເສັ້ນທາງສີ່ວັນ ພວກເຂົາກໍໄດ້ເຖິງແດນວິເທຫະ. ພຣະຣາຊາຊະນະກະຜູ້ສະຫງ່າງາມ ເມື່ອຊົງຟັງຂ່າວການມາຮອດ ກໍຊົງຈັດການບູຊາ ແລະການຕ້ອນຮັບອັນຄວນຄ່າ
Verse 8
ततो राजानमासाद्य वृद्धं दशरथं नृपम्।जनको मुदितो राजा हर्षं च परमं ययौ।।।।
ຕໍ່ມາ ພຣະຣາຊາຊະນະກະໄດ້ເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະຣາຊາທະສະຣະຖະຜູ້ຊະລາ ແລະພຣະອົງກໍຊົງປິຕິຍິນດີ ບັງເກີດຄວາມສຸກອັນສູງສຸດ
Verse 9
उवाच च नरश्रेष्ठो नरश्रेष्ठं मुदाऽन्वित:।स्वागतं ते महाराज दिष्ट्या प्राप्तोऽसि राघव।।।।पुत्रयोरुभयो: प्रीतिं लप्स्यसे वीर्यनिर्जिताम्।
ດ້ວຍຄວາມປິຕິຍິນດີ ບຸລຸດຜູ້ປະເສີດ (ຊະນະກະ) ໄດ້ກ່າວແກ່ບຸລຸດຜູ້ປະເສີດ (ທະສະຣະຖະ) ວ່າ: “ຂໍຕ້ອນຮັບ ພຣະມະຫາຣາຊາ ໂອ ຣາຆະວະ; ໂດຍບຸນວາສະນາ ພຣະອົງໄດ້ມາຮອດແລ້ວ. ພຣະອົງຈະໄດ້ຮັບຄວາມປິຕິສຸກເກືອບກັບພຣະຣາຊບຸດທັງສອງ ອັນໄດ້ມາດ້ວຍວິຣິຍະແຫ່ງວີຣະກຳ”
Verse 10
दिष्ट्या प्राप्तो महातेजा वसिष्ठो भगवानृषि:।।।।सह सर्वैर्द्विजश्रेष्ठैर्देवैरिव शतक्रतु:।
ໂຊກດີແທ້ ພຣະຣິສີວະສິດຖະ ຜູ້ເປັນພະພຣະຄຸນ ແລະມີມະຫາເຕຊະ ໄດ້ມາຮອດແລ້ວ; ພ້ອມດ້ວຍດວິຊະ-ເສຣດຖະທັງຫຼາຍ ດັ່ງຊະຕະກຣະຕຸ (ອິນທຣະ) ມີເທວະລ້ອມຮອບ.
Verse 11
दिष्ट्या मे निर्जिता विघ्ना दिष्ट्या मे पूजितं कुलम्।।।।राघवै स्सह सम्बन्धाद्वीर्यश्रेष्ठैर्महात्मभि:।
ໂຊກດີແທ້ ອຸປະສັກທັງປວງຂອງຂ້າພະເຈົ້າຖືກຊະນະແລ້ວ; ໂຊກດີແທ້ ວົງຕະກູນຂອງຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຮັບການສັກກາລະຍົກຍ້ອງ ເນື່ອງຈາກການຜູກສາຍສຳພັນກັບພວກຣາຆະວະ—ຜູ້ມີຈິດໃຈຍິ່ງໃຫຍ່ ແລະເລີດລ້ຳໃນຄວາມກ້າຫານ.
Verse 12
श्व: प्रभाते नरेन्द्रेन्द्र निर्वर्तयितुमर्हसि।।।।यज्ञस्यान्ते नरश्रेष्ठ विवाहमृषिसम्मतम्।
ໂອ ພະຣາຊາຜູ້ປະເສີດ ແລະ ຜູ້ເປັນຍອດໃນມະນຸດ—ພົ້ນມື້ອື່ນຍາມອາລຸນ, ຫຼັງຈາກພິທີຍັດຍະເສັດສິ້ນແລ້ວ ຂໍໃຫ້ພະອົງຈັດພິທີອະພິເສກສົມຣົດໃຫ້ຖືກຕ້ອງ ຕາມທີ່ພຣະຣິສີທັງຫຼາຍຮັບຮອງ.
Verse 13
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ऋषिमध्ये नराधिप:।।।।वाक्यं वाक्यविदां श्रेष्ठ: प्रत्युवाच महीपतिम्।
ເມື່ອໄດ້ຟັງຖ້ອຍຄໍານັ້ນແລ້ວ ໃນທ່າມກາງຫມູ່ພຣະຣິສີ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ—ຜູ້ເລີດໃນຫມູ່ຜູ້ຊໍານານວາຈາ—ໄດ້ຕອບກັບພະຣາຊານັ້ນ.
Verse 14
प्रतिग्रहो दातृवश श्श्रृतमेतन्मया पुरा।।।।यथा वक्ष्यसि धर्मज्ञ तत्करिष्यामहे वयम्।
ແຕ່ກ່ອນມາ ຂ້າພະເຈົ້າເຄີຍໄດ້ຍິນວ່າ ການຮັບເອົານັ້ນຂຶ້ນກັບຈິດປະສົງຂອງຜູ້ໃຫ້. ໂອ ຜູ້ຮູ້ທັນທຳມະ, ທ່ານຈະຊີ້ນໍາຢ່າງໃດ ພວກເຮົາຈະປະຕິບັດຕາມນັ້ນແທ້.
Verse 15
धर्मिष्ठं च यशस्यं च वचनं सत्यवादिन:।।।।श्रुत्वा विदेहाधिपति: परं विस्मयमागत:।।
ເມື່ອຈອມກະສັດແຫ່ງວິເທຫະໄດ້ຟັງຖ້ອຍຄໍາຂອງຜູ້ກ່າວສັດຈະນັ້ນ—ອັນຊອບທຳ ແລະ ເພີ່ມພູນກຽດຕິຍົດ—ພະອົງກໍເກີດຄວາມພິສົງຊື່ນຊົມຢ່າງຍິ່ງ.
Verse 16
तत स्सर्वे मुनिगणा: परस्परसमागमे।।हर्षेण महता युक्तास्तां निशामवसन् सुखम्।।
ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ຫມູ່ມຸນີທັງຫຼາຍ ມີຄວາມຍິນດີຢ່າງໃຫຍ່ໃນການພົບປະກັນ ແລະ ໄດ້ພັກຄ້າງຄືນນັ້ນດ້ວຍຄວາມສຸກສະບາຍ.
Verse 17
राजा च राघवौ पुत्रौ निशाम्य परिहर्षित:।।।।उवास परमप्रीतो जनकेन सुपूजित:।
ຝ່າຍພຣະຣາຊາ (ທະສະຣະຖະ) ເມື່ອຊົງເຫັນພຣະຣາຊບຸດທັງສອງ—ຣາມະ ແລະ ລັກສະມະນະ—ກໍຊົງປິຕິຍິນດີຢ່າງຫຼາຍ. ໄດ້ຮັບການບູຊາຕ້ອນຮັບຢ່າງດີຈາກຊະນະກະ ແລ້ວຊົງພັກຢູ່ທີ່ນັ້ນດ້ວຍຄວາມອິ່ມເອມໃຈ
Verse 18
जनकोऽपि महातेजा: क्रियां धर्मेण तत्त्ववित्।।।।यज्ञस्य च सुताभ्यां च कृत्वा रात्रिमुवास ह ।
ຊະນະກະພຣະອົງດ້ວຍ—ຜູ້ມີຣັດສະມີແຫ່ງເທຊະ ແລະຮູ້ແຈ້ງໃນຫຼັກທຳອັນແທ້—ໄດ້ຊົງປະກອບພິທີກຳຕາມທຳມະອັນຖືກຕ້ອງ ທັງເພື່ອຍັຊະ (ຍັດຍະ) ແລະເພື່ອພຣະທິດາທັງສອງ ແລ້ວຈຶ່ງຊົງພັກຄ້າງຄືນຢູ່ທີ່ນັ້ນ
Frequently Asked Questions
The pivotal action is the dharma-governed coordination of a royal mission: Daśaratha must respond promptly to Janaka’s summons while ensuring ritual propriety—sending wealth and jewels, mobilizing the caturaṅga army, and placing brahmin-sages in the lead to secure auspicious, legitimate proceedings.
The chapter teaches that public decisions gain legitimacy through alignment with ṛṣi-approved dharma: auspicious outcomes are framed as diṣṭi (providential favor), but they are realized through disciplined readiness, truthful speech, and adherence to ritual sequence (yajña completion followed by marriage).
Videha is the primary geographic focus, presented as Janaka’s realm of formal hospitality and sacrificial culture; culturally, the landmarks are the yajña venue, the courtly reception protocol (pūjā), and the ṛṣi-sammata vivāha performed at dawn after ritual completion.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.