Shloka 3

Devanagari script

भगवन् स्वागतं तेऽस्तु किं करोमि तवानघ।भवानाज्ञापयतु मामाज्ञाप्यो भवता ह्यहम्।।1.66.3।।

Transliteration

bhagavan svāgataṁ te ’stu kiṁ karomi tavānagha | bhavān ājñāpayatu mām ājñāpyo bhavatā hy aham || 1.66.3 ||

Translation

ໂອ ພະພະຄະວານ, ຂໍຕ້ອນຮັບທ່ານ; ໂອ ຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ, ຂ້າພະເຈົ້າຄວນເຮັດສິ່ງໃດເພື່ອທ່ານ? ຂໍທ່ານໂປດມີພຣະບັນຊາ, ເພາະຂ້າພະເຈົ້າເປັນຜູ້ຄວນຢູ່ໃນຄໍາສັ່ງຂອງທ່ານແທ້.

Word by Word

• भगवन्: O venerable one
• भगवन्: सम्बोधन (Sambodhana)
• Type: Noun
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; Vocative singular

• स्वागतम्: welcome
• स्वागतम्: प्रधानीय-विशेष्य (Predicate)
• Type: Noun
• Root: स्वागत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; predicate nominal

• ते: to you
• ते: सम्प्रदान (Recipient)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी, एकवचन; dative ‘to you’

• अस्तु: let there be
• अस्तु: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative/benedictive use), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; ‘let it be’

• किम्: what
• किम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; interrogative pronoun

• करोमि: shall I do
• करोमि: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), उत्तमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; ‘I do’

• तव: for you
• तव: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन; genitive ‘of/for you’

• अनघ: O sinless one
• अनघ: सम्बोधन (Sambodhana)
• Type: Noun
• Root: अनघ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; Vocative singular

• भवान्: you
• भवान्: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: भवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; honorific pronoun ‘you’

• आज्ञापयतु: please command
• आज्ञापयतु: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: आ+ज्ञा (धातु)
• Form: णिच्-प्रयोजक (causative) + लोट्-लकार (Imperative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; ‘may (you) command’

• माम्: me
• माम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया, एकवचन; accusative ‘me’

• आज्ञाप्यः: to be commanded
• आज्ञाप्यः: कर्तृविशेषण (Predicate)
• Type: Adjective
• Root: आ+ज्ञा (धातु) + ण्यत् (कृदन्त)
• Form: कृत्य-प्रत्यय (ण्यत्), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘fit to be commanded’ (predicate)

• भवता: by you
• भवता: करण (Karaṇa/Agent-instrument)
• Type: Noun
• Root: भवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; instrumental ‘by you’

• हि: indeed
• हि: सम्बन्ध (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात; emphasis

• अहम्: I
• अहम्: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन; nominative ‘I’

Context

O Mighty ascetic, thereafter all the kings doubting their own strength in stringing the bow were inflamed with anger and laid siege on Mithila.

Characters & Entities

• Janaka
• Viśvāmitra
• Mithilā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Atithi-satkara and respect for spiritual authority: a righteous king honors a sage, offers service, and places himself under the discipline of dharma-guided counsel.

What is the narrative situation?

Janaka receives Viśvāmitra (who has arrived with Rāma and Lakṣmaṇa) and formally offers welcome and obedience.

Which character virtue is emphasized?

Janaka’s humility and reverence—royal power is shown as subordinate to spiritual merit and truth-guided instruction.