Sarga 64
रम्भा-प्रलोभनम् · Rambhā’s Temptation and Viśvāmitra’s Curse
बालकाण्ड
ສັກຣາ 64 ນຳເສີນເຫດການຢ່າງຮັດກຸມ ວ່າຕະປະ (tapas) ນັ້ນບອບບາງເມື່ອຖືກຍົກຍ້ວນ. ເພື່ອປະໂຫຍດແຫ່ງເທວະ ອິນທຣ (ສະຫັສຣາກສະ) ມອບໝາຍໃຫ້ອັບສະຣາ ຣັມພາ ໄປລໍ້ລວງ ວິສະວາມິດຣະ (ກໍສິກ) ດ້ວຍກາມ-ໂມຫະ ແລະສັນຍາວ່າຈະມີກັນດັຣປະຊ່ວຍ ພ້ອມທັງສຽງນົກກຸກກິລ (koel) ອັນຈັບໃຈໃນລະດູວະສັນ. ຣັມພາແມ່ນຢ້ານກົວພຣະລິດຂອງລະສີ ແຕ່ກໍຍັງແປງຮູບງາມວິເສດແລ້ວເຂົ້າໄປໃກ້. ວິສະວາມິດຣະໄດ້ຍິນສຽງນົກກຸກກິລອັນຫາທຽບບໍ່ໄດ້ ເຫັນຣັມພາແລ້ວເກີດຄວາມສົງໄສ ແລະຮູ້ທັນກົນອຸບາຍຂອງອິນທຣ. ດ້ວຍໂທສະ ທ່ານຈຶ່ງສາບໃຫ້ຣັມພາເປັນຫີນເປັນເວລາສິບພັນປີ ແຕ່ກໍປະກາດວ່າ ພາຍໜ້າຈະມີພຣາຫມະນຜູ້ສະຫວ່າງໄສ ແລະອຸດົມດ້ວຍຕະປະ ມາປົດປ່ອຍນາງ. ຫຼັງຈາກກ່າວຄຳສາບ ວິສະວາມິດຣະເກີດຄວາມສຳນຶກ ແລະເຫັນວ່າເຫດນີ້ເປັນການສູນເສຍບຸນຕະປະເນື່ອງຈາກອິນທຣີຍບໍ່ຖືກຄວບຄຸມ. ທ່ານຈຶ່ງຕັ້ງປະຕິຍານໃໝ່—ຫຼີກເວັ້ນໂທສະແລະວາຈາ ກັ້ນປຣານ ແລະງົດອາຫານເປັນເວລາຍາວນານ ຈົນບັນລຸພຣາຫມະນະພາວະ ດ້ວຍວິໄນພັນປີອັນ “ຫາທຽບບໍ່ໄດ້”. ບົດນີ້ຈຶ່ງສະທ້ອນການແຊກແຊງຂອງເທວະ ຄວາມຮັບຜິດຊອບທາງທຳ ແລະການຮັກສາພະລັງຕະປະພາຍໃນ.
Characters and places
Shlokas
Verse 1
सुरकार्यमिदं रम्भे कर्तव्यं सुमहत्त्वया ।लोभनं कौशिकस्येह काममोहसमन्वितम् ॥१॥
“ໂອ ຣັມພາ, ນີ້ແມ່ນກິດຂອງຫມູ່ເທວະ ແລະເປັນພາລະອັນໃຫຍ່ທີ່ເຈົ້າຕ້ອງກະທໍາ: ຢູ່ນີ້ເຈົ້າຈົ່ງລໍ້ລວງ ກໍຊິກະ ໃຫ້ຕົກໃນຄວາມຫຼົງມົວ ດ້ວຍກາມະແລະໂມຫະ”
Verse 2
तथोक्ता साऽप्सरा राम सहस्राक्षेण धीमता ।व्रीडिता प्राञ्जलिर्वाक्यं प्रत्युवाच सुरेश्वरम् ॥२॥
ໂອ ພຣະຣາມາ ເມື່ອອັບສະຣານັ້ນຖືກພຣະອິນທຣະຜູ້ມີພັນເນດ ແລະມີປັນຍາ ຕັດດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ນາງກໍອາຍ ປະນົມມື ແລະກ່າວຕອບຕໍ່ພຣະເຈົ້າແຫ່ງເທວະທັງປວງ
Verse 3
अयं सुरपते घोरो विश्वामित्रो महामुनिः ।घोरमुत्सृजते क्रोधं मयि देव न संशयः ॥३॥ततो हि मे भयं देव प्रासादं कर्तुमर्हसि ।
“ຂ້າແຕ່ຈອມແຫ່ງເທວະທັງປວງ ມະຫາມຸນີ ວິສວາມິດຣະ ຜູ້ນີ້ນ່າຢ້ານຢິ່ງ; ຂ້າແຕ່ເທວະ ບໍ່ມີຄວາມສົງໄສວ່າ ທ່ານຈະປ່ອຍໂທສະອັນນ່າສະພຶງລົງໃສ່ຂ້າພະອົງ. ເພາະສະນັ້ນ ຂ້າພະອົງຢ້ານກົວ ຂ້າແຕ່ພຣະອົງ; ຂໍພຣະອົງໂປດປະທານພຣະກະລຸນາ (ປຣະສາດ) ແລະອະໄພໃຫ້ຂ້າພະອົງ”
Verse 4
एवमुक्तस्तया राम रम्भया भीतया तदा ॥४॥तामुवाच सहस्राक्षो वेपमानां कृताञ्जलिम् ।
ໂອ ພຣະຣາມາ ເມື່ອນາງຣັມພາຜູ້ຫວາດກົວໄດ້ກ່າວດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ພຣະອິນທຣະຜູ້ມີພັນນະຕາ ຈຶ່ງຕຣັດກັບນາງ ໃນຂະນະທີ່ນາງສັ່ນໄຫວແລະພະນົມມືຢູ່
Verses 5-6
माभैषी रम्भे भद्रं ते कुरुष्व मम शासनम् ॥५॥कोकिलो हृदयग्राही माधवे रुचिरद्रुमे ।अहं कन्दर्पसहित स्स्थास्यामि तव पार्श्वतः ॥६॥
ພຣະອິນທຣະຕຣັດວ່າ “ຢ່າຢ້ານເລີຍ ນາງຣັມພາ ຂໍໃຫ້ຄວາມສະຫວັດດີມີແກ່ເຈົ້າ; ຈົ່ງປະຕິບັດຕາມພຣະບັນຊາຂອງເຮົາ. ໃນລະດູໃບໄມ້ຜຸດ ທ່າມກາງໄມ້ງາມອ່ອນຊ້ອຍ ເຮົາຈະຢູ່ຄຽງຂ້າງເຈົ້າ ໂດຍແປງກາຍເປັນນົກໂກກິລຜູ້ມີສຽງຊວນຫຼົງ ພ້ອມກັບກັນດຣະປະ (ກາມເທວ)”
Verse 7
त्वं हि रूपं बहुगुणं कृत्वा परमभास्वरम् ।तमृषिं कौशिकं रम्भे भेदयस्व तपस्विनम् ॥७॥
“ນາງຣັມພາ ເຈົ້າຈົ່ງສ້າງຮູບງາມອັນສະຫວ່າງໄສຢ່າງຍິ່ງ ປະດັບດ້ວຍເສ່ຫາຫຼາຍປະການ ແລ້ວຈົ່ງເຮັດໃຫ້ພຣະຣິສີເກົາສິກ (ວິສວາມິຕຣະ) ຜູ້ບຳເພັນຕະປະ ຖືກລົບກວນ ແລະຕັດຂາດສະມາທິຂອງທ່ານ”
Verse 8
सा श्रुत्वा वचनं तस्य कृत्वा रूपमनुत्तमम् ।लोभयामास ललिता विश्वामित्रं शुचिस्मिता ॥८॥
ເມື່ອນາງໄດ້ຟັງພຣະດຳຣັດນັ້ນ ນາງກໍແປງກາຍເປັນຮູບງາມອັນຫາທຽບບໍ່ໄດ້; ນາງຣັມພາຜູ້ອ່ອນຊ້ອຍ ຍິ້ມຜ່ອງໃສ ກໍເລີ່ມລໍ້ລວງພຣະວິສວາມິຕຣະ
Verse 9
कोकिलस्य च शुश्राव वल्गु व्याहरतः स्वनम् ।सम्प्रहृष्टेन मनसा तत एनामुदैक्षत ॥९॥
ທ່ານໄດ້ຍິນສຽງນົກໂກກິລອັນຫວານໄພແລະຊວນໃຈ; ແລ້ວຈິດໃຈກໍປິຕິຍິນດີ ແລະຈາກນັ້ນທ່ານກໍເບິ່ງໄປຫານາງ
Verse 10
अथ तस्य च शब्देन गीतेनाप्रतिमेन च ।दर्शनेन च रम्भाया मुनिस्सन्देहमागतः ॥१०॥
ຕໍ່ມາ ເມື່ອໄດ້ຍິນສຽງຮ້ອງຂອງນົກນັ້ນອັນຫາທຽບບໍ່ໄດ້ ແລະໄດ້ເຫັນ ຣັມພາ ຢູ່ທີ່ນັ້ນ ຄວາມສົງໄສກໍເກີດຂຶ້ນໃນໃຈຂອງມຸນີ
Verse 11
सहस्राक्षस्य तत्कर्म विज्ञाय मुनिपुङ्गवः ।रम्भां क्रोधसमाविष्ट श्शशाप कुशिकात्मजः ॥११॥
ເມື່ອຮູ້ວ່ານັ້ນແມ່ນການກະທໍາຂອງ ສະຫັສຣາກສະ (ພະອິນທຣາ) ມຸນີຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່—ບຸດແຫ່ງກຸສິກະ—ກໍຖືກໂທສະຄອບງໍາ ແລ້ວໄດ້ສາບແຊ່ງ ຣັມພາ
Verse 12
यन्मां लोभयसे रम्भे कामक्रोधजयैषिणम् ।दशवर्षसहस्राणि शैली स्थास्यसि दुर्भगे ॥१२॥
ເພາະເຈົ້າ ຣັມພາ—ຜູ້ອາພັບ—ໄດ້ພະຍາຍາມລໍ້ລວງຂ້າ ຜູ້ມຸ່ງຊະນະກາມແລະໂທສະ ເຈົ້າຈະກາຍເປັນຫີນຜາ ແລະຈະຢູ່ເຊັ່ນນັ້ນຕະຫຼອດໜຶ່ງໝື່ນປີ
Verse 13
ब्राह्मण स्सुमहातेजा स्तपोबलसमन्वितः ।उद्धरिष्यति रम्भे त्वां मत्क्रोधकलुषीकृताम् ॥१३॥
ໂອ ຣັມພາ, ໃນວັນໜຶ່ງ ພຣາຫມັນຜູ້ມີຣັດສະມີສະຫວ່າງໄສ ແລະສົມບູນດ້ວຍພະລັງແຫ່ງຕະປະ ຈະມາໄຖ່ຖອນແລະກູ້ເຈົ້າ—ແມ່ນແຕ່ເຈົ້າຖືກດ່າງພ້ອຍດ້ວຍໂທສະຂອງຂ້າ
Verse 14
एवमुक्त्वा महातेजा विश्वामित्रो महामुनिः ।अशक्नुवन् धारयितुं क्रोधं सन्तापमागतः ॥१४॥
ເມື່ອກ່າວດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ພຣະວິສະວາມິດຣະ ມະຫາມຸນີຜູ້ມີເດຊານຸພາບ ບໍ່ອາດກັ້ນໂທສະໄວ້ໄດ້ ຈຶ່ງຕົກຢູ່ໃນຄວາມຮ້ອນຮົນແຜດເຜົາ ແລະຄວາມສຳນຶກຜິດ
Verse 15
तस्य शापेन महता रम्भा शैली तदाऽभवत् ।वचश्शृत्वा च कन्दर्पो महर्षेस्स च निर्गतः ॥१५॥
ດ້ວຍຄຳສາບອັນໃຫຍ່ນັ້ນ ຣັມພາກໍກາຍເປັນຫີນໃນທັນທີ; ແລະເມື່ອກັນດັຣປະ (ເທວະແຫ່ງກາມ) ໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄຳຂອງມະຫາຣິສີ ກໍຖອນຕົວແລະຫລົບໜີໄປ (ພ້ອມຜູ້ຍຸຍົງ)
Verse 16
कोपेन स महातेजास्तपोऽपहरणे कृते ।इन्द्रियैरजितै राम न लेभे शान्तिमात्मनः ॥१६॥
ໂອ ຣາມາ, ຜູ້ມີເດຊານຸພາບອັນໃຫຍ່ນັ້ນ ເມື່ອບຸນພະລັງແຫ່ງຕະປະຖືກຫັກລົງເນື່ອງຈາກໂທສະ ກໍບໍ່ພົບຄວາມສະຫງົບໃນຕົນ—ເພາະອິນທຣີຍະຍັງບໍ່ທັນຖືກພິຊິດ
Verse 17
बभूवास्य मनश्चिन्ता तपोऽपहरणे कृते ।नैव क्रोधं गमिष्यामि न च वक्ष्ये कथञ्चन ॥१७॥
ເມື່ອບຸນກຸສົນຂອງລາວຖືກທໍລະຍານ, ຄວາມຕັ້ງໃຈກໍເກີດຂຶ້ນໃນຈິດໃຈຂອງລາວວ່າ: ຂ້າພະເຈົ້າຈະບໍ່ປ່ອຍໃຫ້ຄວາມໂກດເຂົ້າຄອບງ່າອີກ, ແລະ ຈະບໍ່ເວົ້າໃນຮູບແບບນັ້ນໂດຍປະການໃດໆ.
Verse 18
अथवा नोच्छवसिष्यामि संवत्सरशतान्यपि ।अहं विशोषयिष्यामि ह्यात्मानं विजितेन्द्रियः ॥१८॥
“ຫຼືບໍ່ຢ່າງນັ້ນ ເຮົາຈະບໍ່ຫາຍໃຈແມ່ນແຕ່ນ້ອຍ ຕະຫຼອດຫຼາຍຮ້ອຍປີ; ເມື່ອຊະນະອິນທຣີຍແລ້ວ ເຮົາຈະໃຫ້ກາຍນີ້ແຫ້ງຫຼຸດດ້ວຍຕະປະ”
Verse 19
तावद्यावद्धि मे प्राप्तं ब्राह्मण्यं तपसाऽऽर्जितम् ।अनुच्छवसन्नभुञ्जान स्तिष्ठेयं शाश्वतीस्समाः ॥१९॥न हि मे तप्यमानस्य क्षयं यास्यन्ति मूर्तयः ।
“ຈົນກວ່າເຮົາຈະໄດ້ຮັບພຣາຫມະນະພາວະທີ່ສຳເລັດດ້ວຍຕະປະ ເຮົາຈະຢືນຢູ່ເປັນປີອັນນັບບໍ່ຖ້ວນ ໂດຍບໍ່ຫາຍໃຈ ແລະບໍ່ກິນ; ເພາະໃນຂະນະທີ່ເຮົາບຳເພັນຕະປະ ອະວັຍວະຂອງເຮົາຈະບໍ່ເສື່ອມສະລາຍ”
Verse 20
एवं वर्षसहस्रस्य दीक्षां स मुनिपुङ्गवः ॥२०॥चकाराप्रतिमां लोके प्रतिज्ञां रघुनन्दन ।
ໂອ ຣະຄຸນັນດະນະ! ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ມຸນີຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ໄດ້ຮັບ “ດີກສາ” ອັນຫາທຽບບໍ່ໄດ້ໃນໂລກ ແມ່ນປະຕິຍານບໍາເພັນຕະປະສະຍາຕະຫຼອດພັນປີ.
Inside Sarga 64
Core principles
- Indriya-nigraha (sense-control)
- Krodha-jaya (conquest of anger)
- Tapas and its ethical economy (merit, loss, restoration)
Voices in this sarga
- Indra (Sahasrākṣa)
- Rambhā
- Viśvāmitra (Kauśika)
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Viśvāmitra’s response to a divinely engineered temptation: he identifies Indra’s tactic but still releases anger, issuing a severe curse. The dilemma lies in whether discernment without emotional mastery still constitutes a failure of tapas and dharma.
The sarga teaches that ascetic power is inseparable from restraint: anger can nullify spiritual gains (tapopaharaṇa), while renewed vows—silence, breath-discipline, fasting, and sustained resolve—rebuild inner sovereignty and ethical steadiness.
Rather than a fixed geography, the chapter highlights a cultural-ritual landscape: Mādhava (spring) as the aesthetic setting for temptation, the kokila’s song as a recognized poetic instrument of kāma, and the śilā (rock) motif as a durable marker of curse-and-liberation narratives in Sanskrit tradition.
Ask anything about Sarga 64 of the Valmiki Ramayana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
