Sarga 55
कामधेनुसैन्यप्रादुर्भावः — Kamadhenu’s Forces, Visvamitra’s Austerities, and Vasishta’s Wrath
बालकाण्ड
ສະກຣະ 55 ເຮັດໃຫ້ການປະລະກັນລະຫວ່າງພະລັງກະສັດ (kṣātra) ແລະ ບຣະຫມະເທຊ (brahma-tejas) ຮຸນແຮງຂຶ້ນ. ເມື່ອເຫັນກອງທັບຂອງວິສະວາມິດຣະຖືກອັສຕຣາກົດດັນ ວະສິດຖະຈຶ່ງສັ່ງໃຫ້ກາມະເທນູ ບັນດານກອງທັບໃໝ່ດ້ວຍອຳນາດໂຍຄະ. ຈາກຮ່າງກາຍແລະສຽງກ້ອງຂອງນາງ ກຸ່ມທະຫານຫຼາຍພວກເກີດຂຶ້ນ ແລະກອງທັບວິສະວາມິດຣະຖືກທຳລາຍຢ່າງວ່ອງໄວ. ບຸດຂອງວິສະວາມິດຣະໂກດແຄ້ນ ຖືອາວຸດພຸ່ງເຂົ້າໃສ່ວະສິດຖະ ແຕ່ຖືກ “ຮຸມກາຣ” ຂອງມະຫາຣິສີເຜົາໃຫ້ເປັນຖ່ານ. ວິສະວາມິດຣະສູນເສຍທັງບຸດແລະກຳລັງທະຫານ ຈົມຢູ່ໃນຄວາມໂສກ; ຈຶ່ງແຕ່ງຕັ້ງບຸດທີ່ເຫຼືອໃຫ້ປົກຄອງຕາມຈາຣີດກະສັດ ແລ້ວຖອນໄປຍັງເນີນພູຫິມະວັດ ເພື່ອບຳເນັດຕະປະສະບູຊາມະຫາເທວະ. ພຣະສິວະປາກົດເປັນຜູ້ປະທານພອນ; ວິສະວາມິດຣະຂໍຄວາມຊຳນານໃນທະນຸຣະເວດ (Dhanurveda) ພ້ອມສາຂາແລະຄວາມລັບທັງປວງ ແລະຂໍໃຫ້ເປີດເຜີຍອາວຸດທິບແລະອາວຸດຂອງອະມະນຸດທັງໝົດ. ໄດ້ພອນແລ້ວຄວາມທະນົງຕົນເພີ່ມຂຶ້ນ; ຄິດວ່າວະສິດຖະພ່າຍແລ້ວ ຈຶ່ງກັບໄປອາສຣົມ ແລະປ່ອຍອັສຕຣາເຜົາປ່າຕະປະ. ເມື່ອຣິສີ ສາວົກ ສັດແລະນົກພາກັນໜີ ວະສິດຖະປອບໃຈພວກເຂົາ ແລ້ວໃນຄວາມໂກດອັນສັກສິດ ຕຳນິການປະພຶດຜິດຂອງວິສະວາມິດຣະ ແລະຍົກຄະທາຂຶ້ນດັ່ງຍະມະດັນດາອັນທີສອງ ເປັນນິມິດວ່າພະລັງທາງວິນຍານຈະລຸກຂຶ້ນຕໍ່ຕ້ານຄວາມຮຸນແຮງອັນຫຍິ່ງຍໂສ.
Shlokas
Verse 1
ततस्तानाकुलान् दृष्ट्वा विश्वामित्रास्त्रमोहितान्।वसिष्ठश्चोदयामास कामधुक् सृज योगत:।।1.55.1।।
ເມື່ອນັ້ນ ວະສິດຖະ ເຫັນພວກເຂົາວຸ່ນວາຍ ແລະຫຼົງມົວດ້ວຍອາວຸດຂອງ ວິສວາມິຕຣະ ຈຶ່ງກະຕຸ້ນ ກາມະເທນຸ ວ່າ: “ດ້ວຍິດໂຍຄະຂອງເຈົ້າ ຈົ່ງບັນດານກອງກໍາລັງເພີ່ມເຕີມອອກມາ”
Verse 2
तस्याहुम्भारवाज्जाता: काम्भोजा रविसन्निभा:।ऊधसस्त्वथ सञ्जाता: पप्लवाश्शस्त्रपाणय:।।1.55.2।।योनिदेशाच्च यवनाश्शकृद्देशाच्छका स्तथा।रोमकूपेषु च म्लेच्छा हारीतास्सकिरातका:।।1.55.3।।
ຈາກສຽງຮ້ອງ “ຮຸມພາ” ຂອງນາງ ໄດ້ບັງເກີດຊາວກຳໂບຊະ ສະຫວ່າງໄສດັ່ງດວງອາທິດ; ຈາກເຕົ້ານົມຂອງນາງ ເກີດຊາວປັບລະວະ ຜູ້ຖືອາວຸດໃນມື. ຈາກຄັນມານຂອງນາງ ເກີດຢະວະນະ; ຈາກທະວານຫຼັງ ເກີດສະກະ; ແລະຈາກຮູຂຸມຂົນແຫ່ງຜິວກາຍ ເກີດມະເລັດຈະ ພ້ອມດ້ວຍຮາຣີຕະ ແລະ ກິຣາຕະ.
Verse 3
तस्याहुम्भारवाज्जाता: काम्भोजा रविसन्निभा:।ऊधसस्त्वथ सञ्जाता: पप्लवाश्शस्त्रपाणय:।।1.55.2।।योनिदेशाच्च यवनाश्शकृद्देशाच्छका स्तथा।रोमकूपेषु च म्लेच्छा हारीतास्सकिरातका:।।1.55.3।।
ຈາກບ່ອນມົດລູກຂອງນາງ ພວກຢະວະນະໄດ້ເກີດຂຶ້ນ; ຈາກບ່ອນທະວານ ພວກສະກະກໍເກີດຂຶ້ນເຊັ່ນກັນ; ແລະຈາກຮູຂຸມຂົນແຫ່ງຜິວກາຍ ພວກມະເລັດຈະໄດ້ປາກົດ ພ້ອມດ້ວຍພວກຫາຣີຕະ ແລະ ກິຣາຕະ.
Verse 4
तैस्तैर्निषूदितं सर्वं विश्वामित्रस्य तत्क्षणात्।सपदातिगजं साश्वं सरथं रघुनन्दन।।1.55.4।।
ໂອ ຜູ້ເປັນຄວາມຊື່ນບານແຫ່ງວົງສາຣະຄຸ ໂດຍກຳລັງເຫຼົ່ານັ້ນ ກອງທັບທັງໝົດຂອງວິສະວາມິຕຣະ—ທັງທະຫານຮາບພ້ອມຊ້າງ ມ້າ ແລະລົດສົງຄາມ—ຖືກທຳລາຍສິ້ນໃນພິບຕາ ຢູ່ທີ່ນັ້ນເອງ.
Verse 5
दृष्ट्वा निषूदितं सैन्यं वसिष्ठेन महात्मना।विश्वामित्रसुतानां च शतं नानाविधायुधम्।।1.55.5।।अभ्यधावत्सुसङ्कृद्धं वसिष्ठं जपतां वरम्।हुङ्कारेणैव तान् सर्वान् ददाह भगवान् ऋषि:।।1.55.6।।
ເມື່ອເຫັນກອງທັບຖືກມະຫາອາດມະ ວະສິດຖະ ທຳລາຍແລ້ວ ບຸດຂອງວິສະວາມິຕຣະຈຳນວນໜຶ່ງຮ້ອຍ ຖືອາວຸດນານາຊະນິດ ກໍພາກັນພຸ່ງເຂົ້າໃສ່ ວະສິດຖະ ຜູ້ປະເສີດໃນຫມູ່ຜູ້ປະຕິບັດຊະປະ ດ້ວຍຄວາມໂກດແຄ້ນຢ່າງຫນັກ.
Verse 6
दृष्ट्वा निषूदितं सैन्यं वसिष्ठेन महात्मना।विश्वामित्रसुतानां च शतं नानाविधायुधम्।।1.55.5।।अभ्यधावत्सुसङ्कृद्धं वसिष्ठं जपतां वरम्।हुङ्कारेणैव तान् सर्वान् ददाह भगवान् ऋषि:।।1.55.6।।
ເມື່ອເຫັນກອງທັບຖືກມະຫາອາດມະ ວະສິດຖະ ທຳລາຍແລ້ວ ບຸດຂອງວິສະວາມິຕຣະຈຳນວນໜຶ່ງຮ້ອຍ ຖືອາວຸດນານາຊະນິດ ກໍພາກັນພຸ່ງເຂົ້າໃສ່ ວະສິດຖະ ຜູ້ປະເສີດໃນຫມູ່ຜູ້ປະຕິບັດຊະປະ ດ້ວຍຄວາມໂກດແຄ້ນຢ່າງຫນັກ.
Verse 7
ते साश्वरथपादाता वसिष्ठेन महात्मना।भस्मीकृता मुहूर्तेन विश्वामित्रसुता स्तदा।।1.55.7।।
ໃນຂະນະນັ້ນ ບຸດຂອງວິສະວາມິຕຣະເຫຼົ່ານັ້ນ—ພ້ອມທັງມ້າ ລົດສົງຄາມ ແລະທະຫານຮາບ—ຖືກມະຫາອາດມະ ວະສິດຖະ ເຮັດໃຫ້ເປັນຂີ້ເຖົ່າໃນພິບຕາ.
Verse 8
दृष्ट्वा विनाशितान् पुत्रान् बलं च सुमहायशा:।सव्रीडश्चिन्तयाऽविष्टो विश्वामित्रोऽभवत्तदा।।1.55.8।।
ເມື່ອເຫັນບຸດທັງຫຼາຍ ແລະກອງທັບຂອງຕົນຖືກທຳລາຍ ວິສະວາມິດຣະຜູ້ມີກຽດຍິ່ງ ກໍເກີດຄວາມອາຍ ແລະຈົມຢູ່ໃນຄວາມຄິດກັງວົນຢ່າງໜັກ
Verse 9
समुद्र इव निर्वेगो भग्नदंष्ट्र इवोरग:।उपरक्त इवादित्यस्सद्यो निष्प्रभतां गत:।।1.55.9।।
ທ່ານກໍກາຍເປັນຜູ້ໄຮ້ປະກາຍໃນທັນທີ—ດັ່ງມະຫາສະໝຸດທີ່ສງົບໄຮ້ຄື້ນ, ດັ່ງງູທີ່ເຂົ້ຍຫັກ, ແລະດັ່ງດວງອາທິດເມື່ອຖືກຄຣາສບັງ
Verse 10
हतपुत्रबलो दीनो लूनपक्ष इव द्विज:।हतदर्पो हतोत्साहो निर्वेदं समपद्यत।।1.55.10।।
ເມື່ອບຸດທັງຫຼາຍແລະກອງທັບຖືກສັງຫານ ລາວກໍເສົ້າໝອງ ດຸດັ່ງນົກທີ່ຖືກຕັດປີກ; ຄວາມຍິ່ງທະນົງຖືກທໍາລາຍ ກໍາລັງໃຈດັບສິ້ນ ແລະ ວິສວາມິຕຣະ ກໍຕົກສູ່ຄວາມຫມົດຫວັງ
Verse 11
स पुत्रमेकं राज्याय पालयेति नियुज्य च।पृथिवीं क्षत्रधर्मेण वनमेवान्वपद्यत।।1.55.11।।
ລາວແຕ່ງຕັ້ງບຸດຄົນໜຶ່ງໃຫ້ປົກຄອງລາຊະອານາຈັກ ໂດຍກ່າວວ່າ “ຈົ່ງຮັກສາລັດ” ແລ້ວຈັດການແຜ່ນດິນຕາມ ທຳມະຂອງກະສັດນັກຮົບ ຈາກນັ້ນກໍເດີນທາງເຂົ້າປ່າ
Verse 12
स गत्वा हिमवत्पार्श्वं किन्नरोरगसेवितम्।महादेवप्रसादार्थं तपस्तेपे महातपा:।।1.55.12।।
ມະຫາຕະປະນັ້ນໄດ້ໄປຍັງເນີນພູຫິມະວັດ ອັນເປັນທີ່ສັນຈອນຂອງກິນນະຣະ ແລະນາຄາ ແລ້ວບໍາເນັດຕະປະເພື່ອຂໍພຣະກະລຸນາຈາກ ມະຫາເທວ
Verse 13
केनचित्त्वथ कालेन देवेशो वृषभध्वज:।दर्शयामास वरदो विश्वामित्रं महाबलम्।।1.55.13।।
ເມື່ອການເວລາຜ່ານໄປບາງຄາວ ພຣະເຈົ້າແຫ່ງເທວະທັງປວງ ຜູ້ມີທຸງເປັນຮູບງົວ ແລະເປັນຜູ້ປະທານພອນ ໄດ້ປາກົດພຣະອົງແກ່ ວິສວາມິຕຣະ ຜູ້ມີພະລັງອັນຍິ່ງໃຫຍ່
Verse 14
किमर्थं तप्यसे राजन् ब्रूहि यत्ते विवक्षितम्।वरदोऽस्मि वरो यस्ते काङ्क्षितस्सोऽभिधीयताम्।।1.55.14।।
ໂອ ພະຣາຊາ ເຈົ້າບຳເນັດຕະບະເພື່ອຫຍັງ? ຈົ່ງກ່າວສິ່ງທີ່ເຈົ້າປາຖະໜາ. ຂ້າເປັນຜູ້ປະທານພອນ—ຈົ່ງປະກາດພອນທີ່ເຈົ້າປາດຖະນາ.
Verse 15
एवमुक्तस्तु देवेन विश्वामित्रो महातपा:।प्रणिपत्य महादेवमिदं वचनमब्रवीत्।।1.55.15।।
ເມື່ອຖືກເທວະຕາຕັດດັ່ງນັ້ນ ນັກຕະບະຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ວິສະວາມິດຕະ ໄດ້ກົ້ມກາບພະມະຫາເທວ ແລ້ວກ່າວຖ້ອຍຄຳນີ້.
Verse 16
यदि तुष्टो महादेव धनुर्वेदो ममानघ।साङ्गोपाङ्गोपनिषदस्सरहस्य: प्रदीयताम्।।1.55.16।।
ຖ້າພະອົງພໍພຣະໄທ ໂອ ພະມະຫາເທວ ຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ ຂໍໃຫ້ປະທານ “ທະນຸຣເວທ” ແກ່ຂ້າ—ພ້ອມອົງປະກອບແລະອົງປະກອບຍ່ອຍ ທັງຄຳສອນແນວອຸປນິສັດ ແລະຄວາມລັບລຶກຊຶ້ງພາຍໃນ.
Verse 17
यानि देवेषु चास्त्राणि दानवेषु महर्षिषु।गन्धर्वयक्षरक्षस्सु प्रतिभान्तु ममानघ।।1.55.17।।
ແລະອາວຸດທັງຫມົດທີ່ຮູ້ຈັກໃນຫມູ່ເທວະ ດານະວະ ມະຫາຣິສີ ຄັນທັຣວະ ຢັກສະ ແລະ ຣາກສະສະ—ໂອ ຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ—ຂໍໃຫ້ທັງຫມົດນັ້ນປາກົດແຈ້ງໃນຄວາມເຂົ້າໃຈຂອງຂ້າ.
Verse 18
तव प्रसादाद्भवतु देवदेवममेप्सितम्।एवमस्त्विति देवेशो वाक्यमुक्त्वा गतस्तदा।।1.55.18।।
ໂອ ເທວະແຫ່ງເທວະທັງປວງ ໂດຍພຣະກະຣຸນາຂອງພະອົງ ຂໍໃຫ້ຄວາມປາຖະໜາຂອງຂ້າສຳເລັດ. ແລ້ວພຣະອົງຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງເທວະທັງຫມົດຕັດວ່າ “ຈົ່ງເປັນເຊັ່ນນັ້ນ” ແລະໃນຂະນະນັ້ນກໍເສດຈາກໄປ.
Verse 19
प्राप्य चास्त्राणि राजर्षिर्विश्वामित्रो महाबल:।दर्पेण महता युक्तो दर्पपूर्णोऽभवत्तदा।।1.55.19।।
ເມື່ອໄດ້ຮັບອາວຸດທັງຫຼາຍແລ້ວ ຣາຊະຣິສີ ວິສະວາມິດຕະ ຜູ້ມີພະລັງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ກໍເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມພູມໃຈອັນໃຫຍ່; ໃນການນັ້ນໃຈຂອງລາວພອງດ້ວຍຄວາມອວດອ້າງ.
Verse 20
विवर्धमानो वीर्येण समुद्र इव पर्वणि।हतमेव तदा मेने वसिष्ठमृषिसत्तमम्।।1.55.20।।
ເມື່ອພະລັງວີຣະຍະຂອງລາວເພີ່ມພູນ—ດັ່ງມະຫາສະມຸດໃນວັນເຕັມດວງ—ລາວກໍຄິດວ່າ ວະສິດຖະ ຣິສີຜູ້ປະເສີດສຸດ ປານດັ່ງຖືກສັງຫານແລ້ວ.
Verse 21
ततो गत्वाऽऽश्रमपदं मुमोचास्त्राणि पार्थिव:।यैस्तत्तपोवनं सर्वं निर्दग्धं चास्त्रतेजसा।।1.55.21।।
ຕໍ່ມາ ພະຣາຊາໄດ້ໄປຮອດບ່ອນອາສຣົມ ແລ້ວປ່ອຍອາວຸດທັງຫຼາຍອອກ; ດ້ວຍເດຊໄຟແຫ່ງອາວຸດນັ້ນ ປ່າຕະປະທັງໝົດຖືກເຜົາໄໝ້.
Verse 22
उदीर्यमाणमस्त्रं तद्विश्वामित्रस्य धीमत:।दृष्ट्वा विप्रद्रुतास्सर्वे मुनयश्शतशो दिश:।।1.55.22।।
ເມື່ອເຫັນອາວຸດນັ້ນຖືກເຄື່ອນໄຫວໂດຍ ວິສະວາມິດຕະ ຜູ້ມີປັນຍາ ບັນດາມຸນີທັງປວງກໍພາກັນຫນີ—ເປັນຮ້ອຍໆ—ໄປທຸກທິດ.
Verse 23
वसिष्ठस्य च ये शिष्यास्तथैव मृगपक्षिण:।विद्रवन्ति भयाद्भीता नानादिग्भ्यस्सहस्रश:।।1.55.23।।
ບັນດາສິດຂອງພຣະລຶສີວະສິດຖະ ແລະທັງສັດປ່າກັບນົກທັງຫຼາຍ ຕົກໃຈດ້ວຍຄວາມຢ້ານ ພາກັນແຕກໜີໄປເປັນພັນໆ ສູ່ທິດທາງນານາ.
Verse 24
वसिष्ठस्याश्रमपदं शून्यमासीन्महात्मन:।मुहूर्तमिव निश्शब्दमासीदिरिणसन्निभम्।।1.55.24।।
ສະຖານອາສຣົມຂອງມະຫາອາດມະ ວະສິດຖະ ກາຍເປັນວ່າງເປົ່າ; ໃນພຽງຊົ່ວພິບຕາ ກໍເງີຍງັນໄຮ້ສຽງ ດັ່ງຜືນດິນແຫ້ງແລ້ງຮ້າງຫວ່າງ.
Verse 25
वदतो वै वसिष्ठस्य मा भैरिति मुहुर्मुहु:।नाशयाम्यद्य गाधेयं नीहारमिव भास्कर:।।1.55.25।।
ແມ່ນແຕ່ວະສິດຖະເວົ້າຊ້ຳໆວ່າ “ຢ່າຢ້ານ” ພວກເຂົາກໍຍັງແຕກໜີ; ແລ້ວທ່ານກ່າວວ່າ “ມື້ນີ້ ຂ້າຈະທຳລາຍ ກາທເຍະ (ວິສວາມິດຣະ) ດັ່ງດວງອາທິດຂັບໄລ່ໝອກຄວັນ”.
Verse 26
एवमुक्त्वा महातेजा वसिष्ठो जपतां वर:।विश्वामित्रं तदा वाक्यं सरोषमिदमब्रवीत्।।1.55.26।।
ເມື່ອກ່າວດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ວະສິດຖະຜູ້ມີຣັດສະມີເດຊາ ເປັນຜູ້ເລີດໃນບັນດາຜູ້ສວດມົນຕຣາສັກສິດ ຈຶ່ງກ່າວຖ້ອຍຄຳນີ້ແກ່ ວິສວາມິດຣະ ດ້ວຍຄວາມໂກດ.
Verse 27
आश्रमं चिरसम्वृद्धं यद्विनाशितवानसि।दुराचारोऽसि तन्मूढ तस्मात्त्वं न भविष्यसि।।1.55.27।।
“ເຈົ້າໄດ້ທຳລາຍອາສຣົມທີ່ເຕີບໃຫຍ່ຮຸ່ງເຮືອງມາດົນນານ. ເພາະເຫດນັ້ນ ເຈົ້າເປັນຜູ້ປະພຶດຊົ່ວ ໂອ້ຄົນໂງ່! ດັ່ງນັ້ນ ເຈົ້າຈະບໍ່ອາດດຳລົງຢູ່ ຫຼືລອດພົ້ນໄດ້”
Verse 28
इत्युक्त्वा परमक्रुद्धो दण्डमुद्यम्य सत्वर:।विधूममिव कालाग्निं यमदण्डमिवापरम्।।1.55.28।।
ເມື່ອກ່າວດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ວະສິດຖະຣິສີຜູ້ໂກດກ້າຢ່າງຫຼວງ ກໍຍົກໄມ້ທັນດະຂຶ້ນຢ່າງວ່ອງໄວ; ມັນປານໄຟປະລະຍະທີ່ບໍ່ມີຄວັນ ແລະປານໄມ້ທັນດະຂອງຍົມະຣາຊ ຈອມແຫ່ງຄວາມຕາຍ ອີກອັນໜຶ່ງ.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Viśvāmitra’s escalation from rivalry into destructive misconduct: after receiving astras through tapas, he attacks an established tapovana and threatens ascetic life, testing the boundary between legitimate kṣatriya power and adharmic violence against protected sacred space.
The chapter teaches that power gained—whether by arms or austerity—requires inner restraint; otherwise darpa (inflated pride) converts capability into ethical collapse. It also asserts the primacy of brahma-tejas (spiritual authority) in safeguarding dharma when worldly force becomes disruptive.
Himavat’s slopes function as the ascetic geography for tapas and divine encounter, while Vasiṣṭha’s āśrama and its surrounding tapovana represent protected cultural space of yajña, japa, discipleship, and non-violent coexistence with animals and birds.
Ask anything about Sarga 55 of the Valmiki Ramayana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.