Sarga 52
वसिष्ठ-आतिथ्यं (Vasiṣṭha’s Hospitality to Viśvāmitra and the Summoning of Śabalā/Kāmadhenu)
बालकाण्ड
ສະກັຣກ 52 ສະແດງການພົບປະອັນມີພິທີການລະຫວ່າງອຳນາດກະສັດ ແລະ ອຳນາດແຫ່ງຕະປະຂອງລະສີ ຜ່ານມາລະຍາດອາຕິຖະຍະ (ການຕ້ອນຮັບແຂກ) ວິສະວາມິດຣະຜູ້ກ້າຫານແລະມີພະລັງ ມາຮອດອາສຣົມຂອງວະສິດຖະດ້ວຍຄວາມຍິນດີ ແລະ ຖວາຍນະມັດສະການດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ ວະສິດຖະຕ້ອນຮັບ ໃຫ້ນັ່ງ ແລະ ຖວາຍຜົນໄມ້ກັບຫົວຮາກຕາມປະເພນີອາສຣົມປ່າ. ຕໍ່ມາທັງສອງສອບຖາມຄວາມສຸກທຸກກັນ—ເຖິງຕະປະ, ອັກນິໂຫຕຣະ, ສິດສານຸສິດ ແລະ ຕົ້ນໄມ້ໃນອາສຣົມ. ວະສິດຖະຍັງຖາມເຖິງການປົກຄອງຕາມຣາຊະທັມ—ຄວາມຜາສຸກຂອງປະຊາ, ຂ້າລາຊການ, ຄັງຫຼວງ, ກອງທັບ, ມິດປະເທດ ແລະ ທາຍາດ. ຫຼັງຈາກສົນທະນາຢ່າງອ່ອນໂຍນຍາວນານ ວະສິດຖະເສີນຈັດອາຫານຕ້ອນຮັບອັນຍິ່ງໃຫຍ່ກວ່າໃຫ້ກະສັດແລະກອງທັບ ວິສະວາມິດຣະແຕ່ທຳອິດປະຕິເສດຢ່າງສຸພາບ ວ່າຜົນໄມ້ຫົວຮາກ ແລະ ການໄດ້ເຫັນດາຣະຊະນະຂອງລະສີກໍພໍແລ້ວ ແຕ່ວະສິດຖະຍືນຍັນຊ້ຳໆ. ເມື່ອຮັບຄຳ ວະສິດຖະເອີ້ນງົວຊະບາລາ (ກາມະເທນຸ) ແລະ ສັ່ງໃຫ້ບັນດານອາຫານຫົກລົດຊາດຢ່າງອຸດົມ—ທັງຂອງເຫຼວ, ຂອງແຂງ, ຂອງເລຍ ແລະ ຂອງຈິບ—ເພື່ອສະແດງຄວາມຮຸ່ງເຮືອງຂອງອາສຣົມ ພະລັງພິທີ ແລະ ຄຸນຄ່າແຫ່ງການຍົກຍ້ອງແຂກ.
Shlokas
Verse 1
स दृष्ट्वा परमप्रीतो विश्वामित्रो महाबलः ।प्रणतो विनयाद्वीरो वसिष्ठं जपतां वरम् ॥१॥
ເມື່ອໄດ້ເຫັນພຣະວະສິດຖະ—ຜູ້ເປັນເລີດໃນຫມູ່ຜູ້ປະກອບຊະປະສັກສິດ—ວິສະວາມິດຕະຜູ້ມີພະລັງແລະເປັນວີຣະບຸລຸດ ກໍປິຕິຍິນດີຢ່າງຍິ່ງ ແລ້ວນ້ອມກາຍຖວາຍປະນາມດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ.
Verse 2
स्वागतं तव चेत्युक्तो वसिष्ठेन महात्मना ।आसनं चास्य भगवान् वसिष्ठो व्यादिदेश ह ॥२॥
ພຣະວະສິດຖະ ຜູ້ເປັນມະຫາອາດຕະມາ ໄດ້ກ່າວຕ້ອນຮັບດ້ວຍຖ້ອຍຄໍາສະຫວັດດີ ແລະພຣະພະຄະວານວະສິດຖະກໍໄດ້ຊີ້ນໍາໃຫ້ຈັດອາສນະ (ບ່ອນນັ່ງ) ໃຫ້ເຂົາ
Verse 3
उपविष्टाय च तदा विश्वामित्राय धीमते ।यथान्यायं मुनिवरः फलमूलमुपाहरत् ॥३॥
ເມື່ອວິສະວາມິດຕະຜູ້ມີປັນຍາໄດ້ນັ່ງລົງແລ້ວ ມຸນີຜູ້ປະເສີດ (ວະສິດຖະ) ກໍໄດ້ນໍາຜົນໄມ້ແລະຫົວຮາກມາຖວາຍຕາມຈາຣີດປະເພນີອັນຄວນ
Verses 4-5
प्रतिगृह्य तु तां पूजां वसिष्ठाद्राजसत्तमः ।तपोग्निहोत्रशिष्येषु कुशलं पर्यपृच्छत ॥४॥विश्वामित्रो महातेजा वनस्पतिगणे तथा ।सर्वत्र कुशलं चाह वसिष्ठो राजसत्तमम् ॥५॥
ເມື່ອຮັບເອົາການຕ້ອນຮັບບູຊາຈາກວະສິດຖະແລ້ວ ວິສະວາມິດຕະຜູ້ມີຣັດສະມີ ຜູ້ເປັນຍອດແຫ່ງກະສັດ ໄດ້ຖາມເຖິງຄວາມສຸກດີຂອງຕະປະ, ໄຟອັກນິໂຫຕຣະ ແລະສິດສະຂອງວະສິດຖະ ພ້ອມທັງຖາມເຖິງຫມູ່ພຶກສາຮອບອາສຣົມ; ວະສິດຖະກໍໄດ້ກ່າວຢືນຢັນແກ່ກະສັດຜູ້ປະເສີດວ່າ ທຸກສິ່ງທຸກຢ່າງສະຫງົບສຸກດີທົ່ວໄປ
Verse 6
सुखोपविष्टं राजानं विश्वामित्रं महातपाः ।पप्रच्छ जपतां श्रेष्ठो वसिष्ठो ब्रह्मणस्सुतः ॥६॥
ເມື່ອເຫັນກະສັດວິສະວາມິດຕະນັ່ງຢ່າງສະບາຍ ວະສິດຖະ—ບຸດແຫ່ງພຣະພຣະຫມາ, ຜູ້ເປັນເລີດໃນຫມູ່ຜູ້ສວດຈະປະ ແລະອຸດົມດ້ວຍຕະປະ—ຈຶ່ງໄດ້ຖາມຕໍ່ໄປ
Verse 7
कच्चित्ते कुशलं राजन् कच्चिद्धर्मेण रञ्जयन् ।प्रजाः पालयसे वीर राजवृत्तेन धार्मिक ॥७॥
ຂ້າແຕ່ພະຣາຊາ ພະອົງສະບາຍດີທຸກປະການບໍ? ຂ້າແຕ່ວິຣະບຸລຸດຜູ້ທຳມະ ພະອົງປົກປ້ອງປະຊາຊົນຕາມທຳມະ ແລະຕາມຣາຊະທຳ ໃຫ້ເຂົາຢູ່ເຢັນເປັນສຸກບໍ?
Verse 8
कच्चित्ते सम्भृता भृत्याः कच्चित्तिष्ठन्ति शासने ।कच्चित्ते विजितास्सर्वे रिपवो रिपुसूदन ॥८॥
ຂໍຖາມວ່າ ຂ້າລາຊບໍລິພານຂອງພຣະອົງໄດ້ຮັບການອຸປະຖຳດູແລຢ່າງສົມຄວນ ແລະຍັງນອບນ້ອມຢູ່ໃນພຣະບັນຊາຫຼືບໍ? ໂອ ຜູ້ປາບສັດຕູ ພຣະອົງໄດ້ປະຫານແລະປະລາຍສັດຕູທັງປວງແລ້ວບໍ?
Verse 9
कच्चिद्बलेषु कोशेषु मित्रेषु च परन्तप ।कुशलं ते नरव्याघ्र पुत्रपौत्रे तवानघ ॥९॥
ໂອ ຜູ້ກົດຂີ່ສັດຕູ ໂອ ຜູ້ປະເສີດໃນມະນຸດດຸຈເສືອ ໂອ ຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ—ກອງທັບ ຄັງຫຼວງ ແລະມິດສະຫາຍພັນທະມິດຂອງພຣະອົງ ຢູ່ດີມີສຸກບໍ? ແລະບຸດຫຼານຂອງພຣະອົງກໍສະບາຍດີບໍ?
Verse 10
सर्वत्र कुशलं राजा वसिष्ठं प्रत्युदाहरत् ।विश्वामित्रो महातेजा वसिष्ठं विनयान्वितः ॥१०॥
ພະຣາຊາວິສະວາມິດຕະ ຜູ້ມີເທຊະອັນຍິ່ງໃຫຍ່ແລະສະຫວ່າງໄສ ໄດ້ກ່າວຕໍ່ພະວະສິດຖະດ້ວຍຄວາມນອບນ້ອມ ແຈ້ງວ່າທຸກຢ່າງດີງາມສະຫງົບດີໃນທຸກປະການ.
Verse 11
कृत्वोभौ सुचिरं कालं धर्मिष्ठौ ताः कथाः शुभाः ।मुदा परमया युक्तौ प्रीयेतां तौ परस्परम् ॥११॥
ທັງສອງຜູ້ຕັ້ງມັ່ນໃນທຳ ໄດ້ສົນທະນາເລື່ອງອັນເປັນມົງຄຸນຢູ່ດົນນານ; ດ້ວຍຄວາມປິຕິຍິນດີອັນສູງສຸດ ທັງຄູ່ພໍໃຈແລະຊື່ນຊົມກັນແລະກັນ.
Verse 12
ततो वसिष्ठो भगवान् कथाऽन्ते रघुनन्दन ।विश्वामित्रमिदं वाक्यमुवाच प्रहसन्निव ॥१२॥
ຕໍ່ມາ ໂອ ຣະຄຸນັນທະນະ, ເມື່ອການສົນທະນາສິ້ນສຸດລົງ ພະວະສິດຖະຜູ້ຄວນແກ່ການນະມັດສະການ—ປານດັ່ງຍິ້ມຢ່າງອ່ອນໂຍນ—ໄດ້ກ່າວຖ້ອຍຄໍານີ້ແກ່ວິສະວາມິດຕະ.
Verse 13
आतिथ्यं कर्तुमिच्छामि बलस्यास्य महाबल ।तव चैवाप्रमेयस्य यथार्हं सम्प्रतीच्छ मे ॥१३॥
ໂອ ຜູ້ມີພະລັງອັນຍິ່ງໃຫຍ່, ຂ້າພະເຈົ້າປາຖະນາຈະຖວາຍການຕ້ອນຮັບຕາມຄວນແກ່ທ່ານ ແລະກອງທັບອັນໃຫຍ່ຫຼວງຫາຂອບເຂດບໍ່ໄດ້ນີ້; ຂໍໃຫ້ທ່ານໂປດຮັບຈາກຂ້າພະເຈົ້າເຖີດ
Verse 14
सत्क्रियां तु भवानेतां प्रतीच्छतु मयोद्यताम् ।राजा त्वमतिथिश्रेष्ठः पूजनीयः प्रयत्नतः ॥१४॥
ຂໍໃຫ້ທ່ານໂປດຮັບການສັກກາລະທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຈັດຕຽມໄວ້ນີ້. ທ່ານເປັນພະຣາຊາ ເປັນແຂກຜູ້ປະເສີດ ຄວນໄດ້ຮັບການບູຊາດ້ວຍຄວາມພາກພຽນຢ່າງຍິ່ງ
Verse 15
एवमुक्तो वसिष्ठेन विश्वामित्रो महामतिः ।कृतमित्यब्रवीद्राजा प्रियवाक्येन मे त्वया ॥१५॥
ເມື່ອຖືກວະສິດຖະກ່າວດັ່ງນັ້ນ ພະຣາຊາວິສວາມິດຕະຜູ້ມີໃຈກວ້າງຈຶ່ງຕອບວ່າ: “ພໍແລ້ວ; ຖ້ອຍຄຳອັນໄພເຣາະຂອງທ່ານນັ້ນແຫຼະ ເປັນການຕ້ອນຮັບແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ”
Verses 16-17
फलमूलेन भगवन् विद्यते यत्तवाश्रमे ।पाद्येनाचमनीयेन भगवद्दर्शनेन च ॥१६॥सर्वथा च महाप्राज्ञ पूजार्हेण सुपूजितः ।गमिष्यामि नमस्तेऽस्तु मैत्रेणेक्षस्व चक्षुषा ॥१७॥
ໂອ ພະພະຄວາມຄວນເຄົາລົບ (Bhagavān), ດ້ວຍໝາກໄມ້ແລະຮາກໄມ້ທີ່ມີໃນອາສຣົມຂອງທ່ານ, ດ້ວຍນ້ຳລ້າງຕີນ, ນ້ຳສຳລັບອາຈະມະນະ, ແລະເຫນືອສິ່ງອື່ນໃດທັງປວງ ຄືການໄດ້ເຫັນດາຣະສະນະອັນສັກສິດຂອງທ່ານ—ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຮັບການບູຊາຢ່າງຄົບຖ້ວນແລ້ວ ໂອ ມະຫາປຣາຊະຍາ. ບັດນີ້ຂ້າພະເຈົ້າຈະລາໄປ; ນະມັດສະການແດ່ທ່ານ. ຂໍໃຫ້ທ່ານໂປດເບິ່ງຂ້າພະເຈົ້າດ້ວຍສາຍຕາແຫ່ງໄມຕຣີ
Verse 18
एवं ब्रुवन्तं राजानं वसिष्ठःपुनरेव हि ।न्यमन्त्रयत धर्मात्मा पुनःपुनरुदारधीः ॥१८॥
ເມື່ອພະຣາຊາກ່າວດັ່ງນັ້ນ ວະສິດຖະຜູ້ມີທຳມະເປັນດວງໃຈ ແລະມີປັນຍາອັນເອື້ອເຟື້ອ ກໍໄດ້ເຊີນຊວນພະຣາຊາອີກຄັ້ງແລ້ວຄັ້ງເລົ່າ ໃຫ້ໂປດຮັບການຕ້ອນຮັບນັ້ນ
Verse 19
बाढमित्येव गाधेयो वसिष्ठं प्रत्युवाच ह ।यथा प्रियं भगवतस्तथाऽस्तु मुनिपुङ्गव ॥१९॥
ແລ້ວບຸດຂອງກາທີ ໄດ້ກ່າວຕອບພຣະວະສິດຖະວ່າ: “ດີແທ້ ໃຫ້ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ. ໂອ ມຸນີຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ ຂໍໃຫ້ສຳເລັດຕາມທີ່ທ່ານຜູ້ນ່າເຄົາລົບພໍພຣະໄທ”
Verse 20
एवमुक्तो महातेजा वसिष्ठो जपतां वरः ।आजुहाव ततः प्रीतः कल्माषीं धूतकल्मषः ॥२०॥
ເມື່ອຖືກກ່າວດັ່ງນັ້ນ ວະສິດຖະຜູ້ມີຣັດສະມີ—ເປັນຜູ້ເລີດໃນຫມູ່ຜູ້ສວດຈະປະ ແລະບໍລິສຸດຈາກມົນທິນທັງປວງ—ກໍປິຕິ ແລ້ວຈຶ່ງເອີ້ນໂຄດ່າງ ກັລມາສີ (ສະບາລາ) ມາ
Verse 21
एह्येहि शबले क्षिप्रं श्रृणु चापि वचो मम ।सबलस्यास्य राजर्षेःकर्तुं व्यवसितोऽस्म्यहम् ॥२१॥भोजनेन महार्हेण सत्कारं संविधत्स्व मे ।
ມາເຖີດ ມາເຖີດໄວໆ ໂອ ສະບາລາ ແລະຈົ່ງຟັງຖ້ອຍຄຳຂອງເຮົາ. ເຮົາຕັ້ງໃຈຈະຖວາຍກຽດແກ່ຣາຊະຣິສີຜູ້ນີ້—ພ້ອມທັງກອງທັບ—ດ້ວຍອາຫານອັນຄວນຄ່າສູງ; ຈົ່ງຈັດຕຽມການຕ້ອນຮັບໃຫ້ເຮົາ
Verse 22
यस्य यस्य यथाकामं षड्रसेष्वभिपूजितम् ।तत्सर्वं कामधुक्क्षिप्रमभिवर्ष कृते मम ॥२२॥
ໂອ ກາມະເທນູ ເພື່ອເຮົາ ຈົ່ງບັນດານໃຫ້ໄວ ທຸກສິ່ງທີ່ແຕ່ລະຄົນປາຖະໜາຕາມໃຈ ໃຫ້ພ້ອມດ້ວຍຣົດທັງຫົກ ຢ່າງຄົບຖ້ວນເພື່ອການບູຊາ
Verse 23
रसेनान्नेन पानेन लेह्यचोष्येण संयुतम् ।अन्नानां निचयं सर्वं सृजस्व शबले त्वर ॥२३॥
ໂອ ສະບາລາ ຈົ່ງເຮັດໃຫ້ໄວ; ຈົ່ງສ້າງຄັງອາຫານທັງປວງໃຫ້ອຸດົມ—ທັງອາຫານມີຣົດ ຂອງກິນ ເຄື່ອງດື່ມ ຂອງທີ່ເລຍໄດ້ ແລະຂອງທີ່ດູດຊິມໄດ້—ໃຫ້ຄົບຖ້ວນທຸກຮູບແບບ
Frequently Asked Questions
The pivotal action is the negotiation of ātithya: Viśvāmitra’s courteous refusal (claiming simple offerings and darśana are sufficient) versus Vasiṣṭha’s repeated insistence that a distinguished guest and his army must be honored appropriately—testing how humility, obligation, and social rank are balanced within dharma.
The sarga teaches that dharma operates through reciprocal duties: the king is evaluated by welfare governance (subjects, treasury, army, allies), while the sage demonstrates that true hospitality is not mere abundance but disciplined intention, ritual capability, and reverence—where honoring the guest becomes a moral act sustaining social order.
The principal cultural landmark is Vasiṣṭha’s āśrama as an institution: it contains disciples, agnihotra, tapas routines, and a cultivated grove; it also preserves the full protocol of reception (āsana, pādya, ācamanīya, and offerings), culminating in Śabalā/Kāmadhenu as a symbolic resource of āśrama prosperity and ritual efficacy.
Ask anything about Sarga 52 of the Valmiki Ramayana
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
