Sarga 35
गङ्गाजन्मवर्णनम् / The Origin of the Ganga (Tripathagā Narrative)
बालकाण्ड
ໃນຍາມອາລຸນຂຶ້ນ ທີ່ຝັ່ງແມ່ນ້ຳ ໂສນ (Sona) ວິສວາມິດຣະ ປຸກພຣະຣາມ ໃຫ້ປະກອບພິທີຕອນເຊົ້າ ແລະເດີນທາງຕໍ່. ເມື່ອສຳເລັດກິດພິທີແລ້ວ ພຣະຣາມທູນຖາມວ່າຈະຂ້າມແມ່ນ້ຳໂສນອັນເລິກ ແລະມີສັນດອນຊາຍໄດ້ແນວໃດ; ວິສວາມິດຣະ ຈຶ່ງຊີ້ນຳໃຫ້ໄປຕາມເສັ້ນທາງທີ່ພວກລະສີໃນການກ່ອນໄດ້ວາງໄວ້. ເດີນທາງປະມານຄຶ່ງວັນຜ່ານປ່ານານາພັນ ຄະນະກໍໄປຮອດ ຊາຫນະວີ (ຄົງຄາ) ແມ່ນ້ຳອັນບັນດານັກຕະບະເຄົາລົບ ແລະມີຫົງກັບນົກກະຮຽນເຮັດໃຫ້ຄຶກຄື້ນ. ພວກເຂົາຕັ້ງຄ່າຍທີ່ຝັ່ງຄົງຄາ ອາບນ້ຳຊຳລະ ຖວາຍຕັຣປະນະ (tarpaṇa) ແກ່ບັນພະບຸລຸດ ປະກອບອັກນິໂຫຕຣະ (agnihotra) ແລ້ວຮັບປະທານສ່ວນທີ່ເຫຼືອອັນເປັນປຣະສາດ. ໃນບັນຍາກາດຝັ່ງນ້ຳອັນບໍລິສຸດ ທຸກຄົນຢືນລ້ອມວິສວາມິດຣະດ້ວຍໃຈສະອາດ. ຕໍ່ມາ ພຣະຣາມທູນຖາມຢ່າງຈົງໃຈວ່າ ເປັນຫຍັງຄົງຄາຈຶ່ງໄດ້ຊື່ “ຕຣິປະຖະຄາ” (tripathagā) ແລະນາງໄຫຼຜ່ານຊຳລະສາມໂລກກ່ອນລົງສູ່ມະຫາສະໝຸດໄດ້ແນວໃດ. ດ້ວຍຄຳຖາມນີ້ ວິສວາມິດຣະ ເລີ່ມເລົ່າກຳເນີດຄົງຄາ: ຫິມະວານ ຣາຊາແຫ່ງພູເຂົາ ແລະເປັນຄັງແຮ່ທາດອັນໃຫຍ່ ກັບພຣະຍາ ມະໂນຣະມາ (ທິດາແຫ່ງເມຣຸ) ມີທິດາສອງອົງ—ຄົງຄາຜູ້ໃຫຍ່ ແລະອຸມາ. ເທວະດາທັງຫຼາຍຂໍຄົງຄາເພື່ອກິດທິບ; ຫິມະວານຍຶດທຳ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ສາມໂລກ ຈຶ່ງມອບນາງໃຫ້ ແລະເທວະດາກໍຈາກໄປດ້ວຍຄວາມສົມປາດຖະໜາ. ສ່ວນອຸມາບຳເພັນຕະບະຢ່າງເຂັ້ມງວດ ແລະໄດ້ອະພິເສກກັບ ຣຸດຣະ. ວິສວາມິດຣະ ສະຫຼຸບວ່າ ຄົງຄາເປັນແມ່ນ້ຳທິບຜູ້ຊຳລະບາບ ແລະຂຶ້ນໄປຮອດສະຫວັນ.
Shlokas
Verse 1
उपास्य रात्रिशेषं तु शोणाकूले महर्षिभि:।निशायां सुप्रभातायां विश्वामित्रोऽभ्यभाषत।।1.35.1।।
ເມື່ອໄດ້ພັກຢູ່ແລະບຳເນົາພາວະນາຈົນຄ່ຳຄືນທີ່ເຫຼືອ ຢູ່ຝັ່ງແມ່ນ້ຳໂສນາ ພ້ອມດ້ວຍມະຫາຣິສີທັງຫຼາຍ ເມື່ອອະຣຸນຮຸ່ງແຈ້ງ ວິສະວາມິດຕະກໍໄດ້ເວົ້າຂຶ້ນ
Verse 2
सुप्रभाता निशा राम पूर्वा सन्ध्या प्रवर्तते।उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते गमनायाभिरोचय ।।1.35.2।।
ໂອ ພຣະຣາມ ຄືນໄດ້ສວ່າງກາຍເປັນອະຣຸນແລ້ວ; ສັນທະຍາຍາມເຊົ້າສຳລັບພິທີກໍໄດ້ເລີ່ມຂຶ້ນ. ຈົ່ງລຸກຂຶ້ນ ຈົ່ງລຸກຂຶ້ນ—ຂໍສິຣິມົງຄຸນຈົ່ງມີແກ່ທ່ານ. ຈົ່ງຕຽມພ້ອມເພື່ອອອກເດີນທາງ.
Verse 3
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य कृत्वा पौर्वाह्णिकीं क्रियाम् ।गमनं रोचयामास वाक्यं चेदमुवाच ह।।1.35.3।।
ເມື່ອຟັງຖ້ອຍຄຳຂອງທ່ານນັ້ນແລ້ວ ພຣະຣາມໄດ້ປະກອບພິທີຍາມເຊົ້າ (ປູຣວາຫນິກ) ໃຫ້ສຳເລັດ ແລ້ວກໍຕຽມພ້ອມຈະອອກເດີນທາງ ແລະຕໍ່ມາໄດ້ກ່າວຖ້ອຍຄຳນີ້.
Verse 4
अयं शोणश्शुभजलोऽगाध: पुलिनमण्डित:।कतरेण पथा ब्रह्मन् सन्तरिष्यामहे वयम्।।1.35.4।।
ຂ້າແຕ່ພຣາຫມັນຜູ້ຮູ້ພຣະພຣົມ ແມ່ນ້ຳໂສນະນີ້ມີນ້ຳເປັນມົງຄຸນ ລຶກຫຼາຍ ແລະງາມດ້ວຍສັນດອນຊາຍ; ພວກເຮົາຈະຂ້າມໄປທາງໃດ?
Verse 5
एवमुक्तस्तु रामेण विश्वामित्रोऽब्रवीदिदम् ।एष पन्था मयोद्दिष्टो येन यान्ति महर्षय:।।1.35.5।।
ເມື່ອຖືກພຣະຣາມກ່າວດັ່ງນັ້ນ ພຣະວິສະວາມິດຕະຈຶ່ງກ່າວວ່າ: “ນີ້ແມ່ນເສັ້ນທາງທີ່ຂ້າໄດ້ຊີ້ນຳ—ເປັນທາງທີ່ມະຫາຣິສີທັງຫຼາຍເດີນທາງໄປ.”
Verse 6
एवमुक्ता महर्षयो विश्वामित्रेण धीमता।पश्यन्तस्ते प्रयाता वै वनानि विविधानि च।।1.35.6।।
ເມື່ອມະຫາຣິສີທັງຫຼາຍໄດ້ຮັບຄຳຊີ້ນຳຈາກພຣະວິສະວາມິດຕະຜູ້ມີປັນຍາແລ້ວ ພວກທ່ານກໍເດີນທາງຕໍ່ໄປ ພ້ອມທັງຊົມເບິ່ງປ່ານານາຊະນິດຕາມທາງ.
Verse 7
ते गत्वा दूरमध्वानं गतेऽर्धदिवसे तदा।जाह्नवीं सरितां श्रेष्ठां ददृशुर्मुनिसेविताम्।।1.35.7।।
ເມື່ອເຂົາທັງຫຼາຍໄດ້ເດີນທາງໄກຫຼາຍ ແລະເມື່ອຜ່ານໄປຄື່ງວັນແລ້ວ ກໍໄດ້ເຫັນແມ່ນ້ຳຊາຫນະວີ (Jāhnavī) ອັນປະເສີດສຸດໃນບັນດາແມ່ນ້ຳ ເປັນທີ່ເຄົາລົບ ແລະມີພຣະມຸນີລະສີມາສະເຫຼີມສະເຫຼີຍຢູ່ເປັນນິດ.
Verse 8
तां दृष्ट्वा पुण्यसलिलां हंससारससेविताम्।बभूवुर्मुदिता स्सर्वे मुनयस्सह राघवा:।।1.35.8।।
ເມື່ອເຫັນແມ່ນ້ຳນັ້ນອັນມີນ້ຳບຸນບໍລິສຸດ ແລະມີຫົງກັບນົກກະຮຽນມາອາໄສ ບັນດາພຣະມຸນີທັງປວງ ພ້ອມດ້ວຍພຣະຣາຆະວະ ກໍເກີດຄວາມປິຕິຍິນດີຢ່າງຫຼາຍ.
Verse 9
तस्यास्तीरे ततश्चक्रुस्त आवासपरिग्रहम्।ततस्स्नात्वा यथान्यायं सन्तर्प्य पितृदेवता:।।1.35.9।।हुत्वा चैवाग्निहोत्राणि प्राश्य चामृतवद्धवि: ।विविशुर्जाह्नवीतीरे शुचौ मुदितमानसा:।।1.35.10।।विश्वामित्रं महात्मानं परिवार्य समन्तत:।
ແລ້ວພວກເຂົາໄດ້ຈັດຕັ້ງທີ່ພັກຊົ່ວຄາວຢູ່ຝັ່ງແມ່ນ້ຳນັ້ນ; ຈາກນັ້ນອາບນ້ຳຕາມຂົນທຳນຽມ ແລະຖວາຍຕັຣປະນະແດ່ປິຕຣະແລະເທວະ; ປະກອບພິທີອັກນິໂຫຕຣະ ແລະຮັບປະທານສ່ວນທີ່ເຫຼືອຂອງຮະວິສ—ດຸດອະມຣິຕ—ດ້ວຍໃຈຍິນດີ; ແລ້ວຈຶ່ງໄປສູ່ຝັ່ງອັນບໍລິສຸດຂອງແມ່ນ້ຳຊາຫນະວີ ໂດຍລ້ອມຮອບມະຫາອາດມາ ວິສະວາມິດຕະ ທຸກທິດ
Verse 10
तस्यास्तीरे ततश्चक्रुस्त आवासपरिग्रहम्।ततस्स्नात्वा यथान्यायं सन्तर्प्य पितृदेवता:।।1.35.9।।हुत्वा चैवाग्निहोत्राणि प्राश्य चामृतवद्धवि: ।विविशुर्जाह्नवीतीरे शुचौ मुदितमानसा:।।1.35.10।।विश्वामित्रं महात्मानं परिवार्य समन्तत:।
ຕໍ່ມາ ທີ່ຝັ່ງແມ່ນ້ຳນັ້ນ ພວກເຂົາໄດ້ຈັດຕັ້ງທີ່ພັກອາໄສ. ເມື່ອອາບນ້ຳຕາມຈາຣີດປະເພນີແລ້ວ ກໍເຮັດຕັຣປະນະ (tarpaṇa) ຖວາຍແກ່ປິຕຣະເທວະຕາ ແລະເທວະທັງຫຼາຍ; ປະກອບພິທີອັກນິໂຫຕຣະ (agnihotra) ແລ້ວຮັບປະທານສ່ວນທີ່ເຫຼືອຂອງຮະວິສ (havis) ອັນບໍລິສຸດດຸດອະມຣິຕ. ດ້ວຍໃຈປິຕິຍິນດີ ພວກເຂົາເຂົ້າສູ່ຝັ່ງຊາຫນະວີອັນສະອາດ ແລະລ້ອມຮອບພຣະມະຫາຕະມະ ວິສວາມິຕຣະ ທຸກທິດ.
Verse 11
अथ तत्र तदा रामो विश्वामित्रमथाब्रवीत्।।1.35.11।। भगवन् श्रोतुमिच्छामि गङ्गां त्रिपथगां नदीम्।त्रैलोक्यं कथमाक्रम्य गता नदनदीपतिम्।।1.35.12।।
ໃນຂະນະນັ້ນ ພຣະຣາມໄດ້ກ່າວຕໍ່ວິສະວາມິດຕະວ່າ: “ຂ້າແຕ່ພະພຣະຄຸນ (ພະພະວັນ) ຂ້າພະເຈົ້າປາຖະໜາຈະຟັງເລື່ອງແມ່ນ້ຳຄົງຄາ ຜູ້ເດີນໄປຕາມສາມວິຖີ—ນາງໄດ້ຂ້າມຜ່ານໄຕໂລກແນວໃດ ແລ້ວຈຶ່ງໄປຮອດເຈົ້າແຫ່ງນະທີທັງຫຼາຍ ຄືມະຫາສະໝຸດ?”
Verse 12
अथ तत्र तदा रामो विश्वामित्रमथाब्रवीत्।।1.35.11।। भगवन् श्रोतुमिच्छामि गङ्गां त्रिपथगां नदीम्।त्रैलोक्यं कथमाक्रम्य गता नदनदीपतिम्।।1.35.12।।
ເມື່ອຖືກຊັກຊວນໂດຍພຣະວາຈາຂອງພຣະຣາມ ມະຫາມຸນີ ວິສະວາມິດຕະ ຈຶ່ງເລີ່ມບອກເລື່ອງກຳເນີດຂອງແມ່ນ້ຳຄົງຄາ ແລະການເຄື່ອນໄຫວພ້ອມການແຜ່ຂະຫຍາຍຂອງນາງຕໍ່ມາ
Verse 13
चोदितो रामवाक्येन विश्वामित्रो महामुनि:।वृद्धिं जन्म च गङ्गाया वक्तुमेवोपचक्रमे।।1.35.13।।
ເມື່ອຖືກຊັກຊວນໂດຍພຣະວາຈາຂອງພຣະຣາມ ມະຫາມຸນີ ວິສະວາມິດຕະ ຈຶ່ງເລີ່ມບອກເລື່ອງກຳເນີດຂອງແມ່ນ້ຳຄົງຄາ ແລະການເຄື່ອນໄຫວພ້ອມການແຜ່ຂະຫຍາຍຂອງນາງຕໍ່ມາ
Verse 14
शैलेन्द्रो हिमवान्नाम धातूनामाकरो महान्।तस्य कन्याद्वयं राम रूपेणाप्रतिमं भुवि।।1.35.14।।
“ໂອ ພຣະຣາມ, ພະຣາຊາແຫ່ງພູເຂົານາມ ຫິມະວານ ເປັນຄັງສົມບັດອັນໃຫຍ່ແຫ່ງໂລຫະແລະແຮ່ທາດທັງຫຼາຍ. ທ່ານມີທິດາສອງອົງ ຜູ້ງາມຫາຜູ້ເທົ່າທຽມບໍ່ໄດ້ໃນພື້ນພິພົບ”
Verse 15
या मेरुदुहिता राम तयोर्माता सुमध्यमा।नाम्ना मनोरमा नाम पत्नी हिमवत: प्रिया।।1.35.15।।
ໂອ ພຣະຣາມ ແມ່ຂອງນາງທັງສອງ—ຜູ້ມີແອວອ່ອນງາມ—ເປັນທິດາແຫ່ງເຂົາເມຣຸ ເປັນພຣະມະເຫສີອັນເປັນທີ່ຮັກຂອງຫິມະວານ ມີນາມອັນໂດງດັງວ່າ «ມະໂນຣະມາ».
Verse 16
तस्यां गङ्गेयमभवज्ज्येष्ठा हिमवतस्सुता।उमा नाम द्वितीयाभून्नाम्ना तस्यैव राघव।।1.35.16।।
ຈາກນາງນັ້ນເອງ ໄດ້ບັງເກີດເປັນ «ຄົງຄາ» ຜູ້ເປັນທິດາອົງໃຫຍ່ຂອງຫິມະວານ. ແລະທິດາອົງທີສອງ ໂອ ຣາຆະວະ ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກດ້ວຍນາມວ່າ «ອຸມາ».
Verse 17
अथ ज्येष्ठां सुरास्सर्वे देवतार्थचिकीर्षया। शैलेन्द्रं वरयामासुर्गङ्गां त्रिपथगां नदीम्।।1.35.17।।
ຕໍ່ມາ ເທວະທັງປວງ ໂດຍປາດຖະນາຈະໃຫ້ພຣະປະສົງອັນເທວະສຳເລັດ ໄດ້ໄປຂໍຈາກຈອມເຂົາ ທິດາອົງໃຫຍ່—«ຄົງຄາ» ແມ່ນ້ຳຜູ້ເຄື່ອນໄປຕາມສາມທາງ.
Verse 18
ददौ धर्मेण हिमवान् तनयां लोकपावनीम्।स्वच्छन्दपथगां गङ्गां त्रैलोक्यहितकाम्यया।।1.35.18।।
ເພື່ອປາດຖະນາປະໂຫຍດແກ່ໄຕຣໂລກ ຮິມະວານຜູ້ປະພຶດຕາມທຳມະ ໄດ້ມອບທິດາຂອງຕົນຄື ພຣະຄົງຄາ ຜູ້ຊຳລະໂລກທັງປວງ ຜູ້ໄຫຼໄປຕາມທາງຂອງນາງດ້ວຍອິດສະລະ
Verse 19
प्रतिगृह्य ततो देवास्त्रिलोकहितकारिण:।गङ्गामादाय तेऽगच्छन् कृतार्थेनान्तरात्मना।।1.35.19।।
ຕໍ່ມາ ເທວະທັງຫຼາຍຜູ້ມຸ່ງປະໂຫຍດແກ່ໄຕຣໂລກ ໄດ້ຮັບພຣະຄົງຄາໄວ້ ແລ້ວນຳນາງໄປດ້ວຍ ເຂົາເຈົ້າຈາກໄປດ້ວຍໃຈພາຍໃນທີ່ອິ່ມເຕັມສົມປາດຖະນາ
Verse 20
या चान्या शैलदुहिता कन्यासीद्रघुनन्दन।उग्रं सा व्रतमास्थाय तपस्तेपे तपोधना।।1.35.20।।
ໂອ ຜູ້ເປັນຄວາມຊື່ນຊົມແຫ່ງວົງສ໌ຣະຄຸ ທິດາອື່ນອີກຂອງຮິມະວານເປັນກຸມາຣີ ຜູ້ມີຊັບສິນແຫ່ງຕະປະ; ນາງຮັບວຣະຕະອັນເຂັ້ມງວດ ແລະບຳເພັນຕະປະຢ່າງແຮງກ້າ
Verse 21
उग्रेण तपसा युक्तां ददौ शैलवरस्सुताम्।रुद्रायाप्रतिरूपाय उमां लोकनमस्कृताम्।।1.35.21।।
ຮິມະວານ ຜູ້ປະເສີດໃນບັນດາພູເຂົາ ໄດ້ມອບທິດາຂອງຕົນຄື ພຣະອຸມາ ຜູ້ພ້ອມດ້ວຍຕະປະອັນເຂັ້ມຂັ້ນ ແລະເປັນທີ່ໂລກນົບນ້ອມ ໃຫ້ແກ່ ພຣະຣຸທຣະ ຜູ້ຫາຜູ້ເທົ່າທຽມບໍ່ໄດ້
Verse 22
एते ते शैलराजस्य सुते लोकनमस्कृते।गङ्गा च सरितां श्रेष्ठा उमादेवी च राघव।।1.35.22।।
ໂອ ຣາຆະວະ! ທັງສອງນີ້ແມ່ນທິດາຂອງພະຣາຊາແຫ່ງພູເຂົາ (ຫິມະວານ) ຜູ້ທົ່ວໂລກນົບນ້ອມບູຊາ: ພະຄົງຄາ ຜູ້ປະເສີດສຸດໃນບັນດາແມ່ນ້ຳ ແລະ ພະເທວີ ອຸມາ ດ້ວຍ.
Verse 23
एतत्ते सर्वमाख्यातं यथा त्रिपथगा नदी।खं गता प्रथमं तात गतिं गतिमतां वर ।।1.35.23।।
ໂອ ລູກເອີຍ—ຜູ້ປະເສີດໃນບັນດາຜູ້ເຄື່ອນໄຫວວ່ອງໄວ—ຂ້າໄດ້ເລົ່າໃຫ້ເຈົ້າຟັງທັງໝົດແລ້ວວ່າ ແມ່ນ້ຳຄົງຄາ ຜູ້ໄຫຼຜ່ານສາມທາງ ໄດ້ເຖິງຟ້າເປັນຄັ້ງທຳອິດແນວໃດ.
Verse 24
सैषा सुरनदी रम्या शैलेन्द्रस्य सुता तदा।सुरलोकं समारूढा विपापा जलवाहिनी।।1.35.24।।
ດັ່ງນັ້ນ ແມ່ນ້ຳທິບອັນງາມ—ທິດາແຫ່ງພູມະຫາລາຊາ (ຫິມະວານ)—ໃນການນັ້ນໄດ້ຂຶ້ນສູ່ເທວະໂລກ; ເປັນສາຍນ້ຳບໍລິສຸດຊຳລະບາບ ແລະ ພານ້ຳໄຫຼຕໍ່ໄປ.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is not a conflict-choice but a dharmic procedure: the group’s transition from travel to sanctified conduct—bathing, pitṛ offerings, and agnihotra—showing that movement through geography is ethically framed by ritual responsibility and purity before receiving sacred narration.
Rāma’s inquiry models disciplined curiosity: cosmology is approached through respectful questioning, and knowledge is transmitted as ākhyāna by an authoritative teacher. The narrative links sacred geography (Ganga) with welfare ethics—Himavān’s gift is explicitly for triloka-hita, presenting generosity aligned with duty as a world-sustaining act.
Key landmarks include the Śoṇa River (as a crossing point and travel marker) and the Jahnavī/Ganga (as an ascetic-frequented sacred river). Cultural practices highlighted are dawn sandhyā observance, pitṛ-tarpaṇa (ancestral oblations), agnihotra, and the riverside āvāsa (ritualized encampment) that frames the reception of sacred history.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.