Sarga 23
कामाश्रम-प्रवेशः / Entry into Kāma’s Hermitage at the Sarayū–Gaṅgā Confluence
बालकाण्ड
ເມື່ອຟ້າສາງ ວິສວາມິດຣະປຸກພຣະຣາມ ແລະ ພຣະລັກສະມະນະ ແລ້ວສັ່ງໃຫ້ປະກອບພິທີສັນທະຍາ ແລະ ກິດປະຈໍາວັນໃຫ້ຄົບຖ້ວນ. ຫຼັງຈາກອາບນ້ໍາ ທໍາຕັຣປະນະ/ບູຊານ້ໍາ ແລະ ສວດຈະປະ (japa) ແລ້ວ ພຣະກຸມານທັງສອງຢືນພ້ອມເດີນທາງດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ. ເມື່ອເດີນຕໍ່ໄປ ພວກເຂົາໄດ້ເຫັນສັງຄະມະອັນເປັນມົງຄຸນ ທີ່ແມ່ນ້ໍາສະຣະຍູ ມາບັນຈົບກັບ ແມ່ນ້ໍາຄົງຄາອັນສັກສິດຜູ້ມີສາມສາຍທາງ. ພ້ອມກັນນັ້ນຍັງເຫັນອາສຣົມອັນນ່າເຄົາລົບ ທີ່ບັນດາມຸນີຜູ້ບໍາເພັນຕະປະຢ່າງເຂັ້ມງວດໄດ້ສັ່ງສົມມາຫຼາຍພັນປີ. ເມື່ອສອງພີ່ນ້ອງຖາມວ່າເປັນອາສຣົມຂອງໃຜ ວິສວາມິດຣະອະທິບາຍວ່າ ບ່ອນນີ້ກ່ຽວພັນກັບ ກັນດັຣປະ/ກາມ; ເມື່ອກາມເຄີຍໄປລົບກວນການຕະປະ-ສະມາທິຂອງພຣະສິວະ ພຣະສິວະໄດ້ໃຊ້ສາຍຕາອັນຮຸນແຮງເຜົາກາມໃຫ້ເປັນອະສະຣີຣະ (ບໍ່ມີຮ່າງ) ຈຶ່ງໄດ້ນາມ “ອະນັງຄະ” ແລະ ດິນແດນນີ້ກໍໂດງດັງວ່າເປັນພື້ນທີ່ທີ່ສຳພັນກັບອະນັງຄະ. ຕໍ່ມາຕາມຂະບວນອາສຣົມ ຄະນະໄດ້ພັກຄ່ຳຄືນຢູ່ລະຫວ່າງແມ່ນ້ໍາສັກສິດທັງສອງ. ມຸນີປະຈໍາອາສຣົມຮູ້ຈັກພວກເຂົາດ້ວຍຍານທີ່ເກີດຈາກຕະປະ ແລ້ວຖວາຍອັຣຄະຍະ ແລະ ປາດຍະ ຕ້ອນຮັບຕາມພິທີ; ພິທີສັນທະຍາຍາມແລງຖືກປະກອບ ແລະ ວິສວາມິດຣະເລົ່າເລື່ອງສອນໃຈໃຫ້ພຣະກຸມານຊື່ນບານ ເນັ້ນວິໄນໃນພິທີກຳ ຄຸນຄ່າຂອງພູມສັກສິດ ແລະ ຜົນທາງຄຸນທຳຂອງຄວາມປາຖະໜາທີ່ລ່ວງເກີນຂອບເຂດ.
Shlokas
Verse 1
प्रभातायां तु शर्वर्यां विश्वामित्रो महामुनि:।अभ्यभाषत काकुत्स्थौ शयानौ पर्णसंस्तरे।।।।
ເມື່ອຄືນຄ່ອຍໆສວ່າງເປັນອາລຸນ ມະຫາມຸນີ ວິສວາມິດຣະ ໄດ້ເອີ້ນກາກຸດສະຖະທັງສອງ (ພຣະຣາມ ແລະ ພຣະລັກສະມະນະ) ໃນຂະນະທີ່ພວກເຂົານອນຢູ່ເທິງທີ່ປູດ້ວຍໃບໄມ້.
Verse 2
कौसल्या सुप्रजा राम पूर्वा सन्ध्या प्रवर्तते।उत्तिष्ठ नरशार्दूल कर्तव्यं दैवमाह्निकम्।।।।
ໂອ ພຣະຣາມ ບຸດຜູ້ປະເສີດແຫ່ງນາງເກົາສັລຍາ ສັນທະຍາຍາມເຊົ້າໄດ້ເລີ່ມຂຶ້ນແລ້ວ. ຈົ່ງລຸກຂຶ້ນ ໂອ ເສືອໃນຫມູ່ມະນຸດ; ພິທີກິດປະຈໍາວັນ ແລະການບູຊາຖວາຍແດ່ເທວະຕ້ອງປະຕິບັດ.
Verse 3
तस्यर्षे: परमोदारं वचश्श्रुत्वा नृपात्मजौ ।स्नात्वा कृतोदकौ वीरौ जेपतु: परमं जपम्।।।।
ເມື່ອໄດ້ຟັງວາຈາອັນສູງສົ່ງ ແລະເມດຕາກວ້າງໃຫຍ່ຂອງລຶສີນັ້ນ ພຣະຣາຊະກຸມານທັງສອງໄດ້ອາບນ້ຳຊຳລະ ປະກອບອຸທະກະກັມ (ຖວາຍນ້ຳ) ແລ້ວຈຶ່ງສວດຈະປະມັນຕຣະອັນສູງສຸດ.
Verse 4
कृताह्निकौ महावीर्यौ विश्वामित्रं तपोधनम्।अभिवाद्याभिसंहृष्टौ गमनायाभितस्थतु:।।।।
ເມື່ອສຳເລັດພິທີກິດປະຈຳວັນແລ້ວ ພຣະອົງຊາຍທັງສອງຜູ້ມີພະລັງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ໄດ້ນົບນ້ອມກາບພຣະວິສວາມິດຣະ ຜູ້ເປັນຕໂປທະນະ ຜູ້ມີທະນະແຫ່ງຕະປະ ແລ້ວດ້ວຍຄວາມປິຕິຮືກເຮືອງ ກໍຢືນພ້ອມເພື່ອອອກເດີນທາງ.
Verse 5
तौ प्रयातौ महावीर्यौ दिव्यां त्रिपथगां नदीम्।ददृशाते ततस्तत्र सरय्वास्सङ्गमे शुभे।।।।
ເມື່ອເດີນທາງໄປອີກໜ່ອຍ ມະຫາວີຣະທັງສອງໄດ້ເຫັນແມ່ນ້ຳທິບພະ “ຕຣິປະຖະຄາ” (ພຣະຄົງຄາ) ຢູ່ທີ່ນັ້ນ ທີ່ສັງຄົມອັນເປັນມງຄົລ ກັບແມ່ນ້ຳສະຣະຢູ.
Verse 6
तत्राश्रमपदं पुण्यमृषीणामग्य्रतेजसाम् ।बहुवर्षसहस्राणि तप्यतां परमं तप:।।।।
ທີ່ນັ້ນ ພວກເຂົາໄດ້ເຫັນພື້ນທີ່ອາສຣົມອັນບໍລິສຸດ ຂອງບັນດາຣິສີຜູ້ມີຣັດສະມີທາງທຳອັນສູງສຸດ ຜູ້ບຳເພັນຕະປະອັນສູງສຸດມາເປັນພັນໆປີ.
Verse 7
तं दृष्ट्वा परमप्रीतौ राघवौ पुण्यमाश्रमम्।ऊचतुस्तं महात्मानं विश्वामित्रमिदं वच:।।।।
ເມື່ອເຫັນອາສຣົມອັນເປັນບຸນນັ້ນ ຣາຆະວະທັງສອງປິຕິຍິນດີຢ່າງຍິ່ງ ແລ້ວໄດ້ກ່າວຖ້ອຍຄຳນີ້ຕໍ່ພຣະວິສວາມິດຣະຜູ້ເປັນມະຫາຕະມະ.
Verse 8
कस्यायमाश्रम: पुण्य: कोन्वस्मिन्वसते पुमान्।भगवन् श्रोतुमिच्छाव: परं कौतूहलं हि नौ।।।।
“ຂ້າແຕ່ພຣະພະຄະວານ ອາສຣົມອັນສັກສິດນີ້ເປັນຂອງຜູ້ໃດ? ແລະໃຜແທ້ໆພຳນັກຢູ່ທີ່ນີ້? ພວກເຮົາທັງສອງປາຖະໜາຈະໄດ້ຟັງ ເພາະຄວາມສົນໃຈໃຄ່ຮູ້ຂອງພວກເຮົາຍິ່ງນັກ.”
Verse 9
तयोस्तद्वचनं श्रुत्वा प्रहस्य मुनिपुङ्गव:।अब्रवीच्छ्रूयतां राम यस्यायं पूर्व आश्रम:।। ।।
ເມື່ອໄດ້ຍິນຖ້ອຍຄຳຂອງທັງສອງແລ້ວ ມຸນີຜູ້ປະເສີດກໍຍິ້ມອ່ອນໆ ແລ້ວກ່າວວ່າ “ໂອ ຣາມ ຈົ່ງຟັງ—ນີ້ແມ່ນອາສຣົມທີ່ໃນການກ່ອນເຄີຍເປັນຂອງທ່ານນັ້ນ”
Verse 10
कन्दर्पो मूर्तिमानासीत्काम इत्युच्यते बुधै:।तपस्यन्तमिह स्थाणुं नियमेन समाहितम्।।।।कृतोद्वाहं तु देवेशं गच्छन्तं समरुद्गगणम्।धर्षयामास दुर्मेधा हुङ्कृतश्च महात्मना।।।।
ໃນສະຖານທີ່ນີ້ ກັນດັຣປະ ເຄີຍປາກົດເປັນຮູບກາຍ; ບັນດິດທັງຫຼາຍເອີ້ນວ່າ ‘ກາມ’។ ໃນທີ່ນີ້ ເມື່ອພຣະສະຖານຸ (ພຣະສິວະ) ຈອມເທວະ ກໍາລັງຕັ້ງມັ່ນໃນຕະປະດ້ວຍນິຍະມະ—ພ້ອມພຣະມະເຫສີຜູ້ເພິ່ງອະພິເສກ—ກາມຜູ້ມີຈິດເຂົາລ້າ ໄດ້ໄປລົບກວນພຣະອົງ ໃນຂະນະທີ່ຜ່ານໄປກັບຫມູ່ມາຣຸດ; ແລ້ວພຣະມະຫາເທວະໄດ້ປ່ອຍສຽງຄໍາຮ້ອງອັນນ່າຢ້ານ.
Verse 11
कन्दर्पो मूर्तिमानासीत्काम इत्युच्यते बुधै:।तपस्यन्तमिह स्थाणुं नियमेन समाहितम्।।1.23.10।। कृतोद्वाहं तु देवेशं गच्छन्तं समरुद्गगणम्।धर्षयामास दुर्मेधा हुङ्कृतश्च महात्मना।।1.23.11।।
ໃນສະຖານທີ່ນີ້ ກັນດັຣປະ ເຄີຍປາກົດເປັນຮູບກາຍ; ບັນດິດທັງຫຼາຍເອີ້ນວ່າ ‘ກາມ’។ ໃນທີ່ນີ້ ເມື່ອພຣະສະຖານຸ (ພຣະສິວະ) ຈອມເທວະ ກໍາລັງຕັ້ງມັ່ນໃນຕະປະດ້ວຍນິຍະມະ—ພ້ອມພຣະມະເຫສີຜູ້ເພິ່ງອະພິເສກ—ກາມຜູ້ມີຈິດເຂົາລ້າ ໄດ້ໄປລົບກວນພຣະອົງ ໃນຂະນະທີ່ຜ່ານໄປກັບຫມູ່ມາຣຸດ; ແລ້ວພຣະມະຫາເທວະໄດ້ປ່ອຍສຽງຄໍາຮ້ອງອັນນ່າຢ້ານ.
Verse 12
अवदग्धस्य रौद्रेण चक्षुषा रघुनन्दन।व्यशीर्यन्त शरीरात्स्वात्सर्वगात्राणि दुर्मते:।।।।
ໂອ ຜູ້ເປັນທາຍາດແຫ່ງຣະຄຸ, ເມື່ອຖືກເຜົາດ້ວຍສາຍຕາອັນດຸຮ້າຍນັ້ນ ອະວະຍະທັງປວງຂອງກາມຜູ້ມີໃຈຊົ່ວ ກໍຫຼຸດລົງຈາກຮ່າງກາຍຂອງຕົນເອງ ແລະຖືກເຜົາມອດສິ້ນ.
Verse 13
तस्य गात्रं हतं तत्र निर्दग्थस्य महात्मना।अशरीर: कृत: काम: क्रोधाद्देवेश्वरेण हि।।।।
ທີ່ນັ້ນ ມະຫາບຸລຸດໄດ້ເຜົາເຂົາຈົນໝົດສິ້ນ ກາຍຂອງກາມເທວະຈຶ່ງຖືກທຳລາຍ; ແທ້ຈິງ ດ້ວຍພຣະພິໂຣດ ພຣະເຈົ້າແຫ່ງເທວະທັງປວງໄດ້ເຮັດໃຫ້ກາມເທວະເປັນຜູ້ໄຮ້ກາຍ
Verse 14
अनङ्ग इति विख्यातस्तदाप्रभृति राघव।स चाङ्गविषयश्श्रीमान्यत्राङ्गं प्रमुमोच ह।।।।
ໂອ ຣາຆະວະ ນັບແຕ່ເວລານັ້ນເປັນຕົ້ນໄປ ລາວຈຶ່ງໂດງດັງວ່າ “ອະນັງຄະ” ແມ່ນຜູ້ໄຮ້ກາຍ; ແລະແດນງາມທີ່ລາວປ່ອຍວາງກາຍນັ້ນ ກໍໄດ້ຮັບນາມວ່າ “ອັງຄະວິສະຍະ”
Verse 15
तस्यायमाश्रम: पुण्यस्तस्येमे मुनय: पुरा।शिष्या धर्मपरा नित्यं तेषां पापं न विद्यते।।।।
ນີ້ແມ່ນອາສຣົມອັນບຸນສິດຂອງທ່ານ ແລະມຸນີເຫຼົ່ານີ້ໃນກ່ອນເຄີຍເປັນສິດຂອງທ່ານ; ຜູ້ຍຶດຖືທຳມະຢ່າງສະເໝີ ບາບຍ່ອມບໍ່ສະສົມແກ່ເຂົາ
Verse 16
इहाद्य रजनीं राम वसेम शुभदर्शन।पुण्ययोस्सरितोर्मध्ये श्वस्तरिष्यामहे वयम्।।।।
ໂອ ຣາມະ ຜູ້ມີພຣະສະໂພດອັນມົງຄຸນ ມື້ນີ້ຂໍໃຫ້ພວກເຮົາພັກຄ່າຄືນຢູ່ນີ້ ກາງລະຫວ່າງແມ່ນ້ຳສັກສິດທັງສອງ; ມື້ອື່ນພວກເຮົາຈະຂ້າມໄປ
Verse 17
अभिगच्छामहे सर्वे शुचय: पुण्यमाश्रमम्।स्नाताश्च कृतजप्याश्च हुतहव्या नरोत्तम।।।।
ໂອ ນະໂຣຕະມະ ຜູ້ປະເສີດ ເມື່ອພວກເຮົາທຸກຄົນໄດ້ຊຳລະໃຫ້ບໍລິສຸດແລ້ວ—ອາບນ້ຳ ປະຕິບັດຊະປະ (japa) ແລະຖວາຍອາຮຸຕິລົງໃນໄຟບູຊາ—ແລ້ວຈຶ່ງເຂົ້າສູ່ອາສຣົມອັນສັກສິດນີ້
Verse 18
तेषां संवदतां तत्र तपोदीर्घेण चक्षुषा।विज्ञाय परमप्रीता मुनयो हर्षमागमन्।।।।
ເມື່ອພວກເຂົາສົນທະນາກັນຢູ່ທີ່ນັ້ນ ບັນດາລຶສີຜູ້ມີທັດສະນະອັນໄກຈາກຕະປະ ໄດ້ຮູ້ຈັກພວກເຂົາ ແລະເກີດຄວາມປິຕິຍິນດີຢ່າງຍິ່ງ.
Verse 19
अर्घ्यं पाद्यं तथाऽतिथ्यं निवेद्य कुशिकात्मजे।रामलक्ष्मणयो: पश्चादकुर्वन्नतिथिक्रियाम्।।।।
ຫຼັງຈາກຖວາຍອັຣຄະຍະ ປາດະຍະ ແລະການຕ້ອນຮັບແຂກຕາມຄວນແດ່ບຸດແຫ່ງກຸສິກະ (ວິສວາມິຕຣະ) ແລ້ວ ພວກເຂົາຈຶ່ງປະກອບພິທີຕ້ອນຮັບພຣະຣາມ ແລະພຣະລັກສະມະນະຕໍ່ມາ.
Verse 20
सत्कारं समनुप्राप्य कथाभिरभिरञ्जयन्।यथार्हमजपन् सन्ध्यामृषयस्ते समाहिता:।।।।
ເມື່ອໄດ້ຮັບການສັກກາລະອັນສົມຄວນ ແລະພໍໃຈດ້ວຍການສົນທະນາ ບັນດາລຶສີຜູ້ມີໃຈສະຫງົບຕັ້ງມັ່ນ ໄດ້ສວດສັນທະຍາວັນທະນະຕາມຄວາມຄວນ.
Verse 21
तत्र वासिभिरानीता मुनिभिस्सुव्रतै: सह।न्यवसन् सुसुखं तत्र कामाश्रमपदे तदा।।।।
ທີ່ນັ້ນ ຜູ້ຢູ່ອາໄສໄດ້ນຳພວກເຂົາເຂົ້າໄປ ພ້ອມກັບບັນດາມຸນີຜູ້ຮັກສາພຣະວຣະຕະຢ່າງເຂັ້ມງວດ ແລ້ວພວກເຂົາກໍພັກອາໄສຢ່າງສຸກສະບາຍຍິ່ງ ຢູ່ທີ່ນັ້ນ—ສະຖານທີ່ຕັ້ງອາສຣົມຂອງກາມະໃນຄາວນັ້ນ
Verse 22
कथाभिरभिरामाभिरभिरामौ नृपात्मजौ।रमयामास धर्मात्मा कौशिको मुनिपुङ्गव:।।।।
ກໍສິກະ (ວິສວາມິດຕະ) ຜູ້ມີຈິດໃຈຕັ້ງຢູ່ໃນທຳ ແລະເປັນມຸນີຜູ້ປະເສີດ ໄດ້ເຮັດໃຫ້ພຣະຣາຊະບຸດທັງສອງຜູ້ນ່າຮັກ ຊື່ນບານດ້ວຍເລື່ອງເລົ່າອັນໄພເຣາະຊວນຊື່ນ
Verse 23
ເມື່ອເດີນທາງໄປອີກໜ່ອຍ ມະຫາວີຣະທັງສອງໄດ້ເຫັນແມ່ນ້ຳທິບພະ “ຕຣິປະຖະຄາ” (ພຣະຄົງຄາ) ຢູ່ທີ່ນັ້ນ ທີ່ສັງຄົມອັນເປັນມງຄົລ ກັບແມ່ນ້ຳສະຣະຢູ.
Frequently Asked Questions
The chapter contrasts disciplined ritual conduct (sandhyā, japa, hospitality) with Kāma’s impulsive disrespect toward an ascetic vow; the pivotal action is Kāma’s affront to Śiva during tapas, resulting in immediate moral-ritual consequence.
Upadeśa centers on the governance of desire by dharma: tapas and self-restraint sustain cosmic and social order, while unregulated kāma—especially when it violates sacred boundaries—leads to diminution (the Anaṅga, ‘bodiless,’ condition) and lasting moral memory in place-names and tradition.
The Sarga highlights the Sarayū–Gaṅgā saṅgama, the sacred āśrama complex identified as Kāma’s hermitage, and the tradition that the locality is famed as Aṅgadeśa/Ananga-associated terrain, alongside āśrama customs such as arghya-pādya hospitality and sandhyā observance.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.