Sarga 98
चित्रकूटप्रवेशः — Bharata Enters the Forest Toward Chitrakuta
अयोध्याकाण्ड
ເມື່ອຈັດກອງທັບໃຫ້ຕັ້ງຄ່າຍຕາມບ່ອນທີ່ກຳນົດແລ້ວ ພະພະຣະຕະຕັ້ງໃຈຈະເຂົ້າໄປພົບພະຣາມໂດຍຍ່າງຕີນ ເນັ້ນຄວາມນອບນ້ອມ ແລະເຈດຈຳນົງແຫ່ງທຳຂອງລູກ ບໍ່ໃຫ້ເປັນການສະແດງອຳນາດກະສັດ. ພະອົງສັ່ງໃຫ້ພະສັດຕະຣຸຄນເຮັດການສຳຫຼວດປ່າຢ່າງຮີບດ່ວນດ້ວຍກຸ່ມຄົນແລະນາຍພານ; ຂະນະທີ່ກຸຫະຖືອາວຸດ ພ້ອມຍາດພີ່ນ້ອງພັນຄົນ ອອກຄົ້ນຫາພະຣາມໃນພົງໄພ. ພະພະຣະຕະປະກາດຄຳປະຕິຍານເປັນລຳດັບ: ຈະບໍ່ມີຄວາມສະຫງົບຈົນກວ່າຈະໄດ້ເຫັນພະຣາມ ພະລັກສະມະນະ ແລະນາງສີຕາ; ຈົນກວ່າຈະໄດ້ເຫັນພະພັກຕຣຂອງພະຣາມທີ່ສະຫວ່າງດັ່ງຈັນ ແລະມີພະເນດດັ່ງດອກບົວ; ຈົນກວ່າຈະໄດ້ອັນເຊີນພະບາດອັນມີໝາຍລັກຂອງກະສັດຂຶ້ນເທິງສີສະ; ແລະຈົນກວ່າຈະໄດ້ສະຖາປະນາພະຣາມ ຜູ້ເປັນທາຍາດອັນຊອບທຳແຫ່ງລາຊະອານາຈັກບັນພະບຸລຸດ ໂດຍພິທີອະພິເສກ. ຕໍ່ມາ ບົດພັນລະນາຍົກຍ້ອງຈິຕຣະກູດວ່າເປັນພູເຂົາອັນເປັນມົງຄຸນ ດັ່ງກະສັດແຫ່ງພູທັງຫຼາຍ ແລະປ່ານັ້ນຖືກເອີ້ນວ່າ “ສຳເລັດ” ເນື່ອງຈາກໄດ້ຮັບພະຣາມຜູ້ມີຣັດສະຫມີ ແລະຖືອາວຸດ. ພະພະຣະຕະເດີນຜ່ານປ່າດອກໄມ້ຕາມໄຫຼ່ພູ ເຫັນຄວັນຈາກໄຟອາສຣົມພຸ່ງສູງດັ່ງທຸງ ຈຶ່ງປິຕິຍິນດີກັບຍາດພີ່ນ້ອງ ແລ້ວໃຫ້ກອງທັບຢູ່ໄກ ກ່ອນຮີບໄປກັບກຸຫະສູ່ອາສຣົມອັນບໍລິສຸດໃນຈິຕຣະກູດ.
Shlokas
Verse 1
निवेश्य सेनां तु विभुः पद्भ्यां पादवतां वरः।अभिगन्तुं स काकुत्थ्समियेष गुरुवर्तकम्।।2.98.1।।
ເມື່ອຈັດກອງທັບໃຫ້ຕັ້ງຄ່າຍແລ້ວ ພຣະພະຣະຕະ—ຜູ້ເປັນເຈົ້າ ແລະເປັນຍອດໃນມະນຸດ—ກໍຕັ້ງໃຈຈະເດີນດ້ວຍຕີນໄປພົບກາກຸດສະຖະ (ພຣະຣາມ) ຜູ້ສັດຊື່ຕໍ່ພຣະບັນຊາຂອງພຣະບິດາ।
Verse 2
निविष्टमात्रे सैन्ये तु यथोद्देशं विनीतवत्।भरतो भ्रातरं वाक्यं शत्रुघ्नमिदमब्रवीत्।।2.98.2।।
ເມື່ອກອງທັບພຶ່ງຈັດຕັ້ງຄ່າຍສຳເລັດຕາມບ່ອນທີ່ກຳນົດໄວ້ຢ່າງເປັນລະບຽບ ພຣະພະຣະຕະຜູ້ຮັກວິໄນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳນີ້ແກ່ພຣະອະນຸຊາ ສັດຣຸຄນະ।
Verse 3
क्षिप्रं वनमिदं सौम्य नरसङ्घै स्समन्ततः।लुब्धैश्च सहितैरेभि स्त्वमन्वेषितुमर्हसि।।2.98.3।।
ໂອ ສັດຣຸຄນະຜູ້ອ່ອນໂຍນ ຈົ່ງຮີບຄົ້ນຫາປ່ານີ້ທົ່ວທຸກທິດ ພ້ອມດ້ວຍຝູງຊາຍທັງຫຼາຍ—ແລະນຳພວກນາຍພານເຫຼົ່ານີ້ໄປດ້ວຍ
Verse 4
गुहो ज्ञातिसहस्रेण शरचापासिधारिणा।समन्वेषतु काकुत्स्थमस्मिन् परिवृतस्स्वयम्।।2.98.4।।
ໃຫ້ຄຸຫະເອງ—ຖືກຫ້ອມລ້ອມດ້ວຍຍາດພີ່ນ້ອງພັນຄົນຜູ້ຖືລູກສອນ ຄັນທະນູ ແລະດາບ—ອອກຄົ້ນຫາພຣະຣາມ ຜູ້ສືບສາຍກະກຸດສະຖະ ໃນປ່ານີ້
Verse 5
अमात्यै स्सह पौरैश्च गुरुभिश्च द्विजातिभिः।वनं सर्वं चरिष्यामि पद्भ्यां परिवृत स्स्वयम्।।2.98.5।।
ຂ້າພະເຈົ້າເອງຈະເດີນທາງດ້ວຍຕີນຜ່ານປ່າທັງໝົດ ໂດຍມີອຳມາດຍາ ຊາວເມືອງ ຄູອາຈານ ແລະພຣາຫມະນະຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງຫ້ອມລ້ອມ
Verse 6
यावन्न रामं द्रक्ष्यामि लक्ष्मणं वा महाबलम्।वैदेहीं च महाभागां न मे शान्तिर्भविष्यति।।2.98.6।।
ຕາບໃດທີ່ຂ້າພະເຈົ້າຍັງບໍ່ໄດ້ເຫັນພຣະຣາມ ຫຼືພຣະລັກສະມັນຜູ້ມີພະລັງອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ແລະພຣະໄວເທຫີ (ນາງສີຕາ) ຜູ້ມີສິຣິມົງຄຸນ ຄວາມສະຫງົບຈະບໍ່ມາຫາຂ້າພະເຈົ້າເລີຍ
Verse 7
यावन्न चन्द्रसङ्काशं द्रक्ष्यामि शुभमाननम्। भ्रातुः पद्मपलाशाक्षं न मे शान्तिर्भविष्यति।।2.98.7।।
ຕາບໃດທີ່ຂ້າພະເຈົ້າຍັງບໍ່ໄດ້ເຫັນອ້າຍນ້ອງຂອງຂ້າພະເຈົ້າ—ຜູ້ມີໃບໜ້າອັນເປັນມົງຄຸນສະຫວ່າງດັ່ງຈັນທຣາ ແລະມີດວງຕາດັ່ງກີບບົວ—ຄວາມສະຫງົບຈະບໍ່ມາຫາຂ້າພະເຈົ້າ
Verse 8
यावन्न चरणौ भ्रातुः पार्थिवव्यञ्जनान्वितौ।शिरसा धारयिष्यामि न मे शान्तिर्भविष्यति।।2.98.8।।
ຄວາມສະຫງົບຈະບໍ່ມີແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ ຈົນກວ່າຂ້າພະເຈົ້າຈະນໍາພຣະບາດຂອງອ້າຍນ້ອງ—ອັນປະດັບດ້ວຍເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງພຣະຣາຊາ—ຂຶ້ນໄວ້ເທິງສີສະ
Verse 9
यावन्न राज्ये राज्यार्हः पितृपैतामहे स्थितः।अभिषेकजलक्लिन्नो न मे शान्तिर्भविष्यति।।2.98.9।।
ຂ້າພະເຈົ້າຈະບໍ່ມີຄວາມສະຫງົບ ຈົນກວ່າຜູ້ຄວນແກ່ພຣະຣາຊະສົມບັດຈະໄດ້ສະຖາປະນາໃນອານາຈັກມໍລະດົກຂອງພໍ່ແລະບັນພະບຸລຸດ ແລະໄດ້ຮັບພິທີອະພິເສກດ້ວຍນ້ໍາສັກສິດຈົນຊຸ່ມ
Verse 10
सिद्धार्थः खलु सौमित्रिर्यश्चन्द्रविमलोपमम्।मुखं पश्यति रामस्य राजीवाक्षं महाद्युति।।2.98.10।।
ແທ້ຈິງແລ້ວ ສໍມິຕຣີ (ພຣະລັກສະມະນະ) ເປັນຜູ້ສຳເລັດປາຖະໜາ ເພາະໄດ້ເຫັນພຣະພັກຂອງພຣະຣາມ—ສະຫວ່າງໄສດ້ວຍພຣະຣັດສະມີອັນໃຫຍ່ ດຸດຈັນທຣາທີ່ບໍ່ມີມົນທິນ ແລະມີພຣະເນດດັ່ງດອກບົວແດງ।
Verse 11
कृतकृत्या महाभागा वैदेही जनकात्मजा।भर्तारं सागरान्तायाः पृथिव्या यानुगच्छति।।2.98.11।।
ໄວເທຫີ ທິດາຜູ້ມີບຸນຍາບາຣະມີຂອງພຣະຊະນະກະ ແທ້ຈິງໄດ້ສຳເລັດກິດທີ່ຄວນສຳເລັດແລ້ວ: ນາງຕິດຕາມພຣະສະວາມີ—ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງປະຖະພີທີ່ມີມະຫາສະໝຸດເປັນຂອບເຂດ។
Verse 12
सुभगश्चित्रकूटोऽसौ गिरिराजोपमो गिरिः।यस्मिन्वसति काकुत्स्थः कुबेर इव नन्दने।।2.98.12।।
ພູຈິດຣະກູດນີ້ເປັນມົງຄຸນ ງາມດັ່ງພະຣາຊາແຫ່ງພູເຂົາ; ເພາະກາກຸດສະຖະ (ພຣະຣາມ) ປະທັບຢູ່ເທິງນີ້ ດັ່ງທ້າວກຸເວຣະສະຖິດຢູ່ນັນທະນະ.
Verse 13
कृतकार्यमिदं दुर्गं वनं व्यालनिषेवितम्।यदध्यास्ते महातेजा राम श्शस्त्रभृतां वरः।।2.98.13।।
ປ່າທຸກກັນດານນີ້ ທີ່ສັດຮ້າຍພາກັນອາໄສ ໄດ້ສຳເລັດຈຸດປະສົງຂອງຕົນແລ້ວ; ເພາະພຣະຣາມຜູ້ມີຣັດສະມີອັນຍິ່ງ ຜູ້ປະເສີດໃນຫມູ່ຜູ້ຖືອາວຸດ ບັດນີ້ປະທັບຢູ່ທີ່ນີ້.
Verse 14
एवमुक्त्वा महातेजा भरतः पुरषर्षभः।पद्भ्यामेव महाबाहुः प्रविवेश महाद्वनम्।।2.98.14।।
ເມື່ອກ່າວດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ພຣະພຣະຕະຜູ້ມີເດດສະຫງ່າ ເປັນດັ່ງງົວຜູ້ໃນຫມູ່ມະນຸດ ຜູ້ມີແຂນອັນແຂງກ້າ ໄດ້ເດີນເຂົ້າສູ່ປ່າໃຫຍ່ນັ້ນດ້ວຍຕີນຂອງຕົນ.
Verse 15
स तानि द्रुमजालानि जातानि गिरिसानुषु।पुष्पिताग्राणि मध्येन जगाम वदतां वरः।।2.98.15।।
ພຣະອົງ—ຜູ້ປະເສີດໃນການເວົ້າ—ໄດ້ເດີນຜ່ານກາງຫມູ່ໄມ້ອັນໜາແໜ້ນ ທີ່ເກີດຂຶ້ນຕາມຊາຍເຂົາ ໂດຍຍອດໄມ້ທັງຫຼາຍປະດັບດ້ວຍດອກໄມ້ບານ.
Verse 16
स गिरेश्चित्रकूटस्य सालमासाद्य पुष्पितम्।रामाश्रमगतस्याग्नेर्ददर्श ध्वजमुच्छ्रितम्।।2.98.16।।
ເມື່ອເຖິງຕົ້ນສາລະທີ່ກຳລັງອອກດອກ ຢູ່ເທິງພູຈິດຣະກູດ ພຣະອົງໄດ້ເຫັນຄວັນຈາກໄຟໃນອາສຣົມຂອງພຣະຣາມ ພຸ່ງສູງເປັນເສົາດັ່ງທຸງຊັຍ.
Verse 17
तं दृष्ट्वा भरत श्रीमान्मुमोद सह बान्धवः।अत्र राम इति ज्ञात्वा गतः पारमिवाम्भसः।।2.98.17।।
ເມື່ອເຫັນດັ່ງນັ້ນ ພຣະພະຣະຕະຜູ້ມີກຽດສົງ່າກໍປິຕິຍິນດີພ້ອມດ້ວຍຍາດພີ່ນ້ອງ; ເມື່ອຮູ້ວ່າ “ພຣະຣາມຢູ່ທີ່ນີ້” ຈິດໃຈກໍຮູ້ສຶກດັ່ງຜູ້ຂ້າມນ້ຳເຖິງຝັ່ງໄກແລ້ວ
Verse 18
स चित्रकूटे तु गिरौ निशम्यव रामाश्रमं पुण्यजनोपपन्नम्।गुहेन सार्धं त्वरितो जगाम पुनर्निवेश्यैव चमूं महात्मा।।2.98.18।।
ເມື່ອໄດ້ຍິນຂ່າວເຖິງອາສຣົມຂອງພຣະຣາມຢູ່ເຂົາຈິຕຣະກູຏ—ອັນເປັນທີ່ມາຂອງຜູ້ມີບຸນທັງຫຼາຍ—ພຣະພະຣະຕະຜູ້ໃຈຍິ່ງໃຫຍ່ໄດ້ໃຫ້ກອງທັບຕັ້ງຄ່າຍອີກຄັ້ງ (ໄວ້ໄກ) ແລ້ວຮີບໄປຂ້າງໜ້າພ້ອມກັບຄຸຫະ
Frequently Asked Questions
The central action is Bharata’s deliberate renunciation of coercive or royal entitlement: he approaches Rāma on foot, keeps the army at a distance, and frames his mission as restoration of rightful succession—rejecting any benefit derived from the contested transfer of power.
The chapter teaches that legitimacy in governance depends on inner restraint and public-spirited dharma: Bharata’s repeated “no peace until…” vows convert political authority into moral accountability, presenting kingship as service to righteousness rather than possession.
Chitrakūṭa is highlighted as a sacral landscape; the visible smoke rising like a banner from the hermitage fire functions as a navigational and symbolic landmark, while references to Nandana and Kubera elevate the hermitage setting into a culturally resonant image of blessed habitation.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.