Sarga 88
रामशय्यादर्शनम् — Bharata Beholds Rama’s Forest Bed
अयोध्याकाण्ड
ໃນສັກຣານີ້ ຫຼັງຈາກຟັງລາຍງານຂອງກຸຫະ ພະພາຣະຕະນຳບັນດາລັດຖະມົນຕີໄປຮອດຕົ້ນອິງກຸດີ ແລະເບິ່ງພິຈາລະນາດ້ວຍຕາຕົນເອງເຖິງທີ່ນອນຫຍ້າທີ່ຖືກຍ່ຳຈົນຍຸບ ບ່ອນທີ່ພະຣາມເຄີຍນອນຢູ່ເທິງດິນ. ພະອົງກ່າວກັບພຣະມານດາທັງຫຼາຍ ວ່າພາບນີ້ຄ້າຍຄວາມຝັນ ບໍ່ໜ້າເຊື່ອວ່າເປັນຄວາມຈິງ ແລະນຳໄປສູ່ການຄິດໄຕ່ທາງທຳມະວ່າ ກາລະ (ເວລາ/ພຣະພິທີ) ຍ່ອມມີອຳນາດເຫນືອທີ່ພຶ່ງພາໃນໂລກທັງປວງ. ເມື່ອເຫັນຝຸ່ນຄຳ ແລະເສັ້ນໄໝຕິດຢູ່ເທິງທີ່ນອນ ພະອົງຈຶ່ງອະນຸມານເຖິງການປະທັບຢູ່ຂອງນາງສີຕາ ວ່າເຄື່ອງປະດັບແລະຜ້ານຸ່ງຂອງນາງເຄີຍສຳຜັດທີ່ນອນນັ້ນ ເຮັດໃຫ້ຄວາມເສົ້າສະເທືອນໃຈຕໍ່ການຖືພຣະຕະປະຂອງຜູ້ມີຊາດສູງຍິ່ງເພີ່ມຂຶ້ນ. ພະພາຣະຕະເທົ່າທຽບຄວາມສຸກໃນພຣະຣາຊວັງຂອງພະຣາມໃນອະດີດ—ພື້ນຄຳເງິນ, ກິ່ນຫອມ, ດົນຕີ ແລະຄຳສັນລະເສີນ—ກັບຄວາມລຳບາກໃນປັດຈຸບັນທີ່ຕ້ອງນອນເທິງດິນໂລ່ງ ແລະຕຳນິຕົນເອງວ່າເປັນເຫດໃຫ້ເກີດການພັດພາກນີ້. ພະອົງສັນລະເສີນຄວາມຈົ່ງຮັກພັກດີຂອງພະລັກສະມະນະ ແລະຍອມຮັບວ່ານາງສີຕາໄດ້ສຳເລັດໜ້າທີ່ແຫ່ງທຳມະໂດຍຕາມພຣະສະມີໄປປ່າ. ດ້ານການເມືອງ ພະອົງກ່າວວ່າຫຼັງຈາກທ້າວທະສະຣະຖະສິ້ນພຣະຊົນມ໌ ແລະພະຣາມຖືກສົ່ງໄປປ່າ ອານາຈັກກໍເຫມືອນເຮືອບໍ່ມີຜູ້ຄຸ້ມຫາງເສືອ ເຮັດໃຫ້ອະໂຍທະຍາດູອ່ອນແອ ແລະຂາດກຳລັງໃຈ. ທ້າຍສັກຣາ ພະພາຣະຕະປະຕິຍານວ່າຈະດຳລົງຊີວິດແບບຕະປະ ແມ່ນແຕ່ຢູ່ປ່າກໍຍອມ ເພື່ອຮັກສາປະຕິຍານຂອງພະຣາມ ແລະຈະອ້ອນວອນຕໍ່ໄປຈົນກວ່າພະຣາມຈະຍອມຮັບການຟື້ນຟູພຣະຣາຊະອຳນາດ.
Shlokas
Verse 1
तच्छ्रुत्वा निपुणं सर्वं भरत स्सह मन्त्रिभिः।इङ्गुदीमूलमागम्य रामशय्यामवेक्ष्य ताम्।।।।अब्रवीज्जननी स्सर्वा इह तेन महात्मना।शर्वरी शयिता भूमाविदमस्य विमर्दितम्।।।।
ເມື່ອຟັງທຸກຢ່າງຢ່າງລະອຽດແລ້ວ ພຣະພາຣະຕະພ້ອມດ້ວຍອຳມາດມົນຕີໄດ້ມາຮອດທີ່ໂຄນຕົ້ນອິງກຸດີ ເມື່ອເຫັນທີ່ບັນທົມຂອງພຣະຣາມ ຈຶ່ງກ່າວແກ່ພຣະມານດາທັງປວງວ່າ: “ທີ່ນີ້ແຫຼະ ມະຫາອາດມານັ້ນໄດ້ນອນຢູ່ເທິງດິນຕະຫຼອດຄືນ; ນີ້ແມ່ນທີ່ປູນອນຂອງພຣະອົງທີ່ຖືກກົດຈົນຮາບ.”
Verse 2
तच्छ्रुत्वा निपुणं सर्वं भरत स्सह मन्त्रिभिः।इङ्गुदीमूलमागम्य रामशय्यामवेक्ष्य ताम्।।2.88.1।।अब्रवीज्जननी स्सर्वा इह तेन महात्मना।शर्वरी शयिता भूमाविदमस्य विमर्दितम्।।2.88.2।।
ເມື່ອຟັງທຸກຢ່າງຢ່າງລະອຽດແລ້ວ ພຣະພະຣະຕະພ້ອມດ້ວຍອຳມາດມົນຕີໄດ້ໄປຮອດໂຄນຕົ້ນອິງກຸດີ ແລະເມື່ອເບິ່ງບ່ອນບັນທົມຂອງພຣະຣາມ ກໍກ່າວແກ່ພຣະມານດາທັງປວງວ່າ: “ທີ່ນີ້ແຫຼະ ມະຫາອາດມານັ້ນໄດ້ນອນຢູ່ເທິງດິນຕະຫຼອດຄືນ; ນີ້ແມ່ນບ່ອນທີ່ເຄື່ອງປູບັນທົມຂອງພຣະອົງຖືກກົດທັບຈົນຍຸບລົງ.”
Verse 3
महाभागकुलीनेन महाभागेन धीमता।जातो दशरथेनोर्व्यां न रामस्स्वप्तु मर्हति।।।।
ພຣະຣາມ—ຜູ້ເກີດມາໃນແຜ່ນດິນນີ້ ຈາກພຣະທະສະຣະຖະ ກະສັດຜູ້ມີປັນຍາ ມີມະຫາພາກ ແລະສະກຸນສູງ—ບໍ່ຄວນບັນທົມຢູ່ເທິງດິນແຂງເປົ່າ.
Verse 4
अजिनोत्तरसंस्तीर्णे वरास्तरणसंचये।शयित्वा पुरुषव्याघ्रः कथं शेते महीतले।।।।
ບຸລຸດພະຍັກ—ຜູ້ເປັນດັ່ງເສືອໃນມະນຸດ ຜູ້ເຄີຍບັນທົມເທິງຕຽງອັນງາມ ຊ້ອນດ້ວຍຜ້າປູອັນປະເສີດ ແລະປູທັບດ້ວຍໜັງກວາງ—ບັດນີ້ຈະນອນເທິງດິນເປົ່າໄດ້ແນວໃດ?
Verse 5
प्रासादाग्रविमानेषु वलभीषु च सर्वदा।हैमराजतभौमेषु वरास्तरणशालिषु।।।।पुष्पसञ्चयचित्रेषु चन्दनागरुगन्धिषु।पाण्डुराभ्रप्रकाशेषु शुकसङ्घरूतेषुच।।।।प्रासादवरवर्येषु शीतवत्सु सुगन्धिषु।उषित्वामेरुकल्पेषु कृतकाञ्चन भित्तिषु।।।।गीतवादित्रनिर्घोषैर्वराभरणनिस्स्वनैः।मृदङ्गवरशब्दैश्च सततं प्रतिबोधितः।।।।वन्दिभिर्वन्दितः काले बहुभि स्सूतमागधैः।गाथाभिरनुरूपाभि स्स्तुतिभिश्च परन्तपः।।।।
ພຣະຣາມ ຜູ້ປາບປະຫານສັດຕູ ເຄີຍປະທັບຢູ່ເປັນນິດໃນຊັ້ນສູງ ແລະຫ້ອງເທິງຂອງພຣະຣາຊວັງອັນວິຈິດ—ເທິງພື້ນທີ່ຝັງລາຍດ້ວຍຄຳແລະເງິນ ປູດ້ວຍເຄື່ອງປູອັນປະເສີດ ປະດັບດ້ວຍກອງດອກໄມ້ ແລະຫອມອວນດ້ວຍກິ່ນຈັນທະນາ ແລະອະກະຣຸ. ຍອດວັງນັ້ນສ່ອງສະຫວ່າງດັ່ງເມກຂາວ ແລະກ້ອງກັງວານດ້ວຍສຽງຝູງນົກແກ້ວ; ເຢັນສະບາຍ ແລະຫອມລະມຸນ ມີຝາຜະນັງປິດຄຳດັ່ງຄຳແທ້ ສົງ່າດັ່ງພູເມຣຸ. ທີ່ນັ້ນ ພຣະອົງຖືກປຸກເປັນນິດດ້ວຍບົດຂັບຮ້ອງແລະສຽງດົນຕີ ດ້ວຍສຽງກະທົບອ່ອນໆຂອງເຄື່ອງປະດັບ ແລະດ້ວຍສຽງກອງມຣິທັງຄະອັນປະເສີດ; ແລະເມື່ອເຖິງເວລາອັນຄວນ ບັນດານັກສັນລະເສີນ ສູຕະ ແລະມາຄະທະຈຳນວນຫຼາຍ ກໍມານົບນ້ອມດ້ວຍຄຳກາຖາ ແລະຄຳສັນລະເສີນອັນເໝາະສົມ.
Verse 6
प्रासादाग्रविमानेषु वलभीषु च सर्वदा।हैमराजतभौमेषु वरास्तरणशालिषु।।2.88.5।।पुष्पसञ्चयचित्रेषु चन्दनागरुगन्धिषु।पाण्डुराभ्रप्रकाशेषु शुकसङ्घरूतेषुच।।2.88.6।।प्रासादवरवर्येषु शीतवत्सु सुगन्धिषु।उषित्वामेरुकल्पेषु कृतकाञ्चन भित्तिषु।।2.88.7।।गीतवादित्रनिर्घोषैर्वराभरणनिस्स्वनैः।मृदङ्गवरशब्दैश्च सततं प्रतिबोधितः।।2.88.8।।वन्दिभिर्वन्दितः काले बहुभि स्सूतमागधैः।गाथाभिरनुरूपाभि स्स्तुतिभिश्च परन्तपः।।2.88.9।।
ພຣະຣາມ ຜູ້ປາບປະຫານສັດຕູ ເຄີຍປະທັບຢູ່ເປັນນິດໃນຊັ້ນສູງ ແລະຫ້ອງເທິງຂອງພຣະຣາຊວັງອັນວິຈິດ—ເທິງພື້ນທີ່ຝັງລາຍດ້ວຍຄຳແລະເງິນ ປູດ້ວຍເຄື່ອງປູອັນປະເສີດ ປະດັບດ້ວຍກອງດອກໄມ້ ແລະຫອມອວນດ້ວຍກິ່ນຈັນທະນາ ແລະອະກະຣຸ. ຍອດວັງນັ້ນສ່ອງສະຫວ່າງດັ່ງເມກຂາວ ແລະກ້ອງກັງວານດ້ວຍສຽງຝູງນົກແກ້ວ; ເຢັນສະບາຍ ແລະຫອມລະມຸນ ມີຝາຜະນັງປິດຄຳດັ່ງຄຳແທ້ ສົງ່າດັ່ງພູເມຣຸ. ທີ່ນັ້ນ ພຣະອົງຖືກປຸກເປັນນິດດ້ວຍບົດຂັບຮ້ອງແລະສຽງດົນຕີ ດ້ວຍສຽງກະທົບອ່ອນໆຂອງເຄື່ອງປະດັບ ແລະດ້ວຍສຽງກອງມຣິທັງຄະອັນປະເສີດ; ແລະເມື່ອເຖິງເວລາອັນຄວນ ບັນດານັກສັນລະເສີນ ສູຕະ ແລະມາຄະທະຈຳນວນຫຼາຍ ກໍມານົບນ້ອມດ້ວຍຄຳກາຖາ ແລະຄຳສັນລະເສີນອັນເໝາະສົມ.
Verse 7
प्रासादाग्रविमानेषु वलभीषु च सर्वदा।हैमराजतभौमेषु वरास्तरणशालिषु।।2.88.5।।पुष्पसञ्चयचित्रेषु चन्दनागरुगन्धिषु।पाण्डुराभ्रप्रकाशेषु शुकसङ्घरूतेषुच।।2.88.6।।प्रासादवरवर्येषु शीतवत्सु सुगन्धिषु।उषित्वामेरुकल्पेषु कृतकाञ्चन भित्तिषु।।2.88.7।।गीतवादित्रनिर्घोषैर्वराभरणनिस्स्वनैः।मृदङ्गवरशब्दैश्च सततं प्रतिबोधितः।।2.88.8।।वन्दिभिर्वन्दितः काले बहुभि स्सूतमागधैः।गाथाभिरनुरूपाभि स्स्तुतिभिश्च परन्तपः।।2.88.9।।
ພຣະຣາມ ຜູ້ປາບປະຫານສັດຕູ ເຄີຍປະທັບຢູ່ເປັນນິດໃນຊັ້ນສູງ ແລະຫ້ອງເທິງຂອງພຣະຣາຊວັງອັນວິຈິດ—ເທິງພື້ນທີ່ຝັງລາຍດ້ວຍຄຳແລະເງິນ ປູດ້ວຍເຄື່ອງປູອັນປະເສີດ ປະດັບດ້ວຍກອງດອກໄມ້ ແລະຫອມອວນດ້ວຍກິ່ນຈັນທະນາ ແລະອະກະຣຸ. ຍອດວັງນັ້ນສ່ອງສະຫວ່າງດັ່ງເມກຂາວ ແລະກ້ອງກັງວານດ້ວຍສຽງຝູງນົກແກ້ວ; ເຢັນສະບາຍ ແລະຫອມລະມຸນ ມີຝາຜະນັງປິດຄຳດັ່ງຄຳແທ້ ສົງ່າດັ່ງພູເມຣຸ. ທີ່ນັ້ນ ພຣະອົງຖືກປຸກເປັນນິດດ້ວຍບົດຂັບຮ້ອງແລະສຽງດົນຕີ ດ້ວຍສຽງກະທົບອ່ອນໆຂອງເຄື່ອງປະດັບ ແລະດ້ວຍສຽງກອງມຣິທັງຄະອັນປະເສີດ; ແລະເມື່ອເຖິງເວລາອັນຄວນ ບັນດານັກສັນລະເສີນ ສູຕະ ແລະມາຄະທະຈຳນວນຫຼາຍ ກໍມານົບນ້ອມດ້ວຍຄຳກາຖາ ແລະຄຳສັນລະເສີນອັນເໝາະສົມ.
Verse 8
प्रासादाग्रविमानेषु वलभीषु च सर्वदा।हैमराजतभौमेषु वरास्तरणशालिषु।।2.88.5।।पुष्पसञ्चयचित्रेषु चन्दनागरुगन्धिषु।पाण्डुराभ्रप्रकाशेषु शुकसङ्घरूतेषुच।।2.88.6।।प्रासादवरवर्येषु शीतवत्सु सुगन्धिषु।उषित्वामेरुकल्पेषु कृतकाञ्चन भित्तिषु।।2.88.7।।गीतवादित्रनिर्घोषैर्वराभरणनिस्स्वनैः।मृदङ्गवरशब्दैश्च सततं प्रतिबोधितः।।2.88.8।।वन्दिभिर्वन्दितः काले बहुभि स्सूतमागधैः।गाथाभिरनुरूपाभि स्स्तुतिभिश्च परन्तपः।।2.88.9।।
ພຣະຣາມ ຜູ້ປາບປະຫານສັດຕູ ເຄີຍປະທັບຢູ່ເປັນນິດໃນຊັ້ນສູງ ແລະຫ້ອງເທິງຂອງພຣະຣາຊວັງອັນວິຈິດ—ເທິງພື້ນທີ່ຝັງລາຍດ້ວຍຄຳແລະເງິນ ປູດ້ວຍເຄື່ອງປູອັນປະເສີດ ປະດັບດ້ວຍກອງດອກໄມ້ ແລະຫອມອວນດ້ວຍກິ່ນຈັນທະນາ ແລະອະກະຣຸ. ຍອດວັງນັ້ນສ່ອງສະຫວ່າງດັ່ງເມກຂາວ ແລະກ້ອງກັງວານດ້ວຍສຽງຝູງນົກແກ້ວ; ເຢັນສະບາຍ ແລະຫອມລະມຸນ ມີຝາຜະນັງປິດຄຳດັ່ງຄຳແທ້ ສົງ່າດັ່ງພູເມຣຸ. ທີ່ນັ້ນ ພຣະອົງຖືກປຸກເປັນນິດດ້ວຍບົດຂັບຮ້ອງແລະສຽງດົນຕີ ດ້ວຍສຽງກະທົບອ່ອນໆຂອງເຄື່ອງປະດັບ ແລະດ້ວຍສຽງກອງມຣິທັງຄະອັນປະເສີດ; ແລະເມື່ອເຖິງເວລາອັນຄວນ ບັນດານັກສັນລະເສີນ ສູຕະ ແລະມາຄະທະຈຳນວນຫຼາຍ ກໍມານົບນ້ອມດ້ວຍຄຳກາຖາ ແລະຄຳສັນລະເສີນອັນເໝາະສົມ.
Verse 9
प्रासादाग्रविमानेषु वलभीषु च सर्वदा।हैमराजतभौमेषु वरास्तरणशालिषु।।2.88.5।।पुष्पसञ्चयचित्रेषु चन्दनागरुगन्धिषु।पाण्डुराभ्रप्रकाशेषु शुकसङ्घरूतेषुच।।2.88.6।।प्रासादवरवर्येषु शीतवत्सु सुगन्धिषु।उषित्वामेरुकल्पेषु कृतकाञ्चन भित्तिषु।।2.88.7।।गीतवादित्रनिर्घोषैर्वराभरणनिस्स्वनैः।मृदङ्गवरशब्दैश्च सततं प्रतिबोधितः।।2.88.8।।वन्दिभिर्वन्दितः काले बहुभि स्सूतमागधैः।गाथाभिरनुरूपाभि स्स्तुतिभिश्च परन्तपः।।2.88.9।।
ພຣະຣາມ ຜູ້ປາບປະຫານສັດຕູ ເຄີຍປະທັບຢູ່ເປັນນິດໃນຊັ້ນສູງ ແລະຫ້ອງເທິງຂອງພຣະຣາຊວັງອັນວິຈິດ—ເທິງພື້ນທີ່ຝັງລາຍດ້ວຍຄຳແລະເງິນ ປູດ້ວຍເຄື່ອງປູອັນປະເສີດ ປະດັບດ້ວຍກອງດອກໄມ້ ແລະຫອມອວນດ້ວຍກິ່ນຈັນທະນາ ແລະອະກະຣຸ. ຍອດວັງນັ້ນສ່ອງສະຫວ່າງດັ່ງເມກຂາວ ແລະກ້ອງກັງວານດ້ວຍສຽງຝູງນົກແກ້ວ; ເຢັນສະບາຍ ແລະຫອມລະມຸນ ມີຝາຜະນັງປິດຄຳດັ່ງຄຳແທ້ ສົງ່າດັ່ງພູເມຣຸ. ທີ່ນັ້ນ ພຣະອົງຖືກປຸກເປັນນິດດ້ວຍບົດຂັບຮ້ອງແລະສຽງດົນຕີ ດ້ວຍສຽງກະທົບອ່ອນໆຂອງເຄື່ອງປະດັບ ແລະດ້ວຍສຽງກອງມຣິທັງຄະອັນປະເສີດ; ແລະເມື່ອເຖິງເວລາອັນຄວນ ບັນດານັກສັນລະເສີນ ສູຕະ ແລະມາຄະທະຈຳນວນຫຼາຍ ກໍມານົບນ້ອມດ້ວຍຄຳກາຖາ ແລະຄຳສັນລະເສີນອັນເໝາະສົມ.
Verse 10
अश्रद्धेयमिदं लोके न सत्यं प्रतिभाति मा।मुह्यते खलु मे भाव स्स्वप्नोऽयमिति मे मतिः।।।।
ໃນໂລກນີ້ ເລື່ອງນີ້ຊ່າງຍາກຈະເຊື່ອ ບໍ່ປາກົດເປັນຄວາມຈິງແກ່ເຮົາເລີຍ। ໃຈເຮົາຫຼົງງົດສັບສົນແທ້—ເຮົາຄິດວ່າມັນຄ້າຍດັ່ງຄວາມຝັນ។
Verse 11
न नूनं दैवतं किंचित्कालेन बलवत्तरम्।यत्र दाशरथी रामो भूमावेव शयीत सः।।।।
ແນ່ນອນແລ້ວ ບໍ່ມີອຳນາດເທວະໃດເລີຍທີ່ແຂງແຮງກວ່າ “ກາລະ” (ເວລາ) ແມ່ນແຕ່ນ້ອຍ; ເພາະພຣະຣາມ ພຣະຣາຊບຸດຂອງພຣະທະສະຣະຖ ກໍຈຳຕ້ອງນອນຢູ່ເທິງດິນເປົ່າ.
Verse 12
विदेहराजस्य सुता सीता च प्रियदर्शना।दयिता शयिता भूमौ स्नुषा दशरथस्य च।।।।
ພຣະນາງສີຕາກໍດ້ວຍ—ເປັນພຣະທິດາຂອງພຣະຣາຊາແຫ່ງວິເທຫະ (ຊະນະກະ) ງາມນ່າຊົມ ເປັນທີ່ຮັກຍິ່ງ ແລະເປັນພຣະສະໜຸສາອັນເປັນທີ່ໂປຣດຂອງພຣະທະສະຣະຖ—ກໍໄດ້ນອນລົງເທິງດິນ.
Verse 13
इयं शय्या मम भ्रातुरिदं हि परिवर्तितम्।स्थण्डिले कठिने सर्वं गात्रै र्विमृदितं तृणम्।।।।
ນີ້ແມ່ນທີ່ນອນຂອງອ້າຍນ້ອງຂອງເຮົາ; ທີ່ນີ້ແຫຼະພຣະອົງໄດ້ພລິກກາຍປ່ຽນທ່າຢ່າງແທ້ຈິງ. ເທິງຜືນດິນແຂງນີ້ ຫຍ້າທັງໝົດຖືກອະວະຍະຂອງພຣະອົງກົດຈົນຍຸບຮາບ.
Verse 14
मन्ये साभरणा सुप्ता सीताऽस्मिञ्छयनोत्तमे।तत्र तत्र हि दृश्यन्ते सक्ताः कनकबिन्दवः।।।।
ຂ້າພະເຈົ້າເຫັນວ່າ ນາງສີຕາໄດ້ບັນທົມຢູ່ເທິງຕຽງອັນປະເສີດນີ້ ພ້ອມດ້ວຍເຄື່ອງປະດັບ; ເພາະຢູ່ຕາມຈຸດຕ່າງໆ ຍັງເຫັນຝຸ່ນຄໍານ້ອຍໆ ຕິດຢູ່
Verse 15
उत्तरीयमिहाऽसक्तं सुव्यक्तं सीतया तदा।तथा ह्येते प्रकाशन्ते सक्ताः कौशेयतन्तवः।।।।
ຜ້າຄຸມທ່ອນເທິງຂອງນາງສີຕາໄດ້ຕິດຢູ່ນີ້ຢ່າງແຈ້ງຊັດ; ເພາະເສັ້ນໄໝເຫຼົ່ານີ້ຍັງເຫັນຕິດຢູ່ ແລະສ່ອງປະກາຍ
Verse 16
मन्ये भर्तु स्सुखा शय्या येन बाला तपस्विनी।सुकुमारी सती दुःखं न हि विजानाति मैथिली।।।।
ຂ້າພະເຈົ້າເຫັນວ່າ ຕຽງຂອງພຣະສະວາມີເປັນຄວາມສຸກສະບາຍແກ່ນາງ; ດັ່ງນັ້ນ ນາງໄມຖິລີຜູ້ຍັງໜຸ່ມ ອ່ອນນ້ອຍ ແລະຊື່ສັດ ແມ່ນແມ່ນຢູ່ໃນພຣະຕະປະ ກໍເກືອບບໍ່ຮູ້ສຶກວ່າເປັນທຸກຂ໌
Verse 17
हा हन्ताऽस्मि नृशंसोऽहं यत्सभार्यः कृते मम।ईदृशीं राघवश्शय्यामधिशेते ह्यनाथवत्।।।।
ອະນິຈຈາ! ຂ້າພະເຈົ້າຊ່າງໂຫດຮ້າຍ; ເພາະຂ້າພະເຈົ້ານີ້ແຫຼະ ຣາຆະວະພ້ອມດ້ວຍພຣະມະເຫສີ ຈຶ່ງຕ້ອງນອນເທິງທີ່ນອນເຊັ່ນນີ້ ດັ່ງຄົນບໍ່ມີຜູ້ຄຸ້ມຄອງ
Verse 18
सार्वभौमकुले जात स्सर्वलोकस्य सम्मतः।सर्वलोकप्रियस्त्यक्त्वा राज्यं सुखमनुत्तम्।।।।कथमिन्दीवरश्यामो रक्ताक्षः प्रियदर्शनः।सुखभागी न दुःखार्ह श्शयितो भुवि राघवः।।।।
ຣາຆະວະຈະນອນເທິງພື້ນດິນໄດ້ຢ່າງໃດ—ຜູ້ເກີດໃນວົງສາຈັກກະພັດ ເປັນທີ່ນັບຖືຂອງໂລກທັງປວງ ແລະເປັນທີ່ຮັກຂອງທຸກຄົນ; ຜູ້ລະທິ້ງລາຊະອານາຈັກແລະຄວາມສຸກອັນຫາທຽບບໍ່ໄດ້; ຜິວຄໍາ້ດັ່ງດອກບົວນິນ ຕາແດງ ງາມນ່າເບິ່ງ—ຜູ້ຄວນໄດ້ຮັບແຕ່ຄວາມສຸກ ບໍ່ຄວນໄດ້ຮັບທຸກຂ໌
Verse 19
सार्वभौमकुले जात स्सर्वलोकस्य सम्मतः।सर्वलोकप्रियस्त्यक्त्वा राज्यं सुखमनुत्तम्।।2.88.18।।कथमिन्दीवरश्यामो रक्ताक्षः प्रियदर्शनः।सुखभागी न दुःखार्ह श्शयितो भुवि राघवः।।2.88.19।।
ເມື່ອຟັງທຸກຢ່າງຢ່າງລະອຽດແລ້ວ ພຣະພະຣະຕະພ້ອມດ້ວຍອຳມາດມົນຕີໄດ້ໄປຮອດໂຄນຕົ້ນອິງກຸດີ ແລະເມື່ອເບິ່ງບ່ອນບັນທົມຂອງພຣະຣາມ ກໍກ່າວແກ່ພຣະມານດາທັງປວງວ່າ: “ທີ່ນີ້ແຫຼະ ມະຫາອາດມານັ້ນໄດ້ນອນຢູ່ເທິງດິນຕະຫຼອດຄືນ; ນີ້ແມ່ນບ່ອນທີ່ເຄື່ອງປູບັນທົມຂອງພຣະອົງຖືກກົດທັບຈົນຍຸບລົງ.”
Verse 20
धन्यः खलु महाभागो लक्ष्मण श्शुभलक्षणः।भ्रातरं विषमे काले यो राममनुवर्तते।।।।
ແທ້ຈິງແລ້ວ ພຣະລັກສະມະນະຜູ້ມີພາກອັນຍິ່ງ ມີລັກສະນະເປັນມົງຄຸນ ຊ່າງເປັນຜູ້ມີບຸນຍິ່ງ—ເພາະໃນຍາມວິບັດ ກໍຍັງຕາມເສດັດ ແລະຢືນຄຽງຂ້າງພຣະອ້າຍ ຄືພຣະຣາມ.
Verse 21
सिद्धार्था खलु वैदेही पतिं याऽनुगता वनम्।वयं संशयिता स्सर्वे हीनास्तेन महात्मना।।।।
ແນ່ນອນ ພຣະໄວເທຫີໄດ້ສຳເລັດຈຸດປະສົງຂອງນາງແລ້ວ ເພາະໄດ້ຕາມພຣະສາມີເຂົ້າປ່າ; ແຕ່ພວກເຮົາທັງປວງ—ເມື່ອຂາດມະຫາອາດມາ ພຣະຣາມ—ກໍເຫຼືອແຕ່ຄວາມຫວັ່ນໄຫວ ແລະຄວາມສົງໄສ.
Verse 22
आकर्णधारा पृथिवी नौः इव प्रतिभाति मा।गते दशरथे स्वर्गं रामे चारण्यमाश्रिते।।।।
ເມື່ອພຣະທະສະຣະຖະໄດ້ເສດັດໄປສູ່ສະຫວັນ ແລະພຣະຣາມໄດ້ເຂົ້າອາໄສໃນປ່າ ອານາຈັກທັງປວງນີ້ປານດັ່ງເຮືອທີ່ບໍ່ມີຜູ້ຈັບຫາງເສືອ ປາກົດແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ.
Verse 23
न च प्रार्थयते कच्चिन्मनसापि वसुन्धराम्।वनेऽपि वसतस्तस्य बाहुवीर्याभिरक्षिताम्।।।।
ແມ່ນແຕ່ພຣະອົງປະທັບຢູ່ໃນປ່າ ແຜ່ນດິນນີ້ທີ່ຖືກຄຸ້ມຄອງດ້ວຍພະລັງແຂນຂອງພຣະອົງ ກໍບໍ່ມີໃຜແມ່ນແຕ່ໃນໃຈຈະຄິດປາຖະນາໄດ້
Verse 24
शून्यसंवरणारक्षामयन्त्रितहयद्विपाम्।अपावृतपुरद्वारां राजधानीमरक्षिताम्।।।।अप्रहृष्टबलां शून्यां विषमस्थामनावृताम्।शत्रवो नाभिमन्यन्ते भक्षान्विषकृतानिव।।।।
ບໍ່ມີຍາມເຝົ້າກຳແພງ ມ້າແລະຊ້າງບໍ່ຖືກຄວບຄຸມ ປະຕູເມືອງເປີດອ້າ ນະຄອນຫຼວງຈຶ່ງໄຮ້ຜູ້ພິທັກ; ກຳລັງທະຫານຫົວໃຈຫມົດກຳລັງ ບັນຍາກາດວ່າງເປົ່າ ສະພາບອັນຕະລາຍແລະເປີດໂປງ. ແມ່ນແຕ່ສັດຕູກໍບໍ່ຄິດຍຶດ ເຫມືອນຫຼີກອາຫານທີ່ປົນພິດ
Verse 25
शून्यसंवरणारक्षामयन्त्रितहयद्विपाम्।अपावृतपुरद्वारां राजधानीमरक्षिताम्।।2.88.24।।अप्रहृष्टबलां शून्यां विषमस्थामनावृताम्।शत्रवो नाभिमन्यन्ते भक्षान्विषकृतानिव।।2.88.25।।
ຂໍ້ຄຳນີ້ກ່າວຊ້ຳຄຳພັນກ່ອນ: ອະໂຍທະຍາປະຕູເປີດ ການປ້ອງກັນອ່ອນແອ ມ້າແລະຊ້າງບໍ່ຖືກຄວບຄຸມ ກຳລັງທະຫານທໍ້ໃຈ ເມືອງເປີດໂປງອ່ອນໄຫວ ຈົນແມ່ນແຕ່ສັດຕູກໍຫຼີກບໍ່ຢາກຍຶດ ເຫມືອນອາຫານທີ່ປົນພິດ
Verse 26
अद्यप्रभृति भूमौ तु शयिष्येऽहं तृणेषु वा।फलमूलाशनो नित्यं जटाचीराणि धारयन्।।।।
ນັບແຕ່ມື້ນີ້ເປັນຕົ້ນໄປ ຂ້າພະເຈົ້າຈະນອນຢູ່ພື້ນດິນ ຫຼືເທິງຫຍ້າ ດຳລົງຊີວິດດ້ວຍຜົນໄມ້ແລະຮາກໄມ້ເປັນນິດ ໄວ້ຜົມຊະດາ ແລະນຸ່ງຫົ່ມເປືອກໄມ້
Verse 27
तस्यार्थमुत्तरं कालं निवत्स्यामि सुखं वने।तं प्रतिश्रवमामुच्य नास्य मिथ्या भविष्यति।।।।
ເພື່ອພຣະອົງນັ້ນ ຕະຫຼອດເວລາທີ່ຍັງເຫຼືອ ຂ້າພະເຈົ້າຈະຢູ່ໃນປ່າດ້ວຍໃຈຍິນດີ ຮັບເອົາຄຳປະຕິຍານັ້ນໄວ້ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ພຣະວາຈາທີ່ພຣະອົງໄດ້ປະກາດໄວ້ກາຍເປັນຄຳເທັດ
Verse 28
वसन्तं भ्रातुरर्थाय शत्रुघ्नो माऽनुवत्स्यति।लक्ष्मणेन सहत्वार्यो ह्ययोध्यां पालयिष्यति।।।।
ຂ້າພະເຈົ້າຈະພັກຢູ່ໃນປ່າເພື່ອປະໂຫຍດແຫ່ງພີ່ຊາຍ; ສັດຣຸຄນະຈະບໍ່ຕາມຂ້າພະເຈົ້າໄປຢູ່ປ່າ, ແລະພຣະອົງຜູ້ສູງສົງ (ພຣະພຣະຕະ) ຈະປົກຄອງອະໂຍທະຍາຮ່ວມກັບພຣະລັກສະມະນະ.
Verse 29
अभिषेक्ष्यन्ति काकुत्स्थमयोध्यायां द्विजातयः।अपि मे देवताः कुर्युरिमं सत्यं मनोरथम्।।।।
ໃນອະໂຍທະຍາ ບັນດາທະວິຊະ (ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ) ຈະປະກອບພິທີອະພິເສກແກ່ທາຍາດແຫ່ງວົງກາກຸດສະຖະ; ຂໍໃຫ້ເທວະທັງຫຼາຍ ບັນດານໃຫ້ຄວາມປາຖະໜາອັນຮັກຂອງຂ້າພະເຈົ້ານີ້ ເປັນຈິງໂດຍສັດຈະ.
Verse 30
प्रसाद्यमान श्शिरसा मया स्वयं बहुप्रकारं यदि नाभिपत्स्यते।ततोऽनुवत्स्यामि चिराय राघवम् वनेचरन्नार्हति मामुपेक्षितुम्।।।।
ແມ່ນແຕ່ຂ້າພະເຈົ້າຈະກົ້ມສີສະດ້ວຍຕົນເອງ ອ້ອນວອນຂໍພຣະເມດຕາດ້ວຍຫຼາຍປະການ ແຕ່ຖ້າຄໍາຂໍຂອງຂ້າພະເຈົ້າຍັງບໍ່ໄດ້ຮັບອະນຸເຄາະ ຂ້າພະເຈົ້າຈະຕາມພຣະຣາຆະວະໄປ ແລະຢູ່ໃນປ່າດົນເທົ່າທີ່ຈໍາເປັນ; ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າກໍເປັນຜູ້ຢູ່ປ່າແລ້ວ ພຣະອົງບໍ່ຄວນເມີນຂ້າພະເຈົ້າໄດ້
Frequently Asked Questions
Bharata confronts responsibility for Rama’s hardship and responds with a concrete ethical act: he vows to adopt ascetic practices and even live in the forest to ensure Rama’s exile-vow remains inviolate, while continuing to seek Rama’s consent for rightful restoration.
The sarga frames Kāla (Time/Destiny) as a superior force that can overturn royal comfort, teaching that dharma is tested not in prosperity but in adversity—where truth, vows, and compassion must be maintained despite personal grief.
The ingudī tree functions as a narrative landmark marking Rama’s austerity; Ayodhya is depicted as a vulnerable capital with open gates and weakened defenses, highlighting the cultural expectation that kingship includes vigilant protection of the city and morale of the army.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.