Sarga 76
दशरथस्य अन्त्येष्टि-विधानम् — Dasaratha’s Funeral Rites and Ayodhya’s Mourning
अयोध्याकाण्ड
ສັກກະ 76 ປ່ຽນຈາກການຄໍາຄວນອັນແຮງກ້າຂອງພະພາຣະຕະ ໄປສູ່ໜ້າທີ່ທາງພິທີກຳ ແລະລະບຽບຮາຊະສຳນັກເມື່ອກະສັດສິ້ນພະຊົນ. ພະວະສິດຖະ ຜູ້ເປັນເລີດໃນຫມູ່ລະສີຜູ້ມີວາຈາງາມ ໄດ້ຕັກເຕືອນໃຫ້ພະພາຣະຕະຂົ່ມໃຈຄວາມໂສກ ແລະປະກອບອັນຕະເຍດຖິ (ພິທີສົບ/ພິທີສຸດທ້າຍ) ຂອງພະທະສະຣະຖະໃຫ້ຖືກການ. ພະພາຣະຕະຕັ້ງສະຕິ ແລ້ວເອີ້ນຣິດວິກ, ປຸໂຣຫິດ ແລະອາຈານ ໃຫ້ມາດຳເນີນຕາມຊາສະຕຣາ. ໄຟພິທີຂອງຮາຊະວົງຖືກຈັດການຢ່າງຖືກຕ້ອງ; ພະສົບຖືກນຳອອກຈາກການຫຸ້ມນ້ຳມັນຮັກສາສະພາບ ວາງໄວ້ເທິງຕຽງປະດັບ ແລະຂ້າລາຊບໍລິພານອຸ້ມໄປໃນຊິບິກາ (ເສລຽງ/ລິດເຕີ). ຂະບວນມີການຖວາຍທານ ໂປຣຍຄຳແລະເຄື່ອງນຸ່ງ; ຕໍ່ມາກໍ່ຈິຕາທີ່ຫອມດ້ວຍໄມ້ຈັນ, ອະກະຣູ, ຢາງກຸກກຸນ ແລະໄມ້ອື່ນໆ. ພຣາຫມະນ໌ຖວາຍອາຫຸຕິ ສວດມົນຕຣາ ແລະຜູ້ຂັບສາມະຮ້ອງບົດສັນລະເສີນຕາມຊາສະຕຣາ. ພະມະເຫສີທັງຫຼາຍ ນຳໂດຍພະນາງເກົາສະລະຍາ ມາເວັນຮອບຈິຕາທີ່ກຳລັງໄໝ້ແບບປຣະສະວະຍະ (ເວັນກັບທິດ). ສຽງຮ້ອງໄຫ້ຂອງຊາວເມືອງດັງກ້ອງ ຖືກປຽບກັບສຽງນົກກຣາວັນຈີ. ພະພາຣະຕະຖວາຍນ້ຳຕັຣປະນະ ແລະເມືອງອະໂຍທະຍາເຂົ້າສູ່ການໄວ້ທຸກ 10 ວັນຢ່າງມີລະບຽບ—ນອນກັບພື້ນດິນ—ເປັນການປະສານຄວາມໂສກ, ພິທີ, ແລະຄວາມເປັນລະບຽບຂອງນະຄອນເຂົ້າດ້ວຍກັນ.
Shlokas
Verse 1
तमेवं शोकसन्तप्तं भरतं कैकयी सुतम्।उवाच वदतां श्रेष्ठो वसिष्ठ श्श्रेष्ठवागृषिः।।2.76.1।।
ເມື່ອເຫັນພຣະພະຣະຕະ—ພຣະຣາຊະບຸດຂອງນາງໄກເກຍີ—ຖືກໄຟແຫ່ງຄວາມໂສກເຜົາໄໝ້ຢ່າງນັ້ນ ພຣະລິສີວະສິດຖະ ຜູ້ເລີດໃນວາຈາ ແລະຊໍານານໃນຖ້ອຍຄໍາອັນສູງສົ່ງ ຈຶ່ງກ່າວຕໍ່ພຣະອົງ។
Verse 2
अलं शोकेन भद्रं ते राजपुत्र महायशः।प्राप्तकालं नरपतेः कुरु संयानमुत्तमम्।।2.76.2।।
ໂອ ພຣະຣາຊະບຸດຜູ້ມີກຽດຍົດຍິ່ງ ພໍແລ້ວກັບຄວາມໂສກ—ຂໍໃຫ້ພຣະອົງມີສິຣິມົງຄຸນ. ບັດນີ້ເຖິງເວລາແລ້ວ: ຈົ່ງປະກອບພິທີສົບ (antyeṣṭi) ຂອງພຣະມະຫາກະສັດໃຫ້ດີທີ່ສຸດ ແລະຖືກຕ້ອງຕາມທຳ.
Verse 3
वसिष्ठस्य वच श्शृत्वा भरतो धारणां गतः।प्रेतकार्याणि सर्वाणि कारयामास धर्मवित्।।2.76.3।।
ເມື່ອພຣະພາຣະຕະໄດ້ຟັງຖ້ອຍຄຳຂອງວະສິດຖະ ກໍກັບມາຕັ້ງສະຕິໄດ້; ເພາະເປັນຜູ້ຮູ້ທຳ ຈຶ່ງຈັດໃຫ້ປະກອບພິທີທັງປວງທີ່ພຶງເຮັດແກ່ຜູ້ລ່ວງລັບ (preta-kārya)។
Verse 4
उद्धृतं तैलसंरोधात्सतु भूमौ निवेशितम्।आपीतवर्णवदनं प्रसुप्तमिव भूमिपम्।।2.76.4।।संवेश्य शयने चाग्य्रे नानारत्नपरिष्कृते।ततो दशरथं पुत्रो विललाप सुदुःखितः।।2.76.5।।
ພຣະມະຫາກະສັດທະສະຣະຖະ ຖືກອັນເຊີນອອກຈາກພາຊະນະທີ່ຮັກສາໄວ້ດ້ວຍນ້ຳມັນ ແລະວາງລົງເທິງພື້ນດິນ; ພຣະພັກມີສີເຫຼືອງຈາງ ດຸດດັ່ງຜູ້ຫຼັບໄຫຼ. ແລ້ວເມື່ອຈັດໃຫ້ບັນທົມເທິງຕຽງອັນວິຈິດປະດັບດ້ວຍອັນມະນີນານາ ພຣະຣາຊະບຸດຜູ້ເສົ້າໂສກຢ່າງຫນັກ ກໍຄຳຄວນຮ້ອງໄຫ້.
Verse 5
उद्धृतं तैलसंरोधात्सतु भूमौ निवेशितम्।आपीतवर्णवदनं प्रसुप्तमिव भूमिपम्।।2.76.4।।संवेश्य शयने चाग्य्रे नानारत्नपरिष्कृते।ततो दशरथं पुत्रो विललाप सुदुःखितः।।2.76.5।।
ເມື່ອໄດ້ຖວາຍອຸທົກທານ (ນ້ຳບູຊາອຸທິດ) ຮ່ວມກັບພຣະພະຣະຕະແລ້ວ ບັນດາພຣະມະເຫສີຂອງພະຣາຊາ ພ້ອມດ້ວຍເສນາບໍດີ ແລະປຸໂຣຫິດ ໄດ້ເຂົ້ານະຄອນຄືນ ດວງຕາເຕັມໄປດ້ວຍນ້ຳຕາ ແລະຕະຫຼອດສິບວັນ ພວກນາງໄດ້ຜ່ານການໄວ້ທຸກຂ໌ດ້ວຍຄວາມໂສກ ນອນລາບຢູ່ເທິງພື້ນດິນ
Verse 6
किं ते व्यवसितं राजन् प्रोषिते मय्यनागते।विवास्य रामं धर्मज्ञं लक्ष्मणं च महाबलम्।।2.76.6।।
ໂອ ພຣະຣາຊາ ໃນຍາມທີ່ຂ້າພະອົງໄປຢູ່ແດນໄກ ແລະຍັງບໍ່ທັນກັບຄືນ ພຣະອົງໄດ້ຕັ້ງປະສົງອັນໃດ ຈຶ່ງຂັບໄລ່ພຣະຣາມຜູ້ຮູ້ທຳ ແລະພຣະລັກສະມະນະຜູ້ກ້າແຂງອອກໄປດ້ວຍ?
Verse 7
क्व यास्यसि महाराज हित्वेमं दुःखितं जनम्।हीनं पुरुषसिंहेन रामेणाक्लिष्टकर्मणा।।2.76.7।।
ໂອ ມະຫາຣາຊາ! ພຣະອົງເສດັດໄປໃສ ໂດຍປະລະປະຊາຊົນຜູ້ໂສກເສົ້ານີ້ໄວ້? ເມື່ອພຣະຣາມາ ສິງຫາໃນຫມູ່ມະນຸດ ຜູ້ມີກຳອັນບໍລິສຸດບໍ່ຖືກຄວາມລຳບາກປົກຄຸມ ໄດ້ຈາກພວກເຮົາໄປແລ້ວ
Verse 8
योगक्षेमं तु ते राजन् कोऽस्मिन्कल्पयिता पुरेत्वयि प्रयाते स्वस्तात रामे च वनमाश्रिते।।2.76.8।।
ໂອ ພຣະຣາຊາ ໂອ ພຣະບິດາຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ—ເມື່ອພຣະອົງເສດັດໄປສູ່ສະຫວັນ ແລະພຣະຣາມາໄດ້ອາໄສປ່າເປັນທີ່ພຶ່ງ ໃນນະຄອນນີ້ຈະມີໃຜຈັດການ «ໂຢກະເກສະມະ» ຄືຄວາມຜາສຸກແລະຄວາມປອດໄພ?
Verse 9
विधवा पृथिवी राजन् स्त्वया हीना न राजते।हीनचन्द्रेव रजनी नगरी प्रतिभाति मा।।2.76.9।।
ໂອ ພຣະຣາຊາ, ແຜ່ນດິນນີ້ເມື່ອຂາດພຣະອົງ ບໍ່ສະຫວ່າງໄສອີກ ເຫມືອນແມ່ຫມ້າຍ. ແລະນະຄອນນີ້ປາກົດແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ ເຫມືອນຄືນທີ່ຖືກພາກຈັນທຣາອອກໄປ
Verse 10
एवं विलपमानं तं भरतं दीनमानसम्।अब्रवीद्वचनं भूयो वसिष्ठस्तु महामुनिः।।2.76.10।।
ເມື່ອພຣະພະຣະຕະຄ່ຳຄວນຢູ່ດັ່ງນັ້ນ ດ້ວຍຈິດໃຈອັນຫມອງເສົ້າ ພຣະມະຫາມຸນີວະສິດຖະ ຈຶ່ງກ່າວຕໍ່ພຣະອົງອີກຄັ້ງໜຶ່ງ។
Verse 11
प्रेतकार्याणि यान्यस्य कर्तव्यानि विशां पतेः।तान्यव्यग्रं महाबाहो क्रियान्तामविचारितम्।।2.76.11।।
ໂອ ພຣະອົງຜູ້ມີແຂນອັນແຂງກ້າ ພິທີກິດສໍາລັບຜູ້ລ່ວງລັບ (preta-kārya) ທີ່ພຶງກະທໍາແກ່ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງປວງຊົນນີ້ ຈົ່ງກະທໍາດ້ວຍຈິດບໍ່ຟຸ້ງຊ່ານ ຕັ້ງໃຈໝັ້ນ ແລະບໍ່ລັງເລ।
Verse 12
तथेति भरतो वाक्यं वसिष्ठस्याभिपूज्य तत्।ऋत्विक्पुरोहिताचार्यान् स्त्वरयामास सर्वशः।।2.76.12।।
ພຣະພາຣະຕະໄດ້ກ່າວວ່າ «ເປັນດັ່ງນັ້ນເຖີດ» ແລະນົບນ້ອມບູຊາຄໍາສັ່ງຂອງວະສິດຖະ; ຈາກນັ້ນພຣະອົງໄດ້ເຮັດໃຫ້ພຣາຫມັນຜູ້ປະກອບພິທີ (ຣິຕວິກ) ປຸໂຣຫິດ ແລະອາຈານ ຮີບຮ້ອນດໍາເນີນທຸກປະການ
Verse 13
ये त्वग्नयो नरेन्द्रेस्य चाग्न्यगाराद्बहिष्कृताः।ऋत्विग्भिर्याजकैश्चैव ते आह्रियन्त यथाविधि।।2.76.13।।
ໄຟສັກສິດຂອງພຣະຣາຊາ ທີ່ໄດ້ນໍາອອກຈາກອັກນີຄະຣະ ຖືກພາມາແລະຈັດວາງຕາມພິທີກົດລະບຽບ ໂດຍພຣາຫມັນຣິຕວິກ ແລະຜູ້ຊ່ວຍພິທີຍັຊະນະ
Verse 14
शिबिकायामथा़ऽरोप्य राजानं गतचेतसम्।बाष्पकण्ठा विमनसस्तमूहुः परिचारकाः।।2.76.14।।
ຕໍ່ມາ ບັນດາຜູ້ປະຄອງໄດ້ອຸ້ມພຣະຣາຊາຜູ້ດັບຊີວິດ ຂຶ້ນວາງໃນສິບິກາ (ຄານຫາມສົບ); ດ້ວຍໃຈເສົ້າໝອງ ແລະຄໍອັດແນ່ນ້ໍາຕາ ພວກເຂົາຈຶ່ງຫາມພຣະອົງໄປ
Verse 15
हिरण्यं च सुवर्णं च वासांसि विविधानि च।प्रकिरन्तो जना मार्गं नृपतेरग्रतो ययुः।।2.76.15।।
ປະຊາຊົນໄດ້ເດີນນໍາໜ້າພຣະສົບຂອງພຣະຣາຊາ ໂດຍໂປຍທອງຄໍາ ເຄື່ອງປະດັບອັນສະຫວ່າງໄສ ແລະຜ້ານຸ່ງຫົ່ມນານາຊະນິດລົງຕາມເສັ້ນທາງ
Verse 16
चन्दनागरुनिर्यासान् सरलं पद्मकं तथा।देवदारूणि चाहृत्य क्षेपयन्ति तथापरे।।2.76.16।।गन्धानुच्चावचांश्चान्यां स्तत्र गत्वाथ भूमिपम्।तत्र संवेशयामासुश्चितामध्ये तमृत्विजः।।2.76.17।।
ຄົນອື່ນໆໄດ້ນໍາໄມ້ຈັນ ໄມ້ອະກາຣູ ນ້ໍາຢາງຫອມ ແລະໄມ້ສະຣະລະ ໄມ້ປັດມະກະ ພ້ອມທັງໄມ້ເທວະດາຣູ ມາໂປຍໄວ້ທີ່ນັ້ນ; ເມື່ອໄປຮອດສະຖານທີ່ພ້ອມດ້ວຍເຄື່ອງຫອມນານາປະການ ພຣາຫມັນຣິຕວິກຈຶ່ງວາງພຣະສົບຂອງພຣະຣາຊາໄວ້ກາງຈິຕາ (ກອງໄມ້ເຜົາ)
Verse 17
चन्दनागरुनिर्यासान् सरलं पद्मकं तथा।देवदारूणि चाहृत्य क्षेपयन्ति तथापरे।।2.76.16।।गन्धानुच्चावचांश्चान्यां स्तत्र गत्वाथ भूमिपम्।तत्र संवेशयामासुश्चितामध्ये तमृत्विजः।।2.76.17।।
ແລ້ວນັ້ນ ພຣະປຸໂຣຫິດ (ṛtvij) ຂອງພຣະອົງໄດ້ຖວາຍອາຫຸຕິລົງໃນໄຟສັກສິດ ແລະສວດມົນຕາມພຣະຄຳພີ; ທີ່ນັ້ນ ນັກຂັບສັນລະເສີນແຫ່ງສາມະເວດກໍຂັບບົດສະຫລອງຕາມສາດສະຕຣາ.
Verse 18
तदा हुताशनं हुत्वा जेपुस्तस्य तदृत्विजः।जगुश्च ते यथाशास्त्र तत्र सामानि सामगाः।।2.76.18।।
ແລ້ວນັ້ນ ພຣະປຸໂຣຫິດ (ṛtvij) ຂອງພຣະອົງໄດ້ຖວາຍອາຫຸຕິລົງໃນໄຟສັກສິດ ແລະສວດມົນຕາມພຣະຄຳພີ; ທີ່ນັ້ນ ນັກຂັບສັນລະເສີນແຫ່ງສາມະເວດກໍຂັບບົດສະຫລອງຕາມສາດສະຕຣາ.
Verse 19
शिबिकाभिश्च यानैश्च यथार्हं तस्य योषितः।नगरा न्निर्ययुस्तत्र वृद्धैः परिवृता स्तदा।।2.76.19।।
ແລ້ວບັນດານາງໃນພະຣາຊວັງຂອງພະຣາຊາ ຕາມລຳດັບຍົກຍ້ອງຂອງຕົນ ບາງນາງນັ່ງເສລຽງ(ຊິບິກາ) ບາງນາງນັ່ງຍານພາຫະນະ ໂດຍມີນາງພີ່ເລີ້ຍງຊະລາຫ້ອມລ້ອມ ກໍອອກຈາກນະຄອນໄປຍັງສະຖານທີ່ນັ້ນໃນການນັ້ນ
Verse 20
प्रसव्यं चापि तं चकुः ऋत्विजोऽग्निचितं नृपम्।स्त्रियश्च शोकसन्तप्ताः कौसल्याप्रमुखास्तदा।।2.76.20।।
ແລ້ວບັນດາພຣາຫມັນຜູ້ປະກອບພິທີ(ຣິດວິຊ) ແລະສະຕຣີທັງຫຼາຍ ຜູ້ຖືກຄວາມໂສກເຜົາໃຈ ມີພຣະນາງເກົາສັລຍາເປັນຜູ້ນຳ ໄດ້ເວັນວຽນຮອບພະຣາຊາຜູ້ຢູ່ເທິງຈິຕາທີ່ໄຟລຸກໂຊດ ໂດຍວຽນບັນຈົບທິດ(ປຣະສະວຽ)
Verse 21
क्रौञ्चीनामिव नारीणां निनादस्तत्र शुश्रुवे।आर्तानां करुणं काले क्रोशन्तीनां सहस्रशः।।2.76.21।।
ໃນການນັ້ນ ມີສຽງຮ້ອງໄຫ້ຄຳຄວນຂອງສະຕຣີທັງຫຼາຍດັງຂຶ້ນ—ເປັນສຽງນັບພັນຂອງຜູ້ທຸກທໍລະມານ ຮ້ອງຢ່າງສົງສານ—ດຸດດັ່ງສຽງແຫຼມຂອງນົກກຣອຍຈາເພດເມຍ
Verse 22
ततो रुदन्त्यो विवशाविलप्य च पुनः पुनः।यानेभ्यस्सरयूतीरमवतेरुर्वराङ्गनाः।।2.76.22।।
ຕໍ່ມາ ບັນດານາງງາມທັງຫຼາຍ ຮ້ອງໄຫ້ຢ່າງອ່ອນແອ ຄຳຄວນຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກ ກໍລົງຈາກຍານພາຫະນະ ໄປສູ່ຝັ່ງແມ່ນ້ຳສະຣະຍູ
Verse 23
कृत्वोदकं ते भरतेन सार्धं नृपाङ्गना मन्त्रिपुरोहिता श्च।पुरंप्रविश्याश्रुपरीतनेत्राः भूमौ दशाहं व्यनयन्त दुःखम्।।2.76.23।।
ເມື່ອໄດ້ຖວາຍອຸທົກທານ (ນ້ຳບູຊາອຸທິດ) ຮ່ວມກັບພຣະພະຣະຕະແລ້ວ ບັນດາພຣະມະເຫສີຂອງພະຣາຊາ ພ້ອມດ້ວຍເສນາບໍດີ ແລະປຸໂຣຫິດ ໄດ້ເຂົ້ານະຄອນຄືນ ດວງຕາເຕັມໄປດ້ວຍນ້ຳຕາ ແລະຕະຫຼອດສິບວັນ ພວກນາງໄດ້ຜ່ານການໄວ້ທຸກຂ໌ດ້ວຍຄວາມໂສກ ນອນລາບຢູ່ເທິງພື້ນດິນ
Frequently Asked Questions
The pivotal action is Bharata’s transition from incapacitating grief to dharmic execution of royal funeral duties. Vasiṣṭha frames restraint not as denial of emotion but as timely responsibility—performing the king’s prescribed rites without negligence.
The sarga teaches that dharma is enacted through correct timing (kāla) and procedure (vidhi): sorrow is acknowledged, yet social order is preserved by ritual competence and collective participation. Grief becomes ethically meaningful when directed into duties that honor the deceased and stabilize the community.
The Sarayū riverbank functions as the ritual landscape for water-libations and cremation-related observances, while Ayodhyā is depicted as a civic body entering formal mourning. Cultural markers include the śibikā procession, fragrant pyre materials (sandal, agaru, guggal), Sāma-chanting, and prasavya circumambulation around the pyre.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.