Sarga 58

Verse 1

प्रत्याश्वस्तो यदा राजा मोहात्प्रत्यागतं पुनः।अथाऽजुहाव तं सूतं रामवृत्तान्तकारणात्।।।।

ເມື່ອພຣະຣາຊາຟື້ນຄືນຈາກອາການສະຫຼົບດ້ວຍຄວາມຫຼົງມົວ ແລະກັບມາມີສະຕິອີກຄັ້ງ ພຣະອົງຈຶ່ງເອີ້ນສາລະທີນັ້ນມາ ເພື່ອຊອກຮູ້ເລື່ອງລາວອັນແທ້ຈິງຂອງພຣະຣາມ

Verse 2

अथ सूतो महाराजं कृताञ्जलिरुपस्थितः।राममेवानुशोचन्तं दुःखशोकसमन्वितम्।।।।वृद्धं परमसन्तप्तं नवग्रहमिव द्विपम्।विनिश्वसन्तं ध्यायन्तमस्वस्थ मिव कुङञरम्।।।।

ແລ້ວສາລະຖີ (ຄົນຂັບລົດສົງຄາມ) ໄດ້ເຂົ້າໄປຫາມະຫາຣາຊາ ດ້ວຍການປະນົມມື។ ພຣະທະສະຣະຖ—ຊະລາພາບ ຖືກທຸກຂ໌ແລະໂສກຄອບງຳ ຄິດຮອດແຕ່ພຣະຣາມ—ຖອນໃຈຍາວໆບໍ່ຂາດ ດຸດຊ້າງທີ່ພຶ່ງຖືກຈັບໃໝ່ ເຈັບໄຂ້ແລະກະວົນກະວາຍ

Verse 3

अथ सूतो महाराजं कृताञ्जलिरुपस्थितः।राममेवानुशोचन्तं दुःखशोकसमन्वितम्।।2.58.2।।वृद्धं परमसन्तप्तं नवग्रहमिव द्विपम्।विनिश्वसन्तं ध्यायन्तमस्वस्थ मिव कुङञरम्।।2.58.3।।

ແລ້ວສາຣະຖີ (ຄົນຂັບລົດມ້າ) ໄດ້ເຂົ້າໄປເຝົ້າພຣະມະຫາຣາຊາ ດ້ວຍປະນົມມື. ພຣະຣາຊາຜູ້ຊະລາ ຖືກຄວາມທຸກແລະໂສກຄອບງຳ ຄ່ຳຄວນແຕ່ພຣະຣາມະພຽງຜູ້ດຽວ—ຄິດຄຳນຶງ ແລະຖອນຫາຍໃຈລຶກໆ ດັ່ງຊ້າງທີ່ພຶ່ງຖືກຈັບ ແລະປ່ວຍໄຂ້ ບໍ່ສະບາຍໃຈ.

Verse 4

राजा तु रजसा सूतं ध्वस्ताङ्गं समुपस्थितम्।अश्रुपूर्णमुखं दीनमुवाच परमार्तवत्।।।।

ເມື່ອພະຣາຊາເຫັນສາຣະຖີຢືນຢູ່ໃກ້ ກາຍເປື້ອນຝຸ່ນ ໜ້າຊຸ່ມນ້ຳຕາ ແລະໃຈຫມົດກຳລັງ ພະອົງຈຶ່ງຕຣັດກັບເຂົາດ້ວຍຄວາມທຸກລະທົມຢ່າງຫນັກ.

Verse 5

क्वनु वत्स्यति धर्मात्मा वृक्षमूलमुपाश्रितः।सोऽत्यन्तसुखित स्सूत किमशिष्यति राघवः।।।।

“ທ່ານຜູ້ມີທຳມະນັ້ນຈະຢູ່ທີ່ໃດ ເມື່ອອາໄສຢູ່ທີ່ໂຄນໄມ້? ໂອ ສາຣະຖີ, ຣາຆະວະຜູ້ເຄີຍຊິມແຕ່ຄວາມສຸກສູງສຸດ ຈະສະເວຍອາຫານອັນໃດ?”

Verse 6

दुःखस्यानुचितो दुःखं सुमन्त्र शयनोचितः।भूमिपालात्मजो भूमौ शेते कथमनाथवत्।।।।

“ໂອ ສຸມັນຕຣາ, ພຣະອົງບໍ່ຄວນພົບທຸກ ແລະເຄີຍຊິນກັບທີ່ບັນທົມອັນສົມຄວນ. ລູກແຫ່ງຜູ້ພິທັກພື້ນດິນ ຈະນອນລົງເທິງດິນໂລ່ງ ດຸດຄົນບໍ່ມີທີ່ພຶ່ງ ໄດ້ແນວໃດ?”

Verse 7

यं यान्तमनुयान्ति स्म पदातिरथकुञ्जराः।स वत्स्यति कथं रामो विजनं वन माश्रितः।।।।

ບ່ອນໃດທີ່ພຣະຣາມາເສດັດໄປ ທະຫານຍ່າງທ້າວ ລົດສົງຄາມ ແລະ ຊ້າງສົງຄາມ ກໍມັກຕາມເສດັດໄປ. ບັດນີ້ພຣະຣາມາອົງນັ້ນ ຈະດຳລົງຊີວິດໄດ້ແນວໃດ ເມື່ອຊົງໄປພຶ່ງພາປ່າອັນໂດດດ່ຽວແລະວັງເວງ?

Verse 8

व्यालैर्मृगैराचरितं कृष्णसर्पनिषेवितम्।कथं कुमारौ वैदेह्या सार्धं वन मुपस्थितौ।।।।

ປ່ານັ້ນມີສັດດຸຮ້າຍ ແລະ ສັດປ່າຫຼາຍຊະນິດທ່ອງທ່ຽວ ທັງຍັງເປັນບ່ອນທີ່ງູດຳມາຊຸມນຸມ. ເຈົ້າຊາຍທັງສອງພ້ອມດ້ວຍພຣະນາງໄວເທຫີ ຈະຢູ່ໃນປ່ານັ້ນໄດ້ແນວໃດ?

Verse 9

सुकुमार्या तपस्विन्या सुमन्त्र सह सीतया।राजपुत्रौ कथं पादैरवरुह्य रथाद्गतौ।।।।

ໂອ ສຸມັນຕຣາ, ເຈົ້າຊາຍທັງສອງລົງຈາກລົດແລ້ວ ຈຶ່ງເດີນດ້ວຍພຣະບາດໄດ້ແນວໃດ ພ້ອມກັບພຣະນາງສີຕາ ຜູ້ອ່ອນຊ້ອຍລະມຸນ ແຕ່ບັດນີ້ກຳລັງປະພຶດຕົນດຸດດັ່ງນັກບຳເພັນຕະບະທ່າມກາງຄວາມທຸກ?

Verse 10

सिद्धार्थः खलु सूत त्वं येन दृष्टौ ममाऽत्मजौ।वनान्तं प्रविशन्तौ तावश्विनाविवमन्दरम्।।।।

“ແທ້ຈິງແລ້ວ ໂອ ສາລະທີເອີຍ ເຈົ້າເປັນຜູ້ມີວາສະນາ ເພາະເຈົ້າໄດ້ເຫັນລູກຊາຍທັງສອງຂອງເຮົາ ເມື່ອພວກພຣະອົງເຂົ້າສູ່ຊາຍປ່າ ດັ່ງອະສວິນເທວະທັງຄູ່ເຂົ້າໄປໃກ້ພູມັນດາຣາ”

Verse 11

किमुवाच वचो रामः किमुवाच च लक्ष्मणः।सुमन्त्र वनमासाद्य किमुवाच च मैथिली।।।।

“ພຣະຣາມຕຣັດຖ້ອຍຄຳໃດ? ພຣະລັກສະມະນະກ່າວຫຍັງ? ແລະ ໂອ ສຸມັນຕະເອີຍ ເມື່ອໄປຮອດປ່າແລ້ວ ໄມຖິລີ (ນາງສີຕາ) ໄດ້ກ່າວຫຍັງ?”

Verse 12

आसितं शयितं भुक्तं सूत रामस्य कीर्तय।जीविष्यामहमेतेन ययातिरिव साधुषु।।।।

ໂອ ສາລະຖີ ຈົ່ງເລົ່າໃຫ້ເຮົາຟັງວ່າ ພຣະຣາມໄດ້ນັ່ງຢູ່ໃສ ບັນທົມຢູ່ໃສ ແລະເສວຍອາຫານຫຍັງ। ໄດ້ຟັງເທົ່ານີ້ ເຮົາຈະຍັງດຳລົງຊີວິດຕໍ່ໄປ—ດຸດພຣະຍະຍາຕິທີ່ດຳລົງໄດ້ໃນສັງຄົມຂອງຜູ້ມີທຳ

Verse 13

इति सूतो नरेन्द्रेण बोधित स्सज्जमानया।उवाच वाचा राजानं स बाष्पपरिबद्धया।।।।

ເມື່ອພຣະຣາຊາຊອກຖາມດັ່ງນັ້ນ ສາລະຖີກໍໄດ້ກ່າວຕອບ—ຖ້ອຍຄຳສະດຸດສະດັ່ງ ແລະສຽງຖືກນ້ຳຕາອັດອັ້ນ

Verse 14

अब्रवीन्मां महाराज धर्ममेवानुपालयन्।अञ्जलिं राघवः कृत्वा शिरसाऽभिप्रणम्य च।।।।

ສາລະຖີກ່າວວ່າ: “ຂໍພຣະອົງມະຫາຣາຊາ, ພຣະຣາຆະວະ—ຜູ້ທຳນຸບຳລຸງທຳມະຢູ່ເສມອ—ໄດ້ກ່າວກັບຂ້າພະເຈົ້າ ຫຼັງຈາກປະນົມມື ແລະກົ້ມພຣະເສຍດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ”

Verse 15

सूत मद्वचनात्तस्य तातस्य विदितात्मनः।शिरसा वन्दनीयस्य वन्द्यौ पादौ महात्मनः।।।।

“ໂອ ສາລະຖີ ຈົ່ງນຳຖ້ອຍຄຳຂອງເຮົາໄປຖວາຍແດ່ພຣະບິດາ—ຜູ້ສູງສົ່ງ ມີຈິດໃຈສຳລວມ ແລະຄວນແກ່ການນອບນ້ອມ—ວ່າ ເຮົາຂໍນ້ອມເສຍຫົວລົງກົດພຣະບາດຂອງພຣະອົງ, ພຣະບາດຂອງມະຫາອາດມາ ອັນເປັນທີ່ຄວນແກ່ການບູຊາແລະຄາລະວະ”

Verse 16

सर्वमन्तःपुरं वाच्यं सूत मद्वचनात्त्वया।आरोग्यमविशेषेण यथार्हं चाभिवादनम्।।।।

ໂອ ສູຕາ (ຜູ້ຂັບລົດສົງຄາມ) ຈົ່ງແຈ້ງແທນຂ້າໄປຫາຄົນທັງປວງໃນພະລາຊວັງຊັ້ນໃນ—ໂດຍບໍ່ແບ່ງແຍກ—ຖາມໄຖ່ສຸຂະພາບຂອງເຂົາເຈົ້າ ແລະສົ່ງຄຳນົບນ້ອມຂອງຂ້າຕາມຄວາມສົມຄວນແຫ່ງຖານະຂອງແຕ່ລະຄົນ

Verse 17

माता च मम कौसल्या कुशलं चाभिवादनम्।अप्रमादं च वक्तव्या ब्रूयाश्चैनामिदं वचः।।।।

ແລະແດ່ແມ່ຂອງຂ້າ ພຣະນາງໂກສະລະຍາ ຈົ່ງສົ່ງຂ່າວຄວາມຜາສຸກຂອງຂ້າ ແລະຄຳນົບນ້ອມຂອງຂ້າໄປຖວາຍ ພ້ອມທັງກ່າວໃຫ້ພຣະນາງຢູ່ດ້ວຍຄວາມລະມັດລະວັງ ຢ່າປະມາດ ແລະຈົ່ງກ່າວຖ້ອຍຄຳນີ້ແດ່ພຣະນາງ

Verse 18

धर्मनित्या यथाकालमग्न्यगारपरा भव।देवि देवस्य पादौ च देववत्परिपालय।।।।

ໂອ ເທວີ ຈົ່ງໝັ້ນຄົງໃນທຳມະເປັນນິດ; ເມື່ອເຖິງການອັນຄວນ ຈົ່ງໃສ່ໃຈພິທີບູຊາໃນເຮືອນໄຟສັກສິດ; ແລະຈົ່ງປົກປ້ອງບຳລຸງພຣະບາດຂອງພຣະສະວາມີ ເສມືອນບຳລຸງເທວະ

Verse 19

अभिमानं च मानं च त्यक्त्वा वर्तस्व मातृषु।अनु राजानमार्यां च कैकेयीमम्ब कारय।।।।

ຈົ່ງລະທິ້ງຄວາມຖືຕົນແລະຄວາມຍິ່ງຍະໂສ ແລ້ວດຳລົງຊີວິດຢ່າງກົມກຽວກັບພຣະມະເຫສີອື່ນໆ ເສມືອນຢູ່ກັບແມ່ທັງຫຼາຍ ແລະໂອ ແມ່ ຈົ່ງນຳພາພຣະນາງໄກເກຍີຜູ້ຄວນເຄົາລົບ ໃຫ້ມີນ້ຳໃຈດີ ແລະເກື້ອກູນຕໍ່ພຣະຣາຊາ

Verse 20

कुमारे भरते वृत्तिर्वर्तितव्या च राजवत्।अर्थज्येष्ठा हि राजानो राजधर्ममनुस्मर।।।।

ແລະຕໍ່ກຸມານພະຣະຕະ ຈົ່ງປະພຶດຕໍ່ພຣະອົງເສມືອນປະພຶດຕໍ່ພຣະຣາຊາ ເພາະກະສັດທັງຫຼາຍເປັນ ‘ຜູ້ໃຫຍ່’ ໂດຍອານຸພາບແຫ່ງລາຊະສະຖານະ; ຈົ່ງລະລຶກເຖິງຣາຊະທຳມະ

Verse 21

भरतः कुशलं वाच्यो वाच्यो मद्वचनेन च।सर्वास्वेव यथान्यायं वृत्तिं वर्तस्व मातृषु।।।।

ຈົ່ງນຳຄຳວ່າຂ້ອຍສະບາຍດີໄປບອກແກ່ພຣະພາຣະຕະ ແລະຈົ່ງກ່າວໃນນາມຂ້ອຍວ່າ ພຣະອົງພຶງປະພຶດຢ່າງຍຸດຕິທຳຕາມທຳມະຕໍ່ພຣະມານດາທັງປວງຂອງເຮົາ

Verse 22

वक्तव्यश्च महाबाहुरिक्ष्वाकुकुलनन्दनः।पितरं यौवराज्यस्थो राज्यस्थमनुपालय।।2.58.22।।

ຈົ່ງບອກແກ່ຜູ້ມີແຂນອັນແຂງກ້າ ຜູ້ເປັນຄວາມພູມໃຈແຫ່ງວົງສາອິກສະວາກຸ (ພຣະພາຣະຕະ) ວ່າ ເມື່ອສະຖາປະນາເປັນຢຸວະຣາຊແລ້ວ ພຶງພິທັກຮັກສາອານາຈັກ ໂດຍນອບນ້ອມສະໜັບສະໜູນພຣະບິດາຜູ້ຍັງປະທັບເທິງລາຊບັນລັງ

Verse 23

अतिक्रान्तवया राजा मास्मैनं व्यवरोरुधः।कुमार राज्ये जीव त्वं तस्यैवाज्ञाप्रवर्तनात्।।।।

ພຣະຣາຊາຊະລາພາບແລ້ວ—ຢ່າໄດ້ຂັດຂວາງພຣະອົງໃນທາງໃດເລີຍ। ຈົ່ງດຳລົງເປັນຢຸວະຣາຊ ໂດຍປະຕິບັດຕາມພຣະບັນຊາຂອງພຣະອົງແຕ່ພຽງຢ່າງດຽວ

Verse 24

अब्रवीच्चापि मां भूयो भृशमश्रूणि वर्तयन्।मातेव मम माता ते द्रष्टव्या पुत्रगर्धिनी।।।।

ແລະພຣະອົງຍັງກ່າວກັບຂ້ອຍອີກ ພ້ອມທັງຫຼັ່ງນ້ຳຕາຢ່າງຫນັກວ່າ: “ມານດາຂອງຂ້ອຍ ຜູ້ໂຫຍຫາລູກຊາຍ ພຶງໄດ້ຮັບການດູແລຈາກເຈົ້າ ເສມືອນເປັນມານດາຂອງເຈົ້າເອງ”

Verse 25

इत्येवं मां महराज ब्रुवन्नेव महायशाः।रामो राजीवताम्राक्षो भृशमश्रूण्यवर्तयत्।।।।

ໂອ ມະຫາຣາຊາ, ເມື່ອພຣະຣາມຜູ້ມີກຽດຍົດຍິ່ງ ຜູ້ມີດວງຕາແດງດັ່ງດອກບົວ ກ່າວກັບຂ້ອຍດັ່ງນີ້ ພຣະອົງກໍຫຼັ່ງນ້ຳຕາຢ່າງຫຼາຍ

Verse 26

लक्ष्मणस्तु सुसङ्कृद्धो निश्श्वसन्वाक्यमब्रवीत्।केनायमपराधेन राजपुत्रो विवासितः।।।।

ແຕ່ພຣະລັກສະມະນະໂກດແຮງ ຫາຍໃຈຫອບໆ ແລ້ວກ່າວວ່າ: “ດ້ວຍຄວາມຜິດອັນໃດ ພຣະຣາຊະກຸມານີ້ຈຶ່ງຖືກນິລະເທດ?”

Verse 28

यदि प्रव्राजितो रामो लोभकारणकारितम्।वरदाननिमित्तं वा सर्वथा दुष्कृतं कृतम्।।।।

ຖ້າພຣະຣາມະຖືກຂັບໄປນິລະເທດ—ຈະເປັນເພາະຄວາມໂລບຢາກໄດ້ຣາຊະອານາຈັກ ຫຼືອ້າງເຫດເພາະວອນພອນ—ບໍ່ວ່າຢ່າງໃດ ກໍເປັນການກະທຳຊົ່ວຮ້າຍຢ່າງໜັກໜ່ວງທຸກປະການ.

Verse 29

इदं तावद्यथाकाममीश्वरस्य कृते कृतम्।रामस्य तु परित्यागे न हेतु मुपलक्षये।।।।

ເລື່ອງນີ້ດູເຫມືອນຖືກເຮັດຕາມໃຈຕົນ—ຈົນອ້າງເປັນໜ້າທີ່ຕໍ່ພຣະອິດສະວອນ; ແຕ່ການລະທິ້ງພຣະຣາມະນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ເຫັນເຫດຜົນອັນຖືກຕ້ອງເລີຍ.

Verse 30

असमीक्षय समारब्धं विरुद्धं बुध्दिलाघवात्।जनयिष्यति सङ्क्रोशं राघवस्य विवासनम्।।।।

ການນິລະເທດພຣະຣາຆະວະ—ເລີ່ມຕົ້ນໂດຍບໍ່ໄດ້ພິຈາລະນາ ຂັດຕໍ່ຄວາມຍຸດຕິທຳ ແລະເກີດຈາກປັນຍາອັນຕື້ນ—ຈະກໍໃຫ້ເກີດສຽງຮ້ອງໄຫ້ ແລະຄວາມອື້ອອຶງຄັດຄ້ານຂອງປະຊາຊົນແນ່ນອນ.

Verse 31

अहं तावन्महाराजे पितृत्वं नोपलक्ष्ये।भ्राता भर्ता च बन्धुश्च पिता च मम राघवः।।।।

“ສຳລັບຂ້າພະເຈົ້າ ໂອ ມະຫາຣາຊາ, ບັດນີ້ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ອາດຮັບຮູ້ຄວາມເປັນພໍ່ໃນພະອົງໄດ້ອີກ. ສຳລັບຂ້າພະເຈົ້າ ຣາຆະວະເທົ່ານັ້ນແມ່ນພີ່ນ້ອງ ຜູ້ຄຸ້ມຄອງ ຍາດພີ່ນ້ອງ—ແລະເປັນພໍ່ດ້ວຍ.”

Verse 32

सर्वर्लोकप्रियं त्यक्त्वा सर्वलोकहिते रतम्।सर्वलोकोऽनुरज्येत कथं त्वाऽनेनकर्मणा।।।।

“ເມື່ອທ່ານລະທິ້ງພຣະຣາມ ຜູ້ເປັນທີ່ຮັກຂອງສັບພະຊົນ ແລະຜູ້ອຸທິດໃຈເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ລົກທັງປວງ ແລ້ວ ລົກຈະພຶງພໍໃຈທ່ານໄດ້ແນວໃດ ດ້ວຍການກະທຳເຊັ່ນນີ້?”

Verse 33

सर्वप्रजाभिरामं हि रामं प्रव्राज्य धार्मिकम्।सर्वलोकं विरुध्येमं कथं राजा भविष्यसि।।।।

ໂອ ມະຫາຣາຊາ! ເມື່ອພຣະອົງໄດ້ນິລະເທດພຣະຣາມຜູ້ທຣົງທຳ ຜູ້ເປັນທີ່ຊື່ນຊົມຂອງປະຊາທັງປວງ ແລະເຮັດໃຫ້ຕົນເອງຕໍ່ຕ້ານກັບໂລກທັງມວນ ແລ້ວຈະຍັງເປັນກະສັດໄດ້ແນວໃດ?

Verse 34

जानकी तु महाराज निश्श्वसन्ती मनस्विनी।भूतोपहतचित्तेव विष्ठिता विस्मृता स्मिता।।।।

ແຕ່ພຣະນາງຊານະກີ ໂອ ມະຫາຣາຊາ ຜູ້ມີໃຈອ່ອນໂຍນແຕ່ແນ່ນອນ ຢືນຢູ່ພ້ອມກັບຖອນຫາຍໃຈລຶກໆ ດັ່ງຈິດຖືກວິນຍານຫຼືພູດຜີກະທົບ—ຕະລຶງງັນ ລືມຕົນ ແຕ່ຍັງມີຮອຍຍິ້ມຈາງໆ.

Verse 35

अदृष्टपूर्वव्यसना राज्यपुत्री यशस्विनी।तेन दुःखेन रुदती नैव मां किञ्चिदब्रवीत्।।।।

ພຣະທິດາແຫ່ງກະສັດຜູ້ມີກຽດສັກສີນັ້ນ ຜູ້ບໍ່ເຄີຍປະສົບຄວາມທຸກຍາກຫຼາຍ່ອນ ຮ້ອງໄຫ້ຢູ່ໃນຄວາມໂສກນັ້ນ ແລະບໍ່ອາດເວົ້າກັບຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ແມ່ນແຕ່ຄຳດຽວ.

Verse 36

उद्वीक्षमाणा भर्तारं मुखेन परिशुष्यता।मुमोच सहसा बाष्पं मां प्रयान्तमुदीक्ष्य सा।।।।

ເມື່ອນາງເຫັນຂ້າພະເຈົ້າກຳລັງຈະເດີນທາງຈາກໄປ ນາງກໍຫັນໄປເບິ່ງພຣະສະວາມີ ດ້ວຍໃບໜ້າທີ່ແຫ້ງແລະຊີດເຊື້ອ ແລ້ວກໍປ່ອຍນ້ຳຕາໄຫຼບ່າທັນທີ.

Verse 37

तथैव रामोऽश्रुमुखः कृताञ्जलिः स्थितोऽभवल्लक्ष्मणबाहुपालितः।तथैव सीता रुदती तपस्विनी निरीक्षते राजरथं तथैव माम्।।।।

ເຊັ່ນດຽວກັນ ພຣະຣາມຢືນຢູ່ດ້ວຍໃບໜ້າຊຸ່ມນ້ຳຕາ ປະນົມພຣະຫັດເປັນອັນຊະລີ ໂດຍມີພຣະລັກສະມະນະຄ້ຳຈຸນດ້ວຍແຂນ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ພຣະນາງສີຕາ ດັ່ງນາງຜູ້ບຳເພັນຕະປະ ຮ້ອງໄຫ້ພ້ອມທັງຈ້ອງມອງລົດຮາຊະ ແລະຈ້ອງມອງຂ້າພະເຈົ້າດ້ວຍ.