Sarga 103

Verse 1

वसिष्ठः पुरतः कृत्वा दारान्दशरथस्य च।अभिचक्राम तं देशं रामदर्शनतर्षितः।।2.103.1।।

ວະສິດຖະໄດ້ໃຫ້ພຣະມະເຫສີຂອງທະສະຣະຖະຢູ່ດ້ານໜ້າ ແລ້ວອອກເດີນທາງໄປຍັງສະຖານທີ່ນັ້ນ ດ້ວຍຄວາມໂຫຍຫາຢາກໄດ້ເຫັນພຣະຣາມ

Verse 2

राजपत्न्यश्च गच्छन्त्यो मन्दं मन्दाकिनीं प्रति।ददृशु स्तत्र तत् तीर्थं रामलक्ष्मणसेवितम्।।2.103.2।।

ບັນດາພຣະມະເຫສີຂອງພຣະຣາຊາ ເດີນຢ່າງຊ້າໆ ໄປສູ່ແມ່ນ້ຳມັນດາກິນີ ແລະໄດ້ເຫັນທີ່ນັ້ນ ທ່ານ້ຳຕີຣະຖະອັນສັກສິດ ທີ່ພຣະຣາມແລະພຣະລັກສະມະນະເຄີຍໄປປະພຶດບຳເນົາຢູ່ເນື່ອງໆ

Verse 3

कौसल्या बाष्पपूर्णेन मुखेन परिशुष्यता।सुमित्रामब्रवीद्दीना याश्चान्या राजयोषितः।।2.103.3।।

ເກົາສັນລະຍາ ຜູ້ມີໃບໜ້າເຕັມໄປດ້ວຍນ້ຳຕາ ແລະຊອກຊ້ຳເພາະຄວາມໂສກ ໄດ້ເວົ້າດ້ວຍຄວາມອາດູນແກ່ ສຸມິຕຣາ ແລະບັນດາມະເຫສີອື່ນໆ.

Verse 4

इदं तेषामनाथानां क्लिष्टमक्लिष्टकर्मणाम्।वने प्राक्कलनं तीर्थं ये ते निर्विषयीकृताः।।2.103.4।।

ນີ້ແມ່ນທ່ານ້ໍາສັກສິດ (ຕີຣຖະ) ຢູ່ໃນປ່າທາງທິດບູຣະພາ ອັນຜູກພັນກັບຜູ້ບໍ່ມີທີ່ພຶ່ງພາເຫຼົ່ານັ້ນ—ແມ່ນຈະທຸກທໍລະມານແຕ່ບໍ່ເຄີຍຫຍໍ້ທໍ້ໃນການກະທໍາ—ຜູ້ຖືກຂັບໄລ່ອອກຈາກແດນດິນຂອງຕົນ.

Verse 5

इत स्सुमित्रे पुत्रस्ते सदा जलमतन्द्रितः।स्वयं हरति सौमित्रिर्मम पुत्रस्य कारणात्।।2.103.5।।

ໂອ ພະນາງສຸມິຕຣາ, ຈາກບ່ອນນີ້ ລູກຊາຍຂອງທ່ານ ຄື ພະເສົາມິຕຣີ—ຜູ້ບໍ່ເຄີຍປະມາດ—ຍ້ອນເພື່ອລູກຊາຍຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ຈຶ່ງໄປຕັກນ້ໍາດ້ວຍພຣະອົງເອງເປັນນິດ.

Verse 6

जघन्यमपि ते पुत्रः कृतवान् न तु गर्हितः।भ्रातुर्यदर्थरहितं सर्वं तद् गर्हितंं गुणैः।।2.103.6।।

ແມ່ນແຕ່ລູກຊາຍຂອງທ່ານໄດ້ເຮັດວຽກທີ່ເບິ່ງຄືຕ່ຳຕ້ອຍ ກໍບໍ່ຄວນຖືກຕຳນິ; ເພາະສິ່ງໃດກໍຕາມທີ່ເຂົາເຮັດເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພີ່ນ້ອງ ນັ້ນຍ່ອມຖືກຍົກຍ້ອງໂດຍຄຸນທຳ.

Verse 7

अद्यायमपि ते पुत्रः क्लेशानामतथोचितः।नीचानर्थ समाचारं सज्जं कर्म प्रमुञ्चतु।।2.103.7।।

ໃນມື້ນີ້ເຊັ່ນກັນ ລູກຊາຍຂອງທ່ານຜູ້ນີ້—ຜູ້ບໍ່ຄຸ້ນກັບຄວາມທຸກລຳບາກ ແລະບໍ່ຄວນຈະຖືກບັງຄັບໃຫ້ທົນ—ຄວນປ່ອຍວາງວຽກອັນໂຫດຮ້າຍ ແລະຕ່ຳຕ້ອຍນີ້ທີ່ຖືກຍັດເຢັດໃຫ້ເຂົາ.

Verse 8

दक्षिणाग्रेषु दर्भेषु सा ददर्श महीतले।पितुरिङ्गुदिपिण्याकं न्यस्तमायतलोचना।।2.103.8।।

ນາງເກົາສະລະຍາ ຜູ້ມີດວງຕາກວ້າງ ໄດ້ເຫັນຢູ່ເທິງພື້ນດິນ ກ້ອນຂອງເນື້ອອິງກຸດີທີ່ຈັດວາງເພື່ອພຣະບິດາ ຢູ່ເທິງຫຍ້າດັບພະທີ່ປາຍຫັນໄປທາງທິດໃຕ້.

Verse 9

तं भूमौ पितुरार्तेन न्यस्तं रामेण वीक्ष्य सा।उवाच देवी कौसल्या सर्वा दशरथस्त्रियः।।2.103.9।।

ເມື່ອນາງເຫັນເຄື່ອງບູຊານັ້ນຖືກວາງລົງເທິງດິນເພື່ອພຣະບິດາ ໂດຍພຣະຣາມຜູ້ເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມໂສກ ພຣະນາງເກົາສະລະຍາເທວີຈຶ່ງກ່າວ ໂດຍເອີ້ນເຖິງພຣະມະເຫສີທັງປວງຂອງທະສະຣະຖະ.

Verse 10

इदमिक्ष्वाकुनाथस्य राघवस्य महात्मनः।राघवेण पितुर्दत्तं पश्यतैतद्यथाविधि।।2.103.10।।

ຈົ່ງເບິ່ງເຖີດ—ນີ້ແມ່ນເຄື່ອງບູຊາທີ່ຣາຆະວະ (ພຣະຣາມ) ໄດ້ຖວາຍແດ່ພຣະບິດາຕາມພິທີອັນຖືກຕ້ອງ ແດ່ທະສະຣະຖະ ມະຫາຈິດ ຜູ້ເປັນນາຖແຫ່ງວົງສາອິກສະວາກຸ

Verse 11

तस्य देवसमानस्य पार्थिवस्य महात्मनः।नैतदौपयिकं मन्ये भुक्तभोगस्य भोजनम्।।2.103.11।।

ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ເຫັນວ່າ ອາຫານນີ້ຈະເໝາະສົມແກ່ພຣະຣາຊາມະຫາຈິດນັ້ນ ຜູ້ດຸດດັ່ງເທວະ ແລະເຄີຍເສວຍສຸກສຳລານທຸກປະການມາແລ້ວ

Verse 12

चतुरन्तां महीं भुक्त्वा महेन्द्रसदृशो विभुः।कथमिङ्गुदिपिण्याकं स भुक्ते वसुधाधिपः।।2.103.12।।

ພຣະຜູ້ເປັນໃຫຍ່ດຸດພຣະອິນທຣ໌ ຜູ້ເຄີຍເສວຍອໍານາດເຫນືອແຜ່ນດິນທັງສີ່ທິດ—ໄຍຈຶ່ງຈະມາເສວຍຂອງກິນເປັນກ້ອນຂະໜົມຈາກກາກຜົນອິງກຸດີໄດ້?

Verse 13

अतो दुःखतरं लोके न किञ्चित्प्रतिभाति मा।यत्र रामः पितुर्दद्यादिङ्गुदिक्षोदमृद्धिमान्।।2.103.13।।

ໃນໂລກນີ້ ບໍ່ມີສິ່ງໃດທີ່ເຈັບປວດກວ່ານີ້ສໍາລັບຂ້າ: ພຣະຣາມຜູ້ເຄີຍມັ່ງຄັ່ງ ກັບຕ້ອງນໍາຂະໜົມຈາກອິງກຸດີທີ່ບົດຂະຍີ້ ໄປຖວາຍແດ່ພຣະບິດາ.

Verse 14

रामेणेङ्गुदिपिण्याकं पितुर्दत्तं समीक्ष्य मे।कथं दुःखेन हृदयं न स्फोटति सहस्रधा।।2.103.14।।

ເມື່ອຂ້າເຫັນພຣະຣາມນໍາຂະໜົມງ່າຍໆຈາກກາກອິງກຸດີ ໄປຖວາຍແດ່ພຣະບິດາ ໃຈຂ້າຈຶ່ງບໍ່ແຕກສະລາຍເປັນພັນຊິ້ນດ້ວຍຄວາມໂສກໄດ້ແນວໃດ?

Verse 15

श्रुतिस्तु खल्वियं सत्या लौकिकी प्रतिभाति मा।यदन्नः पुरुषो भवति तदन्नास्तस्य देवताः।।2.103.15।।

ບັດນີ້ ຄໍາເວົ້າທົ່ວໄປໃນໂລກ ປາກົດວ່າເປັນຄວາມຈິງແກ່ຂ້າ: ມະນຸດດໍາລົງຊີວິດດ້ວຍອາຫານໃດ ເທວະດາຜູ້ຜູກພັນກັບເຂົາ ກໍເສວຍອາຫານນັ້ນເຊັ່ນກັນ.

Verse 16

एवमार्तां सपत्न्यस्ता जग्मुराश्वास्य तां तदा।ददृशुश्चाश्रमे रामं स्वर्गच्युतमिवामरम्।।2.103.16।।

ເມື່ອໄດ້ປອບໃຈພຣະນາງເກົາສັລຍາຜູ້ໂສກເສົ້າແລ້ວ ບັນດາມະເຫສີຮ່ວມກັນກໍໄປຕໍ່; ແລະທີ່ອາສຣົມ ພວກນາງໄດ້ເຫັນພຣະຣາມ ດຸດເທວະດາຜູ້ຕົກຈາກສະຫວັນ.

Verse 17

सर्वभोगैः परित्यक्तं रामं सम्प्रेक्ष्य मातरः।आर्ता मुमुचुरश्रूणि सस्वरं शोककर्शिताः।।2.103.17।।

ເມື່ອພຣະມານດາທັງຫຼາຍເຫັນພຣະຣາມຖືກປະລະຈາກຄວາມສຸກສະບາຍແຫ່ງຣາຊະສົມບັດທັງປວງ ກໍຖືກໂສກາບີບຄັ້ນ ຮ້ອງໄຫ້ດັງໆ ແລະປ່ອຍນ້ຳຕາໄຫຼລົງ

Verse 18

तासां रामस्समुत्थाय जग्राह चरणान् शुभान्।मात्रूणां मनुजव्याघ्रस्सर्वासां सत्यसङ्गरः।।2.103.18।।

ແລ້ວພຣະຣາມ—ຜູ້ປະເສີດດັ່ງເສືອໃນຫມູ່ມະນຸດ ແລະຍືນຫຍັດໃນສັດຈະ—ກໍລຸກຂຶ້ນ ກຸມພຣະບາດອັນເປັນມົງຄຸນຂອງພຣະມານດາທັງປວງດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ

Verse 19

ताः पाणिभि स्सुखस्पर्शैर्मृद्वङ्गुलितलै श्शुभैः।प्रममार्जू रजः पृष्ठाद्रामस्यायतलोचनाः।।2.103.19।।

ບັນດາພຣະມະເຫສີຜູ້ມີນັຍນາກວ້າງນັ້ນ ໄດ້ໃຊ້ຝາມືອັນເປັນມົງຄຸນ ນຸ່ມນວນ ນິ້ວມືອ່ອນລະມຸນ ສຳຜັດອ່ອນໂຍນ ເຊັດປັດຝຸ່ນອອກຈາກຫຼັງຂອງພຣະຣາມ

Verse 20

सौमित्रिरपि ता स्सर्वा मातृ़स्सम्प्रेक्ष्य दुःखितः।अभ्यवादयतासक्तं शनै रामादनन्तरम्।।2.103.20।।

ພຣະລັກສະມະນະ ໂອຣສຂອງພຣະສຸມິຕຣາ ເມື່ອເຫັນພຣະມານດາທັງປວງນັ້ນ ກໍເກີດຄວາມໂສກເສົ້າຫນັກ; ຕາມພຣະຣາມໄປຢ່າງຊ້າໆ ແລະກໍກົ້ມກາບນົບນ້ອມດ້ວຍຄວາມເລື່ອມໃສ

Verse 21

यथा रामे तथा तस्मिन्सर्वा ववृतिरे स्त्रियः।वृत्तिं दशरथाज्जाते लक्ष्मणे शुभलक्षणे।।2.103.21।।

ເຊັ່ນດຽວກັນກັບທີ່ພຣະຣາມໄດ້ຮັບ ບັນດາພຣະມະເຫສີທັງປວງກໍໄດ້ປະພຶດຕໍ່ພຣະລັກສະມະນະ—ພຣະຣາຊບຸດຂອງທະສະຣະຖະຜູ້ມີລັກສະນະມົງຄຸນ—ດ້ວຍຄວາມຮັກແລະຄວາມເຄົາລົບດຽວກັນ.

Verse 22

सीताऽपि चरणांस्तासामुपसङ्गृह्य दुःखिता।श्वश्रूणामश्रुपूर्णाक्षी सा बभूवाग्रतः स्थिता।।2.103.22।।

ນາງສີຕາກໍດ້ວຍຄວາມໂສກເສົ້າ ໄດ້ກອດກຸມພຣະບາດຂອງແມ່ຜົວທັງຫຼາຍ; ດວງຕາເຕັມໄປດ້ວຍນ້ຳຕາ ແລະນາງຢືນຢູ່ຕໍ່ໜ້າພວກທ່ານ.

Verse 23

तां परिष्वज्य दुःखार्तां माता दुहितरं यथा।वनवासकृशां दीनां कौसल्या वाक्यमब्रवीत्।।2.103.23।।

ພຣະນາງເກົາສັນລະຍາ ໄດ້ກອດພຣະສີຕາຜູ້ທຸກທ້ອນ ໂສກເສົ້າ ແລະຜອມລົງເນື່ອງຈາກການຢູ່ປ່າ; ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວກັບນາງ ດັ່ງແມ່ກ່າວກັບລູກສາວຂອງຕົນ.

Verse 24

विदेहराजस्य सुता स्नुषा दशरथस्य च।रामपत्नी कथं दुःखं सम्प्राप्ता निर्जने वने।।2.103.24।।

ນາງ—ທິດາຂອງກະສັດແຫ່ງວິເທຫະ ເປັນລູກໃພ້ຂອງທະສະຣະຖະ ແລະເປັນພຣະມະເຫສີຂອງພຣະຣາມ—ເຫດໃດຈຶ່ງຕົກຢູ່ໃນຄວາມທຸກທ້ອນໃນປ່າອັນໂດດດ່ຽວເຊັ່ນນີ້?

Verse 25

पद्ममातपसन्तप्तं परिक्लिष्टमिवोत्पलम्।काञ्चनं रजसा ध्वस्तं क्लिष्टं चन्द्रमिवाम्बुदैः।।2.103.25।।मुखं ते प्रेक्ष्य मां शोको दहत्यग्निरिवाऽश्रयम्।भृशं मनसि वैदेहि व्यसनारणिसम्भवः।।2.103.26।।

ໃບໜ້າຂອງເຈົ້າປານດອກບົວຖືກແດດແຜດເຜົາ ປານບົວນ້ຳທີ່ເຫືອດແຫ້ງ; ປານຄຳທີ່ມົວໝອງເພາະຝຸ່ນທະລີ ແລະປານດວງຈັນທີ່ຈາງລົງເພາະເມກາ.

Verse 26

पद्ममातपसन्तप्तं परिक्लिष्टमिवोत्पलम्।काञ्चनं रजसा ध्वस्तं क्लिष्टं चन्द्रमिवाम्बुदैः।।2.103.25।।मुखं ते प्रेक्ष्य मां शोको दहत्यग्निरिवाऽश्रयम्।भृशं मनसि वैदेहि व्यसनारणिसम्भवः।।2.103.26।।

ໂອ ໄວເທຫີ, ເມື່ອຂ້າເບິ່ງໃບໜ້າຂອງເຈົ້າ ຄວາມໂສກກໍເຜົາໃນໃຈຂ້າຢ່າງແຮງ ດັ່ງໄຟທີ່ເກີດຈາກໄມ້ອາຣະນີແຫ່ງວິບັດ ເຜົາຜານແມ່ນແຕ່ທີ່ພຶ່ງຂອງຕົນເອງ.

Verse 27

ब्रुवन्त्यामेवमार्तायां जनन्यां भरताग्रजः।पादावासाद्य जग्राह वसिष्ठस्य च राघवः।।2.103.27।।

ເມື່ອແມ່ຜູ້ທຸກທ້ອນໄດ້ເວົ້າດັ່ງນັ້ນ ຣາຆະວະ—ອ້າຍໃຫຍ່ຂອງພະຣະຕະ—ກໍເຂົ້າໄປຫາ ວະສິດຖະ ແລ້ວກ້ມກາບຈັບພຣະບາດດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ.

Verse 28

पुरोहितस्याग्निसमस्य वै तदा बृहस्पतेरिन्द्रमिवामराधिपः।प्रगृह्य पादौ सुसमृद्धतेजसस्सहैव तेनोपविवेश राघवः।।2.103.28।।

ແລ້ວນັ້ນ ຣາຆະວະໄດ້ຈັບພຣະບາດທັງສອງຂອງປຸໂຣຫິດປະຈຳວົງສາ ຜູ້ມີຣັດສະມີດັ່ງໄຟ ແລ້ວນັ່ງຄຽງຂ້າງທ່ານ ດັ່ງພຣະອິນທຣາ ຈອມເທວະ ນັ່ງໃກ້ ພຣະບຣິຫັດສະປະຕິ.

Verse 29

ततो जघन्यं सहितै स्समन्त्रिभिः पुरप्रधानैश्च सहैव सैनिकैः।जनेन धर्मज्ञतमेन धर्मवानुपोपविष्टो भरत स्तदाऽग्रजम्।।2.103.29।।

ຕໍ່ມາ ພະຣະຕະຜູ້ມີທຳ ແລະຮູ້ທຳຢ່າງລຶກຊຶ້ງ ໄດ້ນັ່ງໃກ້ອ້າຍໃຫຍ່ຂອງຕົນ; ດ້ານຫຼັງມີບັນດາມົນຕຣີ ຜູ້ນຳເມືອງ ທະຫານ ແລະຜູ້ຊຳນານໃນທຳ ນັ່ງຮ່ວມກັນ.

Verse 30

उपोपविष्ट स्तु तदा स वीर्यवांस्तपस्विवेषेण समीक्ष्य राघवम्।श्रिया ज्वलन्तं भरतः कृताञ्जलिर्यथा महेन्द्रः प्रयतः प्रजापतिम्।।2.103.30।।

ໃນຂະນະນັ້ນ ພະພາຣະຕະຜູ້ມີພະລັງອັນກ້າແຂງ ເຫັນພະຣາຆະວະນຸ່ງຫົ່ມເພດດາບົດ ແຕ່ຍັງສ່ອງສະຫວ່າງດ້ວຍສິຣີສົງ່າ ຈຶ່ງນັ່ງໃກ້ພ້ອມປະນົມມື—ດຸດດັ່ງພະມະເຫນທຣາຜູ້ບໍລິສຸດ ນັ່ງໃກ້ພຣະປຣະຊາປະຕິ.

Verse 31

किमेष वाक्यं भरतोऽद्य राघवं प्रणम्य सत्कृत्य च साधु वक्ष्यति।इतीव तस्यार्यजनस्य तत्त्वतो बभूव कौतूहलमुत्तमं तदा।।2.103.31।।

ໃນຂະນະນັ້ນ ໃນຫມູ່ຊົນຜູ້ສູງສົງ ກໍເກີດຄວາມຢາກຮູ້ອັນເລິກຊຶ້ງວ່າ: “ມື້ນີ້ ພະພາຣະຕະ ໄດ້ກົ້ມກາບພະຣາຆະວະ ແລະຖວາຍການສັກກາລະແລ້ວ ຈະກ່າວຖ້ອຍຄໍາອັນດີງາມໃດໃນວັນນີ້?”

Verse 32

स राघव स्सत्यधृति श्च लक्ष्मणो महानुभावो भरत श्च धार्मिकः।वृताः सुहृद्भि श्च विरेजुरध्वरे यथा सदस्यै स्सहितास्त्रयोऽग्नयः।।2.103.32।।

ພະຣາມະຜູ້ຫມັ້ນຄົງໃນສັດຈະ, ພະລັກສະມະນະຜູ້ມີອານຸພາບຍິ່ງ, ແລະພະພາຣະຕະຜູ້ດໍາຣົງທັມ—ຖືກຫ້ອມລ້ອມໂດຍມິດສະຫາຍຜູ້ປາດຖະນາດີ—ກໍສ່ອງສະຫວ່າງໃນພິທີນັ້ນ ດຸດດັ່ງໄຟບູຊາຍັນສາມກອງທີ່ມີຜູ້ປະກອບພິທີຄອຍອຸປະຖຳ.