Nirukta, Phonetic Variants, and Vedic Dhātu–Svara Taxonomy

Verse 1

सनंदन उवाच । निरुक्तं ते प्रवक्ष्यामि वेदं श्रोत्रांगमुत्तमम् । तत्पंचविधमाख्यातं वैदिकं धातुरूपकम् ॥ १ ॥

ສະນັນດະນະ ກ່າວວ່າ: ຂ້າພະເຈົ້າຈະອະທິບາຍ Nirukta ໃຫ້ເຈົ້າຟັງ, ອັນເປັນອະວະຊ່ວຍຂອງເວດະທີ່ປະເສີດ, ກ່ຽວກັບການຟັງແລະເຂົ້າໃຈໃຫ້ຖືກຕ້ອງ. ມັນຖືກປະກາດວ່າມີຫ້າປະເພດ, ມີລັກສະນະແບບເວດິກ, ແລະອີງໃສ່ dhātu (ຮາກຄຳ) ກັບຮູບຄຳຂອງມັນ.

Verse 2

क्वचिदूर्णागमस्तत्र क्वचिद्वर्णविपर्ययः । विकारः क्वापि वर्णानां वर्णनाशः क्वचिन्मतः ॥ २ ॥

ໃນບາງບ່ອນ ມີການແຊກເຂົ້າຂອງພະຍາງທີ່ເກີນມາ; ໃນບາງບ່ອນ ມີການສະຫຼັບຕົວອັກສອນ. ບາງແຫ່ງມີການບິດເບືອນຕົວອັກສອນ ແລະບາງແຫ່ງ—ຕາມທີ່ຖືກຖືກກ່າວ—ມີການສູນເສຍຕົວອັກສອນອີກດ້ວຍ.

Verse 3

तथा विकारनाशाभ्यां वर्णानां यत्र नारद । धातोर्योगातिशयी च संयोगः परिकीर्तितः ॥ ३ ॥

ດັ່ງນັ້ນແຫຼະ ໂອ້ ນາຣະດະ, ບ່ອນໃດທີ່ພະຍາງມີທັງການປ່ຽນແປງ ແລະການຕັດຫາຍ, ແລະບ່ອນໃດທີ່ມີການປະສານທີ່ແຮງກ້າ ເກີດຈາກການປະກອບກັບທາດກິລິຍາ (dhātu), ນັ້ນເຂົາເອີ້ນວ່າ ‘ສັມໂຍກ’ (saṃyoga).

Verse 4

सिद्धेद्वर्णागमाद्धंसः सिंहो वर्णविपर्ययात् । गूढोत्मा वर्णविकृतेर्वर्णनांशात्पृषोदरः ॥ ४ ॥

‘ຫັມສະ’ (haṃsa—ຫົງ) ຕັ້ງຂຶ້ນໄດ້ໂດຍການເພີ່ມຕົວອັກສອນ; ‘ສິມຫະ’ (siṃha—ສິງ) ໄດ້ມາຈາກການສະຫຼັບຕົວອັກສອນ. ‘ກູດຫາດມາ’ (gūḍhātmā) ເກີດຈາກການປ່ຽນແປງຕົວອັກສອນ, ແລະ ‘ປຶໂສດະຣະ’ (pṛṣodara) ຈາກການຂາດຫາຍບາງສ່ວນຂອງຕົວອັກສອນ—ດັ່ງນີ້ແຫຼະ ຄໍາຖືກອະທິບາຍດ້ວຍກົດໄວຍາກອນເຫຼົ່ານີ້.

Verse 5

भ्रमरादुषु शब्देषु ज्ञेयो योगो हि पञ्चमः । बहुलं छन्दसीत्युक्तमत्र वाच्यं पुनर्वसू ॥ ५ ॥

ໃນສຽງຄໍາຢ່າງສຽງຜຶ້ງຮ້ອງຮືມ ແລະອື່ນໆ ພຶງຮູ້ວ່າ ‘ໂຍກະ’ ຮູບແບບທີຫ້າ ແມ່ນການພິຈາລະນາສຽງ. ທີ່ນີ້, ໂອ້ ປຸນະຣະວະສຸ, ສິ່ງທີ່ສອນແມ່ນວ່າ ການປະຕິບັດແບບນີ້ ຖືກກ່າວເຖິງຢ່າງກວ້າງຂວາງໃນສັນທະສະ (chandas) ຂອງເວດະ.

Verse 6

नभस्वद्वृषणश्चैवापरस्मैपदि चापि हि । परं व्यवहिताश्चापि गतिसंज्ञास्तथा हि आ ॥ ६ ॥

‘ນະພັສວັດ’ ແລະ ‘ວຶຣະສະນະ’ ກໍຖືກຈັດເປັນກິລິຍາໃນພວກ ປະຣະສະໄມປະດະ (parasmaipada) ເຊັ່ນກັນ. ອີກທັງ ຮູບທີ່ເອີ້ນວ່າ ‘ປະຣະ’ (ຕາມຫຼັງ) ແລະແມ່ນກະທັ້ງ ‘ວະຍະວະຫິຕະ’ (ຖືກຂັ້ນກາງ/ແຍກອອກ) ກໍຖືກເອີ້ນດ້ວຍຄໍາວິຊາການ ‘ກະຕິ’ (gati) ເຊັ່ນກັນ—ດັ່ງນັ້ນແຫຼະ (ທີ່ສອນ).

Verse 7

विभक्तीनां विपर्यासो यथा दधना जुहोति हि । अभ्युत्सादयामकेतुर्ध्वनयीत्प्रमुखास्तथा । निष्टर्क्यान्द्यास्तथोक्ताश्च गृभायेत्यादिकास्तथा ॥ ७ ॥

ການກັບຄືນຂອງວິພັກຕິ (ປະທານກໍລະນີ) ແມ່ນຄວາມຜິດ ເຊັ່ນຄໍາຜິດ «dadhanā juhoti» (“ບູຊາດ້ວຍນົມສົ້ມ”). ດັ່ງນັ້ນດ້ວຍ ຄໍາຜິດເຊັ່ນ «abhyutsādayāmaketuḥ», «dhvanayīt» ແລະຮູບຄໍາທີ່ຜິດອື່ນໆ ພ້ອມທັງ «gṛbhāye» ແລະຕົວຢ່າງຄ້າຍກັນ ຖືກກ່າວໄວ້ໃນຄໍາສອນນີ້.

Verse 8

सुप्तिङुपग्रहलिंगनराणां कालहलूचूस्वरकर्तृयडां च । व्यत्ययमिच्छति शास्रकृदेषां सोऽपि च सिद्ध्यति बाहुलकेन ॥ ८ ॥

ສໍາລັບປັດໃຈນາມ (suP), ປັດໃຈກິລິຍາ (tiṅ), ຄໍານໍາ/ອຸປະຄະຫະ (upagraha), ເພດ (liṅga) ແລະບຸລຸດ/ຜູ້ກະທໍາ, ພ້ອມທັງການ (kāla), ອັກສອນ ha, lu, cū, ສະວະຣະ (svara), ກັດຕຣະ (kartṛ) ແລະ yaḍ—ເມື່ອຜູ້ຮຽນຮູ້ຜູ້ຮຽນຂຽນສາດວະຍາກອນປະສົງໃຫ້ມີການສັບປ່ຽນ ຫຼືການແທນກັນ ສິ່ງນັ້ນກໍຖືກຕັ້ງມັ່ນໂດຍອາໄສການໃຊ້ທົ່ວໄປ (bāhulaka).

Verse 9

रात्री विम्बी च कद्रूश्चाविष्ट्वौ वाजसनेयिनः ॥ ९ ॥

«Rātrī», «Vimbī», «Kadrū» ແລະ «Āviṣṭu»—ເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນຊື່/ຄໍາທີ່ໃຊ້ກັນໃນຫມູ່ວາຈະສະເນຍິນ (ຜູ້ຕາມສາຂາ Śukla-Yajurveda).

Verse 10

कर्णेभिश्च यशोभाग्य इत्याद्याश्चतुरक्षरम् । देवासोऽथो सर्वदेवतातित्वावत इत्यपि ॥ १० ॥

ແລະມັນຕຣາອັນສັກສິດທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ «karṇebhiḥ» ແລະ «yaśo-bhāgya», ພ້ອມທັງມັນຕຣາສີ່ພະຍາງອື່ນໆ; ອີກທັງທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ «devāsaḥ», ແມ່ນກະທັ້ງມັນຕຣາທີ່ກ່າວເຖິງ “ພາວະອັນລ້ຳເຫນືອເທວະທັງປວງ”—ທັງໝົດນີ້ກໍຄວນເຂົ້າໃຈໃນຄໍາສອນນີ້.

Verse 11

उभयाविन माद्याश्च प्रलयाद्याश्च स्तृचं तथा । अपस्पृधेथां नो अव्यादायो अस्मान्मुखास्तथा ॥ ११ ॥

ຂໍໃຫ້ອໍານາດທໍາລາຍທີ່ເກີດຈາກທັງສອງດ້ານ (ພາຍໃນ ແລະ ພາຍນອກ) ແລະໄພພິບັດທີ່ເລີ່ມຈາກປະລະຍະ (ການລະລາຍໂລກ) ແລະອື່ນໆ, ພ້ອມທັງຄວາມທຸກທໍລະມານທັງປວງ—ຂໍຢ່າໃຫ້ມາແຕະຕ້ອງພວກເຮົາ. ຂໍໃຫ້ໂລກໄພຢ່າເຮັດອັນຕະລາຍແກ່ພວກເຮົາ ແລະຂໍໃຫ້ປາກ/ວາຈາຂອງພວກເຮົາຖືກປົກປ້ອງເຊັ່ນກັນ.

Verse 12

सगर्भ्योस्थापदी ऋत्व्योरजिष्टं त्रिपंचकम् । हिरण्ययेन नरं च परमे व्योमनित्यपि ॥ १२ ॥

ບົດສວດທີ່ເອີ້ນວ່າ ສະຄັຣພະຍະ ແລະ ສະຖາປະດີ, ບົດ ຣິດວະຍໍຣະ, ຕຣິປັນຈະກະ ອັນປະເສີດ, ຮິຣັນຍະຍະ ແລະ ນະຣະ—ທັງໝົດນີ້ກໍຄວນພິຈາລະນາ/ສວດ ໂດຍຮູ້ວ່າຕັ້ງຢູ່ນິລັນດອນໃນຟ້າສູງສຸດ (ພຣະໂລກອັນສູງສຸດ)។

Verse 13

उर्विया स्वप्रया वारवध्वाददुहवैवधी । यजध्वैनमेमसि च स्नात्वी गत्वा पचास्थभौः ॥ १३ ॥

ໃຫ້ເອົາແຜ່ນດິນເປັນລານບູຊາ ແລະໃຫ້ອາໄສຄວາມພາກພຽນດ້ວຍສັດທາຂອງຕົນ—ດຸດດັ່ງເຈົ້າສາວແຫ່ງນ້ຳ—ຈົ່ງນະມັດສະການບູຊາພຣະອົງ. ເມື່ອອາບນ້ຳແລ້ວ ຈົ່ງອອກໄປປະກອບພິທີຕາມທຳນຽມ ໂດຍຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມບໍລິສຸດຢ່າງໝັ້ນຄົງ.

Verse 14

गोनांचापरिह्रवृत्ताश्चातुरिर्ग्रसितादिका । पश्येदधद्ब्रभूथापि प्रमिणांतित्यवीवृधत् ॥ १४ ॥

ແມ່ນແຕ່ເມື່ອຄຳສວດດູເຫມືອນບິດເບືອນ—ເນື່ອງຈາກການໃຊ້ຖ້ອຍຄຳບໍ່ສະໝ່ຳເສມ, ການກືນພະຍາງ, ຫຼືຄວາມຜິດພາດອື່ນໆ—ກໍຄວນຮູ້ເຫັນນັຍທີ່ຕັ້ງໃຈ, ເພາະມາດຕາແລະຄວາມໝາຍພື້ນຖານຍັງຄົງຢູ່ ແມ່ນແຕ່ສຽງຜູ້ສວດຈະບົກພ່ອງກໍຕາມ.

Verse 15

मित्रयुश्च दुरस्वा वा हात्वा सुधितमित्यपि । दधर्त्याद्या स्ववद्भिश्च ससूवेति च धिष्व च ॥ १५ ॥

ຮູບຄຳເຊັ່ນ “mitrayuḥ”, “durasvā”, “hātvā”, ແລະ “sudhitam” ກໍຄວນເຂົ້າໃຈໃຫ້ຖືກ; ເຊັ່ນດຽວກັນ ຄວນຮູ້ການໃຊ້ທີ່ຖືກຕ້ອງຂອງ “dadharti”, “ādyā”, “svavadbhiḥ”, “sasūve”, ແລະ “dhiṣva”។

Verse 16

प्रप्रायं च हरिवतेक्षण्वतः सुपर्थितरः । रथीतरी नसताद्या अम्नर्भुवरथो इति ॥ १६ ॥

ແລະລາວໄດ້ອອກເດີນທາງຊ້ຳໆ—ຈ້ອງມອງໄປຫາ ຮະຣິ—ໃນຂະນະທີ່ຜູ້ມີສັດທາທີ່ຕຽມພ້ອມດີ ອ້ອນວອນຢ່າງຈິງໃຈ; ດັ່ງນັ້ນຈຶ່ງຖືກສັນລະເສີນວ່າ ຣະຖີຕະຣະ ແລະ ນະສະຕາ ເປັນຕົ້ນ—ຮູ້ຈັກກັນວ່າ ອຳນະຣະພູວະຣະຖະ.

Verse 17

ब्रूह्याद्यादेः परस्याप्यौ श्रावयेत्यादिके प्लुतः । दाश्वांश्व स्वतवान्यापौत्रिभिष्ट्वं च नृभिष्टुतः ॥ १७ ॥

ໃນຮູບຄໍາທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ «brūhi» ແລະຄໍາທີ່ຄ້າຍກັນ, ທັງໃນຄໍາຕໍ່ໄປ «au» ແລະໃນຮູບທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ «śrāvayet», ສະຫຼະພຶງອອກສຽງເປັນ pluta (ຍືດຍາວ). ດັ່ງນັ້ນໃນ «dāśvāṃśva», «svatavān» ແລະກຸ່ມ «yā‑pautri‑» ໃຊ້ສຽງ «tvaṃ»; ແລະໃນ «nṛbhiṣṭutaḥ» ກໍມີການກໍານົດວິທີອອກສຽງຕາມຫຼັກສຽງສາດ.

Verse 18

अभीषुण ऋतावाहं न्यषीदन्नृमणा अपि । चतुर्विधाद्बाहुलकात्प्रवृत्तेरप्रवृत्तितः ॥ १८ ॥

ແມ່ນແຕ່ຜູ້ຮູ້ທັນກໍຕາມ, ເມື່ອເຫັນ «ກະແສແຫ່ງລະດູ» ຄືພະລັງຂອງເວລາ, ກໍນັ່ງລົງຢ່າງສະຫງົບ ພ້ອມກັບການຂັບກັ້ນຕົນ. ເນື່ອງຈາກຄວາມຫຼາກຫຼາຍອັນເກີນປົກກະຕິ ທີ່ເກີດຈາກການກະທໍາ ແລະຈາກການບໍ່ກະທໍາ ໃນຮູບແບບສີ່ປະການ.

Verse 19

विभाषयान्यथाभावात्सर्वं सिद्ध्येञ्च वैदिकम् । भूवाद्या धातवो ज्ञेयाः परस्मैपदिनस्स्मृताः ॥ १९ ॥

ເນື່ອງຈາກຮູບແບບທາງເລືອກ (vibhāṣā) ແລະຄວາມເປັນໄປໄດ້ຂອງການໃຊ້ອີກແນວ, ຖ້ອຍຄໍາແຫ່ງເວດະທັງປວງກໍຍັງສາມາດຖືກສ້າງຕັ້ງໃຫ້ຖືກຕ້ອງ. ຮາກກິລິຍາທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ bhū («ເປັນ/ມີ») ພຶງຮູ້ວ່າເປັນພວກ parasmaipada (ຮູບກະທໍາ) ຕາມທີ່ປະເພນີສອນໄວ້.

Verse 20

एधाद्या आत्मनेभाषा उदात्ताः षट्त्रिंशसंख्यकाः । अतादयोऽष्टत्रिंशञ्च परस्मैपदिनो मुने ॥ २० ॥

ໂອ ມຸນີ, ພວກຮາກກິລິຍາ Ātmanepada ທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ edh‑ ມີ 36 ຮາກ ແລະຖືກໝາຍດ້ວຍສຽງ udātta. ສ່ວນພວກ Parasmaipada ທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ atā‑ ມີ 38 ຮາກ, ໂອ ນັກບໍາເນັດ.

Verse 21

लोकृपूर्वा द्विचत्वारिंशदुक्ता च ह्यात्मने पदे । उदात्तेतरतु पंचाशत्फक्काद्याः परिकीर्तिताः ॥ २१ ॥

ພວກທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ «lokṛ‑» ຖືກກ່າວວ່າມີ 42 ລາຍການໃນຮູບ Ātmanepada. ແລະໃນເລື່ອງ udātta ກັບປະເພດສຽງອື່ນໆ ກໍໄດ້ນັບລວມ 50 ລາຍການ ທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ «phakka‑».

Verse 22

वर्चाद्या अनुदात्तेत एकविंशतिरीरीताः । गुपादयो द्विचत्वारिंशदुदात्तेताः समीरिताः ॥ २२ ॥

ເລີ່ມຈາກກຸ່ມທີ່ມີ «varc-» ເປັນຫົວໜ້າ ມີ 21 ລາຍການຖືກປະກາດວ່າເປັນ anudātta (ສຽງຕ່ຳ). ເລີ່ມຈາກກຸ່ມທີ່ມີ «gup-» ເປັນຫົວໜ້າ ມີ 42 ລາຍການຖືກກ່າວວ່າເປັນ udātta (ສຽງສູງ).

Verse 23

धिण्यादयोऽनुदात्तेतो दश प्रोक्ता हि शाब्दिकैः । अणादयोप्युदात्तेतः सप्तविंशतिधातवः ॥ २३ ॥

ນັກໄວຍາກອນ (śābdika) ກ່າວວ່າ ຮາກກິລິຍາ 10 ຮາກ ທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ «dhiṇya-» ຖືກໝາຍເປັນ anudātta (ສຽງຕ່ຳ). ແລະອີກດ້ານ ຮາກກິລິຍາ 27 ຮາກ ທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ «aṇa-» ຖືກກ່າວວ່າເປັນ udātta (ສຽງສູງ).

Verse 24

अमादयः समुद्दिष्टाश्चतुर्स्रिंशद्धिशाब्दिकैः । द्विसप्ततिमिता मव्यमुखाश्चोदात्तबंधना ॥ २४ ॥

ດັ່ງນັ້ນ ຊຸດທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ «amā» ຖືກນັກ śābdika ກ່າວໄວ້ວ່າມີ 32 ລາຍການ ດ້ວຍຄຳສັບເຕັກນິກແຫ່ງວິຊາສຽງ. ມັນຖືກນັບເປັນ 72 ຫົວໜ່ວຍ ເລີ່ມດ້ວຍພະຍາງ «ma» ແລະຜູກພັນກັບ udātta (ສຽງສູງ).

Verse 25

स्वारितेद्धावुधातुस्तु एक एव प्रकीर्तितः । क्षुधादयोऽनुदात्तेतो द्विषपंचाशदुदाहृताः ॥ २५ ॥

ໃນບັນດາຮາກກິລິຍາທີ່ຖືກໝາຍດ້ວຍ svarita ນັ້ນ ມີພຽງຮາກດຽວທີ່ຖືກປະກາດວ່າ «iddhāvu». ແຕ່ໃນພວກທີ່ໝາຍດ້ວຍ anudātta ເລີ່ມຈາກ «kṣudh» ມີ 52 ຮາກຖືກກ່າວໄວ້.

Verse 26

घुषिराद्या उदात्ततोऽष्टाशीतिर्धातवो मताः । द्युताद्या अनुदात्तेतो द्वाविंशतिरतो मताः ॥ २६ ॥

ເລີ່ມຈາກກຸ່ມທີ່ມີ «ghuṣira» ເປັນຫົວໜ້າ ຮາກກິລິຍາ 88 ຮາກ ຖືກເຫັນວ່າມີ udātta (ສຽງສູງ). ເລີ່ມຈາກກຸ່ມທີ່ມີ «dyut» ເປັນຫົວໜ້າ ຮາກກິລິຍາ 22 ຮາກ ຖືກເຫັນວ່າມີ anudātta (ສຽງຕ່ຳ).

Verse 27

षितस्रयोदश घटादिष्वेनुदत्तेत ईरितः । ततो ज्वलदुदात्तेतो द्विपंचाशन्मितास्तथा ॥ २७ ॥

ໃນມາດຕະວັດເຊັ່ນ ghaṭa ແລະອື່ນໆ ອະນຸດາຕຕະ (ສຽງຕ່ຳ) ຖືກກ່າວວ່າມີສິບສາມ. ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ອຸດາຕຕະອັນລຸກໂຊດ (jvalad-udātta) ກ່າວວ່າມີຫ້າສິບສອງເທົ່າກັນ.

Verse 28

स्वरितेद्राजृसंप्रोक्त स्तनहेभ्राजृतस्रयः । अनुदात्तेत अख्याता भाद्युतात्ता इतः स्यमात् ॥ २८ ॥

ໃນ svarita (ສຽງຂຶ້ນລົງ) ສຽງຖືກປະກາດວ່າ “drājṛ-saṃprokta” ແລະພັກຢູ່ເທິງລຳດັບເຊັ່ນ “stanahe-bhrājṛta-srayaḥ”. ໃນ anudātta (ສຽງຕ່ຳ) ອະທິບາຍວ່າ “eta” ເປັນເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງຄວາມຕ່ຳ. ຈາກນີ້ udātta (ສຽງສູງ) ພຶງເຂົ້າໃຈວ່າເປັນອັນທີ່ເຫຼືອຢູ່ແລະແຕກຕ່າງ.

Verse 29

सहोऽनुदात्तेदेकस्तु रमैकोऽप्यात्मनैपदी । सदस्रय उदात्तेतः कुचाद्वेदा उदात्त इत् ॥ २९ ॥

ຕາມກົດສຽງ: “saha” ຖືກກຳນົດໃຫ້ເປັນ anudātta (ສຽງຕ່ຳ). “rama” ເປັນຮູບດຽວ ແລະຍັງໃຊ້ ātmanepada. “sadasraya” ຖືກໝາຍເປັນ udātta (ສຽງສູງ). ແລະຈາກ “kuca” ຄຳວ່າ “vedā” ກໍໃຫ້ເອົາເປັນ udātta ເຊັ່ນກັນ.

Verse 30

स्वरितेतः पञ्चत्रिंशद्धिक्काद्याश्च ततः परम् । स्वरितेच्छिञ्भृञाद्याश्चत्वार स्वरितेत्ततः ॥ ३० ॥

ຈາກກຸ່ມທີ່ໝາຍດ້ວຍ svarita ມີສາມສິບຫ້າ ເລີ່ມດ້ວຍ “dhik…”. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ພາຍໃຕ້ svarita ອີກຄັ້ງ ມີສີ່ ເລີ່ມດ້ວຍ “cchiñ, bhṛñ…”, ແລະທັງໝົດນີ້ກໍຄວນສະດຸດສຽງແບບ svarita.

Verse 31

धेटः परस्मैपदिनः षट्चत्वारिंशदुदीरिताः । अष्टादश स्मिङाद्यास्तु आमनेपदिनो मताः ॥ ३१ ॥

ໃນບັນດາຮາກກິລິຍາທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ “dheṭ” ມີສີ່ສິບຫົກ ຖືກປະກາດວ່າຮັບປະສະໄມປະດະ (Parasmaipada). ແລະສິບແປດ—ເລີ່ມດ້ວຍ “smiṅ” ແລະອື່ນໆ—ຖືກເຫັນວ່າເປັນ Ātmanepada (Āmanepada).

Verse 32

ततस्रयोऽनुदात्तेतः पूङाद्याः परिकीर्तिताः । हृपरस्मैपदी चात्मनेभाषास्तु गुपात्रयः ॥ ३२ ॥

ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ກຸ່ມສາມທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ «pūṅ-» ຖືກປະກາດວ່າເປັນ anudātta (ສຽງຕ່ຳ)។ ແລະກຸ່ມຮາກທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ «hṛ-» ເປັນ parasmaipada; ສ່ວນກຸ່ມ «gu-» ສາມກຸ່ມ ກ່າວວ່າເປັນ ātmanepada (ສຽງກາງ)។

Verse 33

रभद्यब्दयनुदात्तेतो ञिक्ष्विदोतात्त इन्मतः । परस्मैपदिनः पंच दश स्कंम्भ्वादयस्तथा ॥ ३३ ॥

ຈາກກຸ່ມຮາກທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ «rabh-» ແລະຈາກຊັ້ນ «abda-» ບັນດາທີ່ມີໝາຍ anudātta; ອີກທັງຈາກກຸ່ມຮາກທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ «kṣvid-» ມີ it-ໝາຍ «ṇi» ແລະມີ udātta—ຕາມທັດສະນະນີ້—ມີຮາກ 15 ທີ່ເປັນ parasmaipada ເລີ່ມຈາກ «skambh-» ແລະອື່ນໆ.

Verse 34

कितधातुरुदात्तेञ्च दानशानोभयात्मकौ । स्वरितेतः पचाद्यंकाः परस्मैपदिनो मताः ॥ ३४ ॥

ຮາກທີ່ມີໝາຍ «kiṭ» ແລະຮາກທີ່ມີ udātta ຖືກສອນວ່າໃຊ້ໄດ້ທັງສອງສຽງ (parasmaipada ແລະ ātmanepada)। ແຕ່ບັນດາທີ່ມີ svarita ແລະຮາກໃນຊັ້ນ «pac-ādi» ຖືກເຫັນວ່າເປັນ parasmaipada (ສຽງກະທຳ)។

Verse 35

स्वरितेतस्त्रयश्चैतौ वदवची परिभाषिणौ । भ्वाद्या एते षडधिकं सहस्रं धातवो मताः ॥ ३५ ॥

ສາມຢ່າງນີ້—Svara, Ita, ແລະ Svarita—ຖືກນັບເປັນຄຳກຳນົດທາງໄວຍາກອນ (paribhāṣā) ໃນປະເພນີ. ເລີ່ມຈາກຊັ້ນ Bhvādi ເປັນຕົ້ນໄປ ຈຳນວນ dhātu ຖືກເຫັນວ່າເກີນຫົກພັນເລັກນ້ອຍ.

Verse 36

परस्मैपदिनः प्रोक्ता वदाश्चापि हनेति च । स्वरितेतो द्विषाद्यास्तु चत्वारो धातवो मताः ॥ ३६ ॥

ຖືກສອນວ່າ ຮາກເຊັ່ນ «vad-» (ເວົ້າ) ແລະ «han-» (ຕີ/ຂ້າ) ຮັບປະທານປັດໄຈ parasmaipada. ແລະໃນບັນດາຮາກທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ «dviṣ-» (ກຽດຊັງ) ພວກທີ່ມີ svarita ຖືກນັບເປັນສີ່ ຕາມປະເພນີໄວຍາກອນ.

Verse 37

चक्षिङेकः समाख्यातो धातुरत्रात्मनेपदी । इरादयोऽनुदात्तेतो धातवस्तु त्रयोदश ॥ ३७ ॥

ໃນບົດນີ້ ຮາກກິລິຍາ «cakṣiṅ» ພຽງອັນດຽວ ຖືກປະກາດວ່າເປັນ ອາດມະເນປະດະ (ໃຊ້ທ້າຍຄໍາແບບກາງ)។ ແລະຮາກທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ «irā-» ແມ່ນຮາກທີ່ມີສຽງອະນຸດາດຕະ; ລວມແລ້ວມີ 13 ຮາກ។

Verse 38

आत्मनेपदिनौ प्रोक्तौ षूङ्शीङ्द्वौ शाब्दिकैर्मुने । परस्मैपदिनः प्रोक्ता षुमुखाः सप्त धातवः ॥ ३८ ॥

ໂອ ພຣະມຸນີ, ນັກໄວຍະກອນກ່າວວ່າ ຮາກ «ṣūṅ» ແລະ «śīṅ» ສອງອັນ ເປັນ ອາດມະເນປະດະ. ແລະຮາກ 7 ອັນທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ «ṣu-» ຖືກສອນວ່າເປັນ ປະຣະສະໄມປະດະ (ແບບກະທໍາ).

Verse 39

स्वरितेदुर्णुञाख्यातो धातुरेको मुनीश्वर । घुमुखास्त्रय उद्दिष्टाः परस्मैपदिनस्तथा ॥ ३९ ॥

ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມຸນີ, ມີຮາກກິລິຍາພຽງອັນດຽວ ທີ່ຮູ້ຈັກວ່າ «svarita–ed–ur–ṇuñ». ແລະອີກທັງສາມຮູບທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ «ghu-» ກໍຖືກສອນໄວ້ ແລະຈັດເປັນ ປະຣະສະໄມປະດະ (ແບບກະທໍາ) ເຊັ່ນກັນ.

Verse 40

ष्टुञेकस्तु समा ख्यातः स्मृते नारद शाब्दिकैः ॥ ४० ॥

ໂອ ນາຣະດະ, ໃນຫມູ່ນັກໄວຍະກອນ ຕາມສະມຣິຕິໄດ້ຈື່ຈໍາໄວ້ວ່າ «ṣṭuñeka» ເປັນຄໍາທີ່ເທົ່າກັບ «samā» ຄື ໜຶ່ງປີ.

Verse 41

अष्टादश राप्रभृतयः परस्मैपदिनः स्मृताः । इङ्ङात्मनेपदी प्रोक्तो धातुर्नारद केवलः ॥ ४१ ॥

ຮາກກິລິຍາ 18 ອັນ—ເລີ່ມຈາກກຸ່ມທີ່ມີ «rā-» ເປັນຫົວ—ຖືກຈື່ຈໍາວ່າເປັນ ປະຣະສະໄມປະດະ (ແບບກະທໍາ). ແຕ່ຮາກ «iṅ» ໂອ ນາຣະດະ, ຖືກສອນວ່າເປັນ ອາດມະເນປະດະ ແຕ່ພຽງຢ່າງດຽວ.

Verse 42

विदाद यस्तु चत्वारः परस्मैपदिनो मताः । ञिष्वप्शये समुद्दिष्टः परस्मैपदिकस्तथा ॥ ४२ ॥

ໃນບັນດານີ້ ຮູບກິລິຍາ 4 ຮູບທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ «vidāda» ຖືກນັບເປັນ parasmaipada (ສຽງກະທຳ). ແລະຮູບທີ່ສອນວ່າ «ñiṣvapśaya» ກໍໃຫ້ເຂົ້າໃຈວ່າເປັນ parasmaipadika ເຊັ່ນກັນ.

Verse 43

परस्मैपदिनश्चैव ते मयोक्ताः स्यमादयः । दीधीङ्वेङ्स्मृतौ धातू आत्मनेपदिनौ मुने ॥ ४३ ॥

ໂອ ນັກບຳເນົາ, ຮາກກິລິຍາທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ «syam» ທີ່ຂ້ອຍໄດ້ກ່າວໄວ້ ແມ່ນ parasmaipada ແທ້. ແຕ່ຮາກ dīdhīṅ ແລະ veṅ ໃນຄວາມໝາຍ “ລະລຶກ/ຈື່ຈຳ” ແມ່ນ ātmanepada.

Verse 44

प्रथादयस्रयश्चापि उदात्तेतः प्रकीर्तिताः । चर्करीतं च ह्नुङ् प्रोक्तोऽनुदात्तेन्मुनिसत्तम ॥ ४४ ॥

ຮູບທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ «prathā-» ກໍຖືກປະກາດວ່າເປັນ udātta (ສຽງຍົກ). ແລະ «carkarīta» ກັບ «hnuṅ» ຖືກກ່າວວ່າເປັນ anudātta (ສຽງຕ່ຳ), ໂອ ມຸນິຜູ້ປະເສີດ.

Verse 45

त्रिसप्तति समाख्याता धातवोऽदादिके गणे । दादयो धातवो वेदाः परस्मैपदिनो मताः ॥ ४५ ॥

ໃນກຸ່ມ Adādi ມີຮາກກິລິຍາ 73 ຮາກຖືກນັບລຽງ. ຮາກທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ «dā-» ເປັນທີ່ຮູ້ຕາມປະເພນີໄວຍາກອນ ແລະຖືກຈັດເປັນ Parasmaipada (ການກະທຳມຸ່ງໄປຫາຜູ້ອື່ນ).

Verse 46

स्वरितेद्वै भृञाख्यात उदात्तेद्धाक् प्रकीर्तितः । माङ्हाङ्द्वावनुदात्तेतौ स्वरितेद्दानधातुषु ॥ ४६ ॥

ໃນກໍລະນີ svarita (ສຽງຜັນ) ຮາກ «bhṛñ» ຖືກກ່າວໄວ້. ດ້ວຍ udātta (ສຽງຍົກ) «iddhāk» ຖືກປະກາດ. ຮາກສອງ «māṅ» ແລະ «hāṅ» ເປັນ anudātta (ສຽງຕ່ຳ); ແລະໃນບັນດາຮາກກຸ່ມ «dān» ກໍກ່າວກົດ svarita ໄວ້.

Verse 47

वाणितिराद्यास्रयश्वापि स्वरितेत उदाहृताः । घृमुखा द्वादश तथा परस्मैपतिनो मताः ॥ ४७ ॥

ຮູບຄໍາທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ «vāṇitira» ແລະຮູບທີ່ອາໄສຖານສຽງນັ້ນ ຖືກກ່າວວ່າມີສຽງຍົກ svarita. ອີກທັງ ສິບສອງທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ «ghṛmukha» ຖືກນັບເປັນ parasmaipada (ຮູບກິລິຍາເພື່ອຜູ້ອື່ນ).

Verse 48

द्वाविँशतिरिहोद्दिष्टा धातवो ह्वादिके गणे । परस्मैपदिनः प्रोक्ता दिवाद्याः पंचविंशतिः ॥ ४८ ॥

ໃນນີ້ ມີການລຽງນາມທາດ (dhātu) 22 ຢ່າງໃນກຸ່ມ Hvādika; ແລະ 25 ຢ່າງທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ Divādi ຖືກກ່າວວ່າເປັນ parasmaipada (ໃຊ້ທ້າຍຄໍາແບບກະທໍາ).

Verse 49

आत्मनेपदिनौ धातू षूङ्दूङ्द्वावपि नारद । ओदितः पूङ्मुखाः सप्त आत्मनेदपिनो मताः ॥ ४९ ॥

ໂອ ນາຣະດະ, ທາດສອງຢ່າງ Ṣūṅ ແລະ Dūṅ ຖືກຈັດເປັນ ātmanepada (ຮູບສໍາລັບຕົນເອງ). ອີກທັງ ທາດ “O” ແລະທາດເຈັດທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ “Pūṅ” ກໍຖືກນັບເປັນ ātmanepada ເຊັ່ນກັນ.

Verse 50

आत्मनेपदिनो विप्र दीङ्मुखास्त्विह कीर्तिताः । स्यतिप्रभृतयो वेदाः परस्मैपदिनो मताः ॥ ५० ॥

ໂອ ພຣາຫມະນະ, ຮູບກິລິຍາທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ “dīṅ-” ຖືກສອນໃນນີ້ວ່າເປັນ ātmanepada. ສ່ວນທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ “syati” ແລະອື່ນໆ ຖືກນັບເປັນ parasmaipada ຕາມຂະບວນວິຍາກອນ.

Verse 51

जन्यादयः पंचदश आत्मनेपदिनो मुने । मृषाद्याः स्वरितेतस्तु धातवः पंच कीर्तिताः ॥ ५१ ॥

ໂອ ມຸນີ, ທາດທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ jani ມີ 15 ຢ່າງ ແລະໃຊ້ທ້າຍຄໍາ ātmanepada. ອີກທັງ ທາດ 5 ຢ່າງທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ mṛṣ ຖືກປະກາດວ່າເປັນ svarita-ita ຄືມີເຄື່ອງໝາຍສຽງ svarita.

Verse 52

एकादश पदाद्यास्तु ह्यात्मनेपदिनो मताः । राधोः कर्मक एवात्र वृद्धौ स्वादिचुरादिके ॥ ५२ ॥

ຮູບກິລິຍາ 11 ຢ່າງທໍາອິດ ເລີ່ມຈາກ «pada» ຖືກຖືວ່າເປັນ Ātmanepada. ໃນບົດນີ້ ຮາກ «rādha» ຖືກຈັດເປັນກິລິຍາມີກຳມະ (transitive) ແລະການຈັດປະເພດນີ້ ໃຊ້ໃນຮູບ vṛddhi ພາຍໃນກຸ່ມ Svādi ແລະ Curādi.

Verse 53

उदात्तेतस्तुदाद्यास्तु त्रयोदश समीरिताः । परस्मैपदिनोऽष्टात्र रधाद्याः परिकीर्तिताः ॥ ५३ ॥

ເລີ່ມຈາກກຸ່ມທີ່ເອີ້ນວ່າ Udātteta ແລະຊັ້ນ Tudā ໄດ້ປະກາດໄວ້ວ່າມີ 13 ກຸ່ມ. ແລະໃນບົດນີ້ ຍັງກ່າວວ່າມີ 8 ກຸ່ມເປັນ Parasmaipada (ສຽງກະທຳ) ເລີ່ມຈາກກຸ່ມ Radhā.

Verse 54

समाद्याश्चाप्युदात्तेतः षट्चत्वारिंशदुदीरिताः । चत्वारिशच्छतं चापि दिवादौ धातवो मताः ॥ ५४ ॥

ອີກທັງ ເລີ່ມຈາກຊັ້ນ “sam-ādi” ແລະຮວມທັງທີ່ມີໝາຍສຽງ udātta ໄດ້ກ່າວໄວ້ 46. ແລະເລີ່ມຈາກຊັ້ນ divādi ບັນດາຮາກກິລິຍາຖືກເຫັນວ່າມີ 440 ຮາກ.

Verse 55

स्वादयः स्वरितेत्तोंका धातवः परिकीर्तिताः । सप्ताख्यातो दुनोतिस्तु परस्मैपदिनो मुने ॥ ५५ ॥

ຮາກກິລິຍາທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ «svād» ຖືກປະກາດວ່າມີສຽງ svarita ແລະມີໝາຍ it ເປັນ ṭoṅ. ແລະຮາກ «dunoti» ຖືກກ່າວວ່າຢູ່ໃນຊັ້ນທີ 7, ໂອ ມຸນີ, ແລະໃຊ້ປະທານ Parasmaipada (ສຽງກະທຳ).

Verse 56

अष्टिघावनुदात्तेतौ धातू द्वौ परिकीर्तितौ । परस्मैपदिनस्त्वत्र तिकाद्यास्तु चतुर्दश ॥ ५६ ॥

ໃນບົດນີ້ ຮາກກິລິຍາ 2 ຮາກ ຄື «aṣṭi» ແລະ «ghāva» ຖືກປະກາດວ່າຢູ່ໃນຊັ້ນທີ່ມີໝາຍ anudātta (ສຽງຕ່ຳ). ແລະໃນບໍລິບົດນີ້ ຮາກ Parasmaipada (ສຽງກະທຳ) ທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ «tika» ຖືກກ່າວວ່າມີ 14.

Verse 57

द्वात्रिंशद्धातवः प्रोक्ता विप्रेन्द्र स्वादिके गणे । स्वरितेतः षङाख्यातास्तुदाद्या मुनिसत्तम ॥ ५७ ॥

ໂອ ພຣາຫມັນຜູ້ປະເສີດ, ໃນ Svādi gaṇa ໄດ້ສອນ dhātu 32 ປະການ; ແລະ ໂອ ມຸນີຜູ້ສູງສຸດ, ເລີ່ມຈາກ Tudādi ມີຊັ້ນກິລິຍາ 6 ຖືກປະກາດວ່າ «svarita» ຕາມສຽງສຳນຽງ.

Verse 58

ऋष्युदात्तेज्जुषीपूर्वा अत्मनेपदिनोर्णवाः । व्रश्चादय उदात्तेतः प्रोक्ताः पंचाधिकं शतम् ॥ ५८ ॥

ເລີ່ມຈາກກຸ່ມ «Ṛṣyudātta» ແລະຕໍ່ໄປຫາພວກທີ່ມີ «Juṣī» ເປັນຄຳນຳໜ້າ, ຊັ້ນທີ່ເອີ້ນວ່າ “ມະຫາສະຫມຸດແຫ່ງຮູບ Ātmanepada” ໄດ້ຖືກອະທິບາຍ. ອີກທັງ, ເລີ່ມຈາກ Vraśc, dhātu ທີ່ມີສຽງ udātta ຖືກກ່າວວ່າມີ 105.

Verse 59

गूर्युदात्तेदिहोद्दिष्टो धातुरेको मुनीश्वर । णूमुखाश्चैव चत्वारः परस्मैपदिनो मताः ॥ ५९ ॥

ໂອ ຈອມມຸນີ, ທີ່ນີ້ໄດ້ກ່າວເຖິງ dhātu ໜຶ່ງດຽວວ່າມີສຽງ udātta; ແລະຮູບ/ປັດໃຈ 4 ຢ່າງທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ «ṇu» ຖືກນັບເປັນ Parasmaipada (ປະໂຫຍກເພື່ອຜູ້ອື່ນ).

Verse 60

कुङाख्यातोनुदात्तेञ्च कुटाद्याः पूर्तिमागताः । पृङ् मृङ् चात्मनेभाषौ षट् परस्मैपदे रिपेः ॥ ६० ॥

dhātu «kuṅ» ເມື່ອໃຊ້ເປັນ ākhyāta (ຮູບກິລິຍາປະກາດ) ຈະໃຊ້ດ້ວຍສຽງ anudātta; ແລະ dhātu ທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ «kuṭ» ຖືກນັບວ່າ “ສົມບູນ” ໃນການໃຊ້. «pṛṅ» ແລະ «mṛṅ» ໃຊ້ໃນ Ātmanepada; ສ່ວນ 6 ຮູບ/ການໃຊ້ ມີໃນ Parasmaipada ໃນຄວາມໝາຍ “ສັດຕູ” (ripu).

Verse 61

आत्मनेपदिनो धातू दृङ्धृङ्द्वौ चाप्युदाहृतौ । प्रच्छादिषोडशाख्याताः परस्मैपदिनो मुने ॥ ६१ ॥

dhātu ທີ່ໃຊ້ທ້າຍແບບ Ātmanepada ໄດ້ຖືກກ່າວແລ້ວ; ແລະ dhātu ສອງຄຳ «dṛṅ» ແລະ «dhṛṅ» ກໍຖືກປະກາດດ້ວຍ. ໂອ ມຸນີ, dhātu 16 ຄຳທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ «pracch» ຖືກສອນວ່າເປັນ Parasmaipada (ທ້າຍແບບກະທຳ).

Verse 62

स्वरितेतः षट् ततश्च प्रोक्ता मिलमुखा मुने । कृतीप्रभृतय श्चापि परस्मैपदिनस्रयः ॥ ६२ ॥

ຈາກກຸ່ມ svarita (ສຽງຍົກ) ມີຫົກຮູບແບບ ຖືກສອນຕໍ່ໄປ ໂອ ມຸນີ; ແລະກຸ່ມທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ milamukha ກໍຖືກປະກາດ. ຮູບແບບທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ kṛtī ກໍໃຫ້ເຂົ້າໃຈວ່າເປັນ parasmaipada (ຮູບກິລິຍາສຽງກະທຳ).

Verse 63

सप्त पंचाशदधिकास्तुदादौ धातवः शतम् । स्वरितेतो रुधोनंदा परस्मैभाषितः कृती ॥ ६३ ॥

ໃນກຸ່ມ Tudādi ມີຮາກກິລິຍາ 157 ຮາກ. ຮາກທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ “svar” ແລະຮາກເຊັ່ນ “rudh” ແລະ “nand” ຖືກກ່າວວ່າຜັນໃນ parasmaipada (ຮູບກະທຳ) ແລະຮັບອະນຸພັນ kṛt (ອະນຸພັນປະຖົມ).

Verse 64

ञिइंधीतोऽनुदातेतस्रयो धातव ईरिताः । उदात्तेतः शिषपिषरुधाद्याः पंचविंशतिः ॥ ६४ ॥

ໄດ້ກ່າວວ່າ ຮາກກິລິຍາ 3 ຮາກມີສຽງ anudātta (ຕ່ຳ) ຄື ñi, iṃdhī, ແລະ to. ສ່ວນຮາກທີ່ມີສຽງ udātta (ສູງ) ມີ 25 ຮາກ ເລີ່ມດ້ວຍ śiṣ, piṣ, ແລະ rudh.

Verse 65

स्वरितेतस्तनोः सप्त धातवः परिकीर्तिताः । मनुवन्वात्मनेभाषौ स्वरितेत्त्कृञुदाहृतः ॥ ६५ ॥

ຈາກຮາກ “tan” ໃນຮູບ svarita ມີຖານກິລິຍາອະນຸພັນ 7 ຢ່າງ ຖືກນັບລຽງ. ໃນການໃຊ້ ātmanepada ກ່າວເຖິງຮູບ “manu” ແລະ “van”; ແລະຮູບ “kṛñ” ກໍຖືກສອນໃນບົດນີ້ດ້ວຍ.

Verse 66

ततो द्वौ कीर्तितौ विप्र धातवो दश शाब्दिकैः । क्याद्याः सप्तोभयेभाषाः सौत्राः स्तंभ्वादिकास्तथा ॥ ६६ ॥

ຕໍ່ຈາກນັ້ນ ໂອ ພຣາຫມະນ, ນັກໄວຍາກອນໄດ້ພັນລະນາຊັ້ນຂອງຮາກກິລິຍາ 10 ຊັ້ນ—ເລີ່ມດ້ວຍກຸ່ມ ‘kya’—ພ້ອມທັງ 7 ປະເພດທີ່ໃຊ້ໄດ້ທັງສອງສຽງ; ແລະການແບ່ງກຸ່ມຕາມສູດຣະ ເຊັ່ນທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ ‘stambh’ ແລະອື່ນໆ.

Verse 67

परस्मैपदिनः प्रोक्ताश्चत्वारोऽपि मुनीश्वर । द्वाविंशतिरुदात्तेतः कुधाद्या धातवो मताः ॥ ६७ ॥

ໂອ ຈອມມຸນີ! ທັງສີ່ພວກໄດ້ກ່າວໄວ້ວ່າເປັນ parasmaipada; ແລະ ຮາກກິລິຍາ 22 ຮາກ ເລີ່ມຈາກ «kudhā» ຖືວ່າມີສຽງ udātta.

Verse 68

वृङ्ङात्मनेपदी धातुः र्श्रथाद्याश्चैकविंशतिः । परस्मैपदिनश्चाथ स्वरितेद्ग्रह एव च ॥ ६८ ॥

ຮາກກິລິຍາ «vṛṅ» ເປັນ Ātmanepada. ກຸ່ມທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ «rśrath» ມີ 21 ຮາກ. ຕໍ່ຈາກນັ້ນແມ່ນຮາກ parasmaipada; ແລະສໍາລັບຮາກທີ່ຖືກໝາຍດ້ວຍ svarita ໃຫ້ຖືເອົາແຕ່ເຄື່ອງໝາຍ ‘it’ ເທົ່ານັ້ນ.

Verse 69

क्र्यादिकेषु द्विपंचाशद्धातवः कीर्तिता बुधैः । चुराद्या धातवो ञ्यंता षट्र्त्रिंशदधिकः शतम् ॥ ६९ ॥

ໃນຊັ້ນກິລິຍາທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ Kriyādi ບັນດານັກຮູ້ໄດ້ກ່າວວ່າມີຮາກກິລິຍາ 50. ໃນຊັ້ນທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ Curādi ຮາກເປັນ ñyanta (ຮູບກໍ່ເຫດ/ກໍ່ໃຫ້ເກີດ) ຈໍານວນ 136.

Verse 70

चित्याद्यष्टादशाख्याता आत्मनेपदिनो मुने । चर्चाद्या आधृषीयास्तु प्यंता वा परिकीर्तिताः ॥ ७० ॥

ໂອ ມຸນີ! ຮູບ 18 ຢ່າງທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ «city-» ຖືກປະກາດວ່າເປັນ Ātmanepada. ແຕ່ພວກທີ່ເລີ່ມດ້ວຍ «carcā-» ກ່າວວ່າເປັນຊະນິດ Ādhṛṣīya ຫຼືບໍ່ກໍ່ຈັດເປັນ pyaṃtā.

Verse 71

अदंता धातवश्चैव चत्वारिंशत्तथाष्टं च । पदाद्यास्तु दश प्रोक्ता धातवो ह्यात्मनेपदे ॥ ७१ ॥

ມີຮາກກິລິຍາ 48 ຮາກທີ່ບໍ່ສິ້ນສຸດດ້ວຍຕົວອັກສອນ ‘d’. ແລະຮາກ 10 ຮາກ ທີ່ເລີ່ມຈາກກຸ່ມທີ່ມີ ‘pad’ ເປັນຫົວ ຖືກສອນວ່າເປັນ Ātmanepada.

Verse 72

सूत्राद्या अष्ट चाप्यत्र ञ्यन्ता प्रोक्ता मनीषिभिः । धात्वर्थे प्रातिपदिकाद्वहुलं चेष्टवन्मतम् ॥ ७२ ॥

ໃນບົດນີ້ ນັກປັນຍາໄດ້ສອນວ່າ ມີຮູບການກໍ່ຄໍາອະນຸພັນ 8 ຢ່າງ ເລີ່ມຈາກ «ສູຕຣ» ທີ່ເອີ້ນວ່າ ຮູບ «ñyanta». ແລະເມື່ອອະທິບາຍເຖິງຄວາມໝາຍຂອງທາດ (ການກະທໍາ) ກໍຖືກຍອມຮັບຢ່າງກວ້າງວ່າ ສາມາດອອກມາຈາກຖານນາມໄດ້ດ້ວຍ ຕາມທັດສະນະ «ເຈດສະຕະວັນ».

Verse 73

तत्करोति तदाचष्टे हेतुमत्यपि णिर्मतः । धात्वर्थे कर्तृकरणाञ्चित्राद्याश्चापि धातवः ॥ ७३ ॥

“ມັນເຮັດສິ່ງນັ້ນ” ແລະ “ມັນບອກໃຫ້ຮູ້ສິ່ງນັ້ນ”—ດັ່ງນີ້ ທາດ (ຮາກຄໍາກິລິຍາ) ຖືກກໍານົດ ແມ່ນແຕ່ເມື່ອມີນັຍກໍ່ເຫດ (causative) ກໍຕາມ. ໃນຄວາມໝາຍຂອງທາດ ມີທາດທີ່ເນັ້ນຜູ້ກະທໍາ ແລະ ເຄື່ອງມື, ແລະຍັງມີທາດຫຼາກຫຼາຍອື່ນໆອີກດ້ວຍ.

Verse 74

अष्ट संग्राम आख्यातोऽनुदात्तेच्छब्दिकैर्बुधैः । स्तोमाद्याः षोडश तथा अंदतस्यं निदर्शनम् ॥ ७४ ॥

ນັກປັນຍາຜູ້ຊໍານານດ້ານສຽງວິທະຍາແຫ່ງເວດ ແລະ ຄໍາສັບວິຊາການ ໄດ້ອະທິບາຍ “saṃgrāma” ໄວ້ 8 ປະເພດ. ແລະທໍານອງດຽວກັນ ພວກເຂົາໄດ້ວາງໄວ້ 16 ການຈໍາແນກ ເລີ່ມຈາກ “stoma” ເປັນຕົ້ນ—ນີ້ເປັນຕົວຢ່າງປະກອບຂອງຫຼັກວິຊາການນັ້ນ.

Verse 75

तथा बाहुलकादन्ये सौत्रलौकिकवैदिकाः । सर्वे सर्वगणीयाश्च तथानेकार्थवाचिनः ॥ ७५ ॥

ທໍານອງດຽວກັນ ເນື່ອງຈາກການໃຊ້ກັນຢ່າງທົ່ວໄປ (bāhulaka) ຄໍາອື່ນໆ ຖືກນັບເປັນພາກຂອງປະເພນີສູຕຣ (sūtra), ພາສາໂລກິກ (laukika) ຫຼື ພາສາເວດ (vaidika). ຄໍາເຫຼົ່ານັ້ນທັງໝົດຄວນຖືກຈັດເຂົ້າໃນກຸ່ມໄວຍາກອນທີ່ເໝາະສົມ ແລະຫຼາຍຄໍາມີຄວາມໝາຍຫຼາຍປະການ.

Verse 76

सनाद्यंता धातवश्च तथा वै नामधातवः । एवमानंत्यमुद्भाव्यं धातूनामिह नारद । संक्षेपोऽयं समुद्दिष्टो विस्तरस्तत्र तत्र च ॥ ७६ ॥

ທາດທີ່ຮັບປະຈັຍ sanādi ແລະ ທາດທີ່ເອີ້ນວ່າ nāmadhātu (ທາດທີ່ເກີດຈາກນາມ) ກໍຖືກນັບຮວມໄວ້ດັ່ງນີ້. ດ້ວຍວິທີນີ້, ໂອ ນາຣະດະ, ຄວາມກວ້າງໃຫຍ່ ແລະ ເກືອບຈະບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດຂອງທາດທັງຫຼາຍ ຖືກຊີ້ໃຫ້ເຫັນຢູ່ນີ້. ນີ້ແມ່ນຄໍາສະຫຼຸບ; ລາຍລະອຽດຈະມີຢູ່ຕາມບ່ອນທີ່ກ່າວໄວ້ແຕ່ລະຕອນ.

Verse 77

ऊदृदंतैर्यौति रुक्ष्णुशूङ्स्नुनुक्षुश्चिडीङ्श्रिभिः । वृङ्वृञ्भ्यां च विनैकाचोऽजंतेषु निहताः स्मृताः ॥ ७७ ॥

ດ້ວຍການປະຕິບັດທີ່ຊີ້ໂດຍ ū-, dṛ-, ແລະ dant- ແລະໃນຮູບແບບເຊັ່ນ «yauti» ພ້ອມທັງຮາກ rukṣṇu, śūṅ, snunukṣu ແລະເຄື່ອງໝາຍ ciḍ, īṅ, śri ອີກທັງ vṛṅ ແລະ vṛñ—ຍົກເວັ້ນບ່ອນທີ່ມີສະຫຼະດຽວ (eka-ac)—ໃນທ້າຍຄໍາທີ່ບໍ່ແມ່ນ ātmanepada (a-jaṃta) ໃຫ້ເຂົ້າໃຈວ່າເຄື່ອງໝາຍນັ້ນ «ຖືກຕັດອອກ/ຖືກລົບ» ແລ້ວ।

Verse 78

शक्लपचूमुचार्रच्वच्विच्सिच्प्रच्छित्यज्निजिर् भजः । भञ्ज्भुज्भ्रस्ज्मत्जियज्युज्रुज्रञ्जविजिर्स्वञ्जिसञ्ज्सृजः ॥ ७८ ॥

«ບັດນີ້ຕໍ່ໄປແມ່ນຮາກກິລິຍາ»៖ śak, klap, pac, ū, muc, ār, rac, vac, vic, sic, pracch, itya, aj, nij, ir, bhaj; ແລະຍັງມີ bhañj, bhuj, bhrasj, mat, ji, yaj, yuj, ruj, rañj, vij, svañj, sañj, ແລະ sṛj ດ້ວຍ।

Verse 79

अदक्षुद्खिद्छिद्तुदिनुदः पद्यभिद्विद्यतिर्विनद् । शद्सदी स्विद्यतिस्स्कन्दिर्हदी क्रुध्क्षुधिबुध्यती ॥ ७९ ॥

«(ຕໍ່ໄປ) ຮູບ/ຮາກກິລິຍາ»៖ adakṣud, khid, chid, tudi, nuda; ອີກທັງ padya, bhid, vidyati, vinad; ແລະ śad/sadī, svidyati, skandi, hadī; ພ້ອມດ້ວຍ krudh, kṣudhi, budhyatī.

Verse 80

बंधिर्युधिरुधीराधिव्यध्शुधः साधिसिध्यती । मन्यहन्नाप्क्षिप्छुपितप्तिपस्तृप्यतिदृप्यती ॥ ८० ॥

ຄົນໜຶ່ງກາຍເປັນຫູໜວກ; ເລືອດຖືກກະທົບວຸ້ນວາຍ; ຈິດໃຈບໍ່ໝັ້ນຄົງ; ຄວາມທຸກທໍລະມານຮ້າຍແຮງເກີດຂຶ້ນ; ແມ່ນແຕ່ຄວາມພາກພຽນ ແລະຜົນສໍາເລັດກໍຖືກຂັດຂວາງ. ຄວາມໂກດ, ການທໍາຮ້າຍ, ການປະຕິເສດຢ່າງແຂງກະດ້າງ, ຄວາມວຸ້ນວາຍທີ່ຊ່ອນໄວ້, ຄວາມຮ້ອນໄໝ້ແຫ່ງທຸກ, ແລະທ້າຍສຸດ ຄວາມຢາກທີ່ກາຍເປັນຄວາມຈອງຫອງມືນເມົາ—ດັ່ງນີ້ ຄວາມບໍ່ສົມດຸນໃນໃຈຈຶ່ງເພີ່ມພູນ.

Verse 81

लिब्लुव्वपूशप्स्वपूसृपियभरभगम्नम्यमो रभिः । क्रुशिर्दंशिदिशी दृश्मृश्रिरुश्लिश्विश्स्पृशः कृषिः ॥ ८१ ॥

«ຍັງມີຮາກກິລິຍາອື່ນໆ»៖ lib, luv, vapu, śap, svap, ū, sṛp, i, bhara, bhaga, gam, nam, yam, rabhi; ແລະຍັງມີ kruśi, daṃśi, diśī, dṛś, mṛś, śri, ruś, liś, viś, spṛś, ແລະ kṛṣi.

Verse 82

त्विष्तुष्दुष्पुष्यपिष्विष्शिष्शुष्श्लिष्यतयो घसिः । वसतिर्दहदिहिदुहो नह्मिह्रुह्लिह्वहिस्तथा ॥ ८२ ॥

“ຮາກຄຳກິລິຍາ” ມີ: tviṣ, tuṣ, duṣ, puṣya, piṣ, viṣ, śiṣ, śuṣ, śliṣ, yata ແລະ ghas. ອີກທັງມີ vas, dah, dih, duh, nah, mi, hru, hli ແລະ hvah ດ້ວຍ.

Verse 83

अनुदात्ता हलंतेषु धातवो द्व्यधिकं शतम् । चाद्या निपाता गवयः प्राद्या दिग्देशकालजाः ॥ ८३ ॥

ໃນບັນດາຮາກທີ່ລົງທ້າຍດ້ວຍພະຍັນຊະນະ ສຽງເນັ້ນເປັນ anudātta (ສຽງຕ່ຳ). ຮາກຄຳກິລິຍາມີຈຳນວນເກີນສອງຮ້ອຍເລັກນ້ອຍ. ຄຳບໍ່ຜັນເລີ່ມດ້ວຍ ca- ແລະກຸ່ມ ‘gavaya’ ເລີ່ມດ້ວຍ pra- ເກີດຈາກການຊີ້ທິດ ສະຖານທີ່ ແລະເວລາ.

Verse 84

शब्दाः प्रोक्ता ह्यनेकार्थाः सर्वलिंगा अपि द्विज । गणपाठः सूत्रपाठो धातुपाठस्तथैव च ॥ ८४ ॥

ໂອ ທະວິຊະ (ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ) ຄຳຖືກສອນວ່າມີຄວາມໝາຍຫຼາຍ ແລະໃຊ້ໄດ້ທຸກເພດ. ດັ່ງນັ້ນຍັງມີບັນຊີ Gaṇa, ການທ່ອງສູດຣະ, ແລະບັນຊີ Dhātu (ຮາກຄຳ) ດ້ວຍ.

Verse 85

पाठोनुनासिकानां च परायणमिहोच्यते । शब्दाः सिद्धा वैदिकास्तु लौकिकाश्चापि नारद ॥ ८५ ॥

ທີ່ນີ້ໄດ້ກ່າວເຖິງວິທີທ່ອງອ່ານອັນຖືກຕ້ອງ ຮວມທັງການໃຊ້ສຽງຂຶ້ນຈົກ (anunāsika) ໃຫ້ຖືກ. ໂອ ນາຣະດະ, ສຽງແລະຄຳຖືກຮັບຮອງວ່າຖືກຕ້ອງ ທັງໃນປະເພນີເວດ ແລະໃນການໃຊ້ທົ່ວໄປຂອງໂລກ.

Verse 86

शब्दपारायणं तस्मात्कारणं शब्दसंग्रहे । लघुमार्गेण शब्दानां साधूनां संनिरूपणम् ॥ ८६ ॥

ດັ່ງນັ້ນ ການທ່ອງອ່ານແລະການສຶກສາຄຳຢ່າງໃກ້ຊິດ ເປັນເຫດປັດໃຈຫຼັກໃນການຮວບຮວມຄຳ. ດ້ວຍວິທີທາງສັ້ນ ຈຶ່ງກຳນົດໃຫ້ແຈ້ງເຖິງຮູບຄຳທີ່ຖືກຕ້ອງແລະດີງາມ.

Verse 87

प्रकृतिप्रत्ययादेशलोपागममुखैः कृतम् ॥ ८७ ॥

ສິ່ງນີ້ສໍາເລັດໄດ້ໂດຍວິທີເຊັ່ນ ປຣະກຣິຕິ (ຮາກຖານ), ປຣະຕະຍະ (ປັດໄຈ), ອາເທສ (ການແທນ), ລົບ (ການຕັດອອກ), ແລະ ອາກະມະ (ການເພີ່ມ) ເປັນຕົ້ນ។

Verse 88

इत्थमेतत्समाख्यातं निरुक्तं किंचिदेवते । कात्स्न्येर्न वक्तुमानंत्यात्कोऽपिशक्तो न नारद ॥ ८८ ॥

ດັ່ງນີ້ແລ້ວ ໂອ ຜູ້ເປັນເທວະ, ຂ້ອຍໄດ້ອະທິບາຍແລະຕີຄວາມໄວ້ພຽງນ້ອຍ. ເນື່ອງຈາກຄວາມຄົບຖ້ວນນັ້ນບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ ຈຶ່ງບໍ່ມີໃຜ—ແມ່ນແຕ່ນາຣະດະ—ຈະກ່າວໄດ້ຄົບທັງໝົດ।