Bharata’s Attachment and the Palanquin Teaching on ‘I’ and ‘Mine’

Verse 1

नारद उवाच । श्रुतं मया महामाग तापत्रयचिकित्सितम् । तथापि मे मनो भ्रांतं न स्थितिं लभतेंऽजसा ॥ १ ॥

ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: “ໂອ ຜູ້ມີວາສະນາອັນຍິ່ງ, ຂ້ອຍໄດ້ຟັງການຮັກສາທຸກຂ໌ສາມປະການແລ້ວ; ແຕ່ໃຈຂ້ອຍຍັງວຸ້ນວາຍ ແລະບໍ່ອາດໄດ້ຄວາມຕັ້ງມັ່ນໂດຍງ່າຍ.”

Verse 2

आत्मव्यतिक्रमं ब्रह्मन्दुर्जनाचरितं कथम् । सोढुं शक्येत मनुजैस्तन्ममाख्याहि मानद ॥ २ ॥

ໂອ ພຣາຫມັນ! ມະນຸດຈະອົດທົນໄດ້ແນວໃດຕໍ່ການລ່ວງເກີນກຽດສັກຂອງຕົນ ແລະການປະພຶດອັນໂຫດຮ້າຍຂອງຄົນຊົ່ວ? ຂໍທ່ານຜູ້ປະທານເກຍດ ຈົ່ງບອກຂ້ອຍເຖີດ.

Verse 3

सूत उवाच । तच्छ्रृत्वा नारदेनोक्तं ब्रह्मपुत्रः सनंदनः । उवाच हर्षसंयुक्तः स्मरन्भरतचेष्टितम् ॥ ३ ॥

ສູຕະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອໄດ້ຟັງຖ້ອຍຄໍາທີ່ນາຣະດະໄດ້ກ່າວ ສະນັນດະນະ ບຸດແຫ່ງພຣະພຣະຫມາ ມີຄວາມປິຕິຍິນດີ ແລະລະລຶກເຖິງການປະພຶດອັນເປັນແບບຢ່າງຂອງພຣະພາຣະຕະ ແລ້ວຈຶ່ງເວົ້າຂຶ້ນ.

Verse 4

सनंदन उवाच । अत्र ते कथयिष्यामि इतिहासं पुरातनम् । यं श्रुत्वा त्वन्मनो भ्रांतमास्थानं लभते भृशम् ॥ ४ ॥

ສະນັນດະນະ ກ່າວວ່າ: ທີ່ນີ້ຂ້ອຍຈະເລົ່າປະຫວັດສາດອັນເກົ່າແກ່ແລະສັກສິດໃຫ້ທ່ານຟັງ; ເມື່ອໄດ້ຟັງແລ້ວ ໃຈຂອງທ່ານທີ່ກໍາລັງຫຼົງສັບສົນ ຈະກັບຄືນສູ່ຖານທີ່ຖືກຕ້ອງຢ່າງໝັ້ນຄົງ.

Verse 5

आसीत्पुरा मुनिश्रेष्ट भरतो नाम भूपतिः । आर्षभो यस्य नाम्नेदं भारतं खण्डमुच्यते ॥ ५ ॥

ໂອ ມຸນີຜູ້ປະເສີດທີ່ສຸດ! ໃນການກ່ອນກາລ ມີກະສັດນາມວ່າ ພາຣະຕະ ເປັນຜູ້ສືບສາຍຈາກ ຣິສະພະ; ແຜ່ນດິນນີ້ຈຶ່ງໄດ້ຮັບນາມວ່າ “ພາຣະຕະ-ຂັນດະ” ຕາມພຣະນາມຂອງພຣະອົງ.

Verse 6

स राजा प्राप्तराज्यस्तु पितृपैतामहं क्रमात् । पालयामास धर्मेण पितृवद्रंजयन् प्रजाः ॥ ६ ॥

ກະສັດພຣະອົງນັ້ນ ໄດ້ຮັບລາຊະອໍານາດຕາມລໍາດັບມໍລະດົກຈາກພໍ່ແລະປູ່; ພຣະອົງປົກຄອງດ້ວຍທຳມະ ໃຫ້ປະຊາຊົນຊື່ນບານ ເຫມືອນບິດາດູແລລູກ.

Verse 7

ईजे च विविधैर्यज्ञैर्भगवंतमधोक्षजम् । सर्वदेवात्मकं ध्यायन्नानाकर्मसु तन्मतिः ॥ ७ ॥

ລາວໄດ້ບູຊາພຣະອະໂດກຊະຈະ ພຣະພະຄະວັນ ດ້ວຍຍັດຍະຫຼາຍປະເພດ; ພິຈາລະນາພຣະອົງເປັນອາດຕະຂອງເທວະທັງປວງ ໃຈຂອງລາວກໍຍຶດຫມັ້ນຢູ່ໃນພຣະອົງ ແມ່ນແຕ່ໃນການກະທຳຫຼາຍຢ່າງກໍຕາມ।

Verse 8

ततः समुत्पाद्य सुतान्विरक्तो विषयेषु सः । मुक्त्वा राज्यं ययौ विद्वान्पुलस्त्यपुहाश्रमम् ॥ ८ ॥

ຕໍ່ມາ ຫຼັງຈາກໄດ້ມີບຸດຫຼາຍຄົນ ລາວກໍເກີດຄວາມເບື່ອໜ່າຍຕໍ່ອາລົມວິສັຍ; ລະທິ້ງອານາຈັກ ນັກປັນຍານັ້ນໄດ້ໄປຫາອາສຣົມຂອງບຸດຂອງພຸລັດສະຕະຍະ।

Verse 9

शालग्रामं महाक्षेत्रं मुमुक्षुजनसेवितम् । तत्रासौ तापसो तापसो भूत्वा विष्णोराराधनं मुने ॥ ९ ॥

ສາລະຄຣາມແມ່ນເຂດສັກສິດໃຫຍ່ ທີ່ຜູ້ປາດຖະໜາຫຼຸດພົ້ນມາຮັບໃຊ້ຢູ່ເປັນນິດ. ທີ່ນັ້ນ ນັກຕະປະສະນັ້ນ—ເມື່ອເປັນຜູ້ປະພຶດຕະປະສະຢ່າງແທ້—ໄດ້ບູຊາພຣະວິດສະນຸ, ໂອ ມຸນີ।

Verse 10

चकार भक्तिभावेन यथालब्धसपर्यया । नित्यं प्रातः समाप्लुत्य निर्मलेऽभलि नारद ॥ १० ॥

ໂອ ນາຣະດະ, ດ້ວຍຈິດໃຈແຫ່ງພັກຕິ ລາວໄດ້ບູຊາດ້ວຍເຄື່ອງຖວາຍທີ່ຫາໄດ້ຕາມມີຕາມໄດ້; ແລະທຸກເຊົ້າ ຫຼັງຈາກອາບນ້ຳໃຫ້ສະອາດດີໃນນ້ຳບໍລິສຸດໃສ ລາວກໍດຳເນີນວັດຕະປະຈຳວັນຕໍ່ໄປ।

Verse 11

उपतिष्टेद्रविं भक्त्या गृणन्ब्रह्माक्षरं परम् । अथाश्रमे समागत्य वासुदेवं जगत्पतिम् ॥ ११ ॥

ດ້ວຍພັກຕິ ຄວນຢືນຕໍ່ໜ້າພຣະອາທິດ ແລະສະຫຼອງສຽງອັກສອນສູງສຸດອັນບໍ່ເສື່ອມຂອງພຣະພຣະຫມັນ; ແລ້ວເມື່ອກັບມາອາສຣົມ ຄວນບູຊາວາສຸເທວະ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງສາກົນໂລກ।

Verse 12

समाहृतैः स्वयं द्रव्यैः समित्कुशमृदादिभिः । फलैः पुष्पैंस्तथा पत्रैस्तुलस्याः स्वच्छवारिभिः ॥ १२ ॥

ດ້ວຍວັດຖຸທີ່ຕົນເອງເກັບຮວບຮວມມາ—ເຊັ່ນ ໄມ້ຟືນສໍາລັບພິທີຍັດ, ຫຍ້າກຸສາ, ດິນເຜົາ ແລະອື່ນໆ—ພ້ອມຜົນໄມ້ ດອກໄມ້ ໃບໄມ້ ແລະນ້ໍາບໍລິສຸດທີ່ຖວາຍຄູ່ກັບໃບຕຸລະສີ ຄວນປະກອບການບູຊາ।

Verse 13

पूजयन्प्रयतो भूत्वा भक्तिप्रसरसंप्लुतः । सचैकदा महाभागः स्नात्वा प्रातः समाहितः ॥ १३ ॥

ເມື່ອບູຊາຢ່າງລະມັດລະວັງ ໃຈບໍລິສຸດ ແລະຖືກທ່ວມທົ່ວດ້ວຍການແຜ່ຂອງພັກຕິ; ຄັ້ງໜຶ່ງ ຜູ້ມີບຸນຍິ່ງນັ້ນ ຫຼັງອາບນ້ໍາຍາມເຊົ້າ ກໍນັ່ງຢ່າງສະຫງົບ ຈິດຮວບຮວມແນ່ນອນ।

Verse 14

चक्रनद्यां जपंस्तस्थौ मुहुर्तत्रयमंबुनि । अथाजगाम तत्तीरं जलं पातुं पिपासिता ॥ १४ ॥

ໃນແມ່ນ້ໍາຈັກຣະນະດີ ນາງຢືນຢູ່ໃນນ້ໍາ ຈົນຈົມຕົວ ແລະສວດຈະປະຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ນານສາມມຸຫູຣຕະ; ແລ້ວເມື່ອຄວາມຫິວນ້ໍາຄອບງໍາ ນາງຈຶ່ງມາຮອດຝັ່ງນັ້ນເພື່ອດື່ມນ້ໍາ।

Verse 15

आसन्नप्रसवा ब्रह्मन्नैकैव हिणी वनात् । ततः समभवत्तत्र पीतप्राये जले तया ॥ १५ ॥

ໂອ ພຣາຫມະນ, ກວາງແມ່ຕົວໜຶ່ງ ໃກ້ຈະຄອດ ໄດ້ອອກມາຈາກປ່າພຽງລໍາພັງ. ແລ້ວໃນທີ່ນັ້ນເອງ ໃນນ້ໍາທີ່ນາງເກືອບດື່ມໝົດ ນາງກໍໄດ້ຄອດລູກ.

Verse 16

सिंहस्य नादः सुमहान् सर्वप्राणिभयंकरः । ततः सा सिंहसन्नादादुत्प्लुता निम्नगातटम् ॥ १६ ॥

ສຽງຮ້ອງຂອງສິງໂຕນັ້ນດັງກ້ອງຢ່າງຫຼາຍ ເຮັດໃຫ້ສັດທັງປວງຫວາດກົວ. ເມື່ອໄດ້ຍິນສຽງຄ້າຍສິງໂຕນັ້ນ ນາງກໍຕົກໃຈ ກະໂດດຂຶ້ນ ແລະກະໂດດໄປຫາຝັ່ງແມ່ນ້ໍາຕໍ່າ.

Verse 17

अत्युञ्चारोहणेनास्या नद्यां गर्भः पपात ह । तमुह्यमानं वेगेन वीचिमालापरिप्लुतम् ॥ १७ ॥

ເນື່ອງຈາກນາງປີນຂຶ້ນຢ່າງກະທັນຫັນ ຕົວອ່ອນໃນຄັນຈຶ່ງຕົກລົງໃນແມ່ນ້ຳ. ຖືກກະແສນ້ຳແຮງພັດພາ ແລະຖືກລະລອກເປັນພວງຫ້ອມຫຸ້ມກົດຈົມ.

Verse 18

जग्राह भरतो गर्भात्पतितं मृगपोतकम् । गर्भप्रच्युतिदुःखेन प्रोत्तुंगाक्रणेन च ॥ १८ ॥

ພຣະພາຣະຕະໄດ້ອຸ້ມເອົາລູກກວາງນ້ອຍທີ່ຕົກອອກຈາກຄັນແມ່. ດ້ວຍຄວາມເຈັບປວດຈາກການແທ້ງ ແລະສຽງຮ້ອງຄຳຄວນອັນສະທ້ອນໃຈ.

Verse 19

मुनीन्द्र सा तु हरिणी निपपात ममार च । हरिणीं तां विलोक्याथ विपन्नां नृपतापसः ॥ १९ ॥

ໂອ ມຸນີນທຣາ ແມ່ກວາງນັ້ນລົ້ມລົງແລ້ວກໍສິ້ນຊີວິດ. ເມື່ອເຫັນກວາງນອນຕາຍ ກະສັດຜູ້ດຳລົງຊີວິດເປັນຕະປະສະ ກໍຖືກຄວາມໂສກເຂົ້າຄອບງຳ.

Verse 20

मृगपोतं समागृह्य स्वमाश्रममुपागतः । चकारानुदिनं चासौ मृगपोतस्य वै नृपः ॥ २० ॥

ອຸ້ມເອົາລູກກວາງມາດູແລ ກະສັດກໍກັບໄປຍັງອາສຣົມຂອງຕົນ. ແລະທຸກໆມື້ ພຣະອົງກໍບຳລຸງດູແລລູກກວາງນັ້ນບໍ່ຂາດ.

Verse 21

पोषणं पुष्यमाणश्च स तेन ववृधे मुने । चचाराश्रमपर्यंतं तृणानि गहनेषु सः ॥ २१ ॥

ໄດ້ຮັບການບຳລຸງແລະຫຼ້ຽງດູຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ມັນຈຶ່ງເຕີບໃຫຍ່ຂຶ້ນ ໂອ ມຸນີ. ແລະມັນເດີນຫຼິ້ນໄປຮອດຂອບເຂດອາສຣົມ ກິນຫຍ້າໃນພົງປ່າທີ່ໜາແໜ້ນ.

Verse 22

दूरं गत्वा च शार्दूलत्रासादभ्याययौ पुनः । प्रातर्गत्वादिदूरं च सायमायात्यथाश्रमम् ॥ २२ ॥

ລາວໄດ້ໄປໄກ ແລ້ວດ້ວຍຄວາມຢ້ານກົວເສືອ ກໍກັບຄືນມາອີກ. ຕອນເຊົ້າອອກເດີນທາງໄປໄກຫຼາຍ ແຕ່ຕອນແລງກໍກັບມາຫາອາສຣົມ.

Verse 23

पुनश्च भरतस्याभूदाश्रमस्योटजांतरे । तस्यतस्मिन्मृगे दूरसमीपपरिवर्तिनि ॥ २३ ॥

ແລ້ວອີກ ໃນຂອບເຂດອາສຣົມຂອງພະຣະຕະ—ລະຫວ່າງກະຕູບ—ໃຈຂອງລາວກໍຫັນໄປຫາກວາງນ້ອຍນັ້ນ ທີ່ບາງຄັ້ງໄປໄກ ບາງຄັ້ງມາໃກ້.

Verse 24

आसीञ्चेतः समासक्तं न तथा ह्यच्युते मुने । विमुक्तराज्यतनयः प्रोज्झिताशेषबांधवः ॥ २४ ॥

ໂອ ມຸນີ, ໃຈຂອງລາວຕິດພັນຢ່າງແນ່ນຫນາຢູ່ທີ່ນັ້ນ ແຕ່ບໍ່ເຊັ່ນນັ້ນຕໍ່ອະຈຸຕະ (ພຣະເຈົ້າ). ແມ່ນແຕ່ລາວລະທິ້ງອານາຈັກ ແລະບຸດ ພ້ອມທັງປະລະຍາດພີ່ນ້ອງທັງປວງ ໃຈກໍບໍ່ໄດ້ອຸທິດສະເໝີກັນແກ່ພຣະອະວິນາສ.

Verse 25

ममत्व स चकारोञ्चैस्तस्मिन्हरिणपोतके । किं वृकैभक्षितो व्याघ्नैः किं सिंहेन निपातितः ॥ २५ ॥

ລາວໄດ້ເກີດຄວາມຍຶດຖື ‘ເປັນຂອງຂ້ອຍ’ ຢ່າງແຮງກັບກວາງນ້ອຍນັ້ນ ແລະຮ້ອງຄິດວ່າ: “ຖືກຫມາປ່າກິນບໍ? ຖືກເສືອຈັບບໍ? ຫຼືຖືກສິງໂຕຟາດລົງ?”

Verse 26

चिरायमाणे निष्कांते तस्यासीदिति मानसम् । प्रीतिप्रसन्नवदनः पार्श्वस्थे चाभवन्मृगे ॥ २६ ॥

ເມື່ອລາວຊ້ານານ ແລະບໍ່ອອກມາ ຄວາມຄິດນີ້ກໍເກີດໃນໃຈນາງວ່າ: “ມີຫຍັງເກີດຂຶ້ນກັບລາວບໍ?” ແລະກວາງນັ້ນ ໃບໜ້າສະຫວ່າງດ້ວຍຄວາມຮັກແລະຄວາມຍິນດີ ຢືນຢູ່ໃກ້ຂ້າງນາງ.

Verse 27

समाधिभंगस्तस्यासीन्ममत्वाकृष्टमानसः । कालेन गच्छता सोऽथ कालं चक्रे महीपतिः ॥ २७ ॥

ສະມາທິຂອງພຣະອົງຖືກຂັດຂວາງ ເນື່ອງຈາກໃຈຖືກດຶງໂດຍຄວາມຍຶດຖື “ຂອງຂ້ອຍ”. ເມື່ອເວລາຜ່ານໄປ ກະສັດນັ້ນກໍເຖິງການສິ້ນສຸດ ຕົກຢູ່ໃນອຳນາດແຫ່ງກາລະ.

Verse 28

पितेव सास्त्रं पुत्रेण मृगपोतेन वीक्षितः । मृगमेव तदाद्राक्षीत्त्यजन्प्राणानसावपि ॥ २८ ॥

ເຫມືອນພໍ່ເບິ່ງລູກ ພຣະອົງໄດ້ຈ້ອງເບິ່ງລູກກວາງ. ໃນຂະນະນັ້ນ ພຣະອົງເຫັນແຕ່ກວາງເທົ່ານັ້ນ; ແມ່ນແຕ່ໃນຍາມປ່ອຍລົມຫາຍໃຈສຸດທ້າຍ ໃຈກໍຍັງຝັງຢູ່ກັບມັນ.

Verse 29

मृगो बभूव स मुने तादृशीं भावनां गतः । जाति स्मरत्वादुद्विग्नः संसारस्य द्विजोत्तम ॥ २९ ॥

ໂອ ມຸນີ, ພຣະອົງກາຍເປັນກວາງ ເນື່ອງຈາກຕົກຢູ່ໃນຄວາມຄິດຢ່າງນັ້ນ. ແລະເພາະຈື່ຈຳຊາດກ່ອນໄດ້, ໂອ ຜູ້ດີເລີດໃນດວິຊະ, ພຣະອົງຈຶ່ງຫວາດຫວັ່ນຕໍ່ສັງສານ.

Verse 30

विहाय मातरं भूयः शालग्राममुपाययौ । शुष्कैस्तृणैस्तथा पर्णैः स कुर्वन्नात्मपोषणम् ॥ ३० ॥

ລະທິ້ງແມ່ຂອງຕົນອີກຄັ້ງ ພຣະອົງໄດ້ໄປຫາຊາລະກຣາມ. ຢູ່ທີ່ນັ້ນ ພຣະອົງດຳລົງຊີວິດໂດຍເຮັດອາຫານໃຫ້ຕົນຈາກຫຍ້າແຫ້ງ ແລະໃບໄມ້.

Verse 31

मृगत्वहेतुभूतस्य कर्मणो निष्कृतिं ययौ । तत्र चोत्सृष्टदेहोऽसौ जज्ञे जातिस्मरो द्विजः ॥ ३१ ॥

ພຣະອົງໄດ້ກະທຳການຊຳລະກຳ (ປຣາຍະສະຈິດ) ສຳລັບກຳທີ່ເປັນເຫດໃຫ້ເກີດເປັນກວາງ. ທີ່ນັ້ນ ຫຼັງຈາກລະທິ້ງຮ່າງກາຍນັ້ນ ພຣະອົງໄດ້ເກີດໃໝ່ເປັນດວິຊະ (ພຣາຫມັນ) ຜູ້ມີຄວາມຈື່ຈຳຊາດກ່ອນ.

Verse 32

सदाचारवतां शुद्धे यागिनां प्रवरे कुले । सर्वविज्ञान संपन्नः सर्वशास्त्रार्थतत्त्ववित् ॥ ३२ ॥

ເກີດໃນຕະກູນອັນບໍລິສຸດ ແລະສູງສົ່ງ ຂອງຜູ້ມີສະດາຈານ ແລະຜູ້ປະກອບຍັດຍະອັນປະເສີດ; ທ່ານພ້ອມດ້ວຍວິຊາທັງປວງ ແລະເປັນຜູ້ຮູ້ຕັດສິນຕັດຕະວະ ແລະຄວາມໝາຍແທ້ຂອງຊາສະຕຣາທັງຫມົດ।

Verse 33

अपश्यत्स मुनिश्रेष्टः स्वात्मानं प्रकृतेः परम् । आत्मनोधिगतज्ञानाद्द्वेवादीनि महामुने ॥ ३३ ॥

ແລ້ວມຸນິຜູ້ປະເສີດນັ້ນ ໄດ້ເຫັນອາດຕະຕົນຂອງຕົນ ວ່າຢູ່ເຫນືອກວ່າປຣະກຣິຕິ. ໂອ ມະຫາມຸນິ, ໂດຍປັນຍາທີ່ຮູ້ແຈ້ງໃນອາດຕະ, ຄວາມຊັງ ແລະອາການກົດກັ້ນອື່ນໆ ຖືກກຳຈັດໄປ।

Verse 34

सर्वभूतान्यभे देन ददर्श स महामतिः । न पपाठ गुरुप्रोक्तं कृतोपनयनः श्रुतम् ॥ ३४ ॥

ຜູ້ມີໃຈກວ້າງໃຫຍ່ນັ້ນ ເຫັນສັດທັງປວງວ່າບໍ່ແຕກຕ່າງ (ຈາກສັດຈະອັນດຽວ). ແຕ່ເຖິງຈະໄດ້ຮັບພິທີອຸປະນະຍະນະແລ້ວ ກໍບໍ່ໄດ້ສຶກສາສຣຸຕິ ທີ່ອາຈານໄດ້ກ່າວສອນໄວ້।

Verse 35

न ददर्श च कर्माणि शास्त्राणि जगृहे न च । उक्तोऽपि बहुशः किंचिज्जंड वाक्यमभाषत ॥ ३५ ॥

ລາວບໍ່ເຄີຍເບິ່ງໄປຫາກິດຈະກຳທີ່ຊາສະຕຣາກຳນົດ ແລະບໍ່ຮັບເອົາຄຳພີມາສຶກສາ. ແມ່ນແຕ່ຖືກຕັກເຕືອນຫຼາຍເທື່ອ ກໍເວົ້າພຽງຄຳນ້ອຍໆ ອັນທຶບທື່ ໄຮ້ຄວາມໝາຍ।

Verse 36

तदप्यसंस्कारगुणं ग्रामभाषोक्तिसंयुतम् । अपद्धस्तवपुः सोऽपि मलिनांबरधृङ् मुने ॥ ३६ ॥

ແມ່ນແຕ່ຄຳເວົ້ານັ້ນກໍຂາດການຂັດເກົາ ແລະຄຸນຄ່າອັນດີ ປົນກັບພາສາຊາວບ້ານ ແລະຄຳເວົ້າປາກຕະຫຼາດ. ແລະຜູ້ນັ້ນເອງ—ໂອ ມຸນິ—ມີຮູບລັກບໍ່ເປັນລະບຽບ ແລະນຸ່ງຜ້າເປື້ອນມົນ।

Verse 37

क्लिन्नदंतांतरः सर्वैः परिभूतः स नागरैः । संमानेन परां हानिं योगर्द्धेः कुरुते यतः ॥ ३७ ॥

ເພາະຊ່ອງຟັນຂອງລາວເປື້ອນຄົມ ດູບໍ່ສະອາດ ຊາວເມືອງທັງຫມົດຈຶ່ງດູຖູກລາວ; ເພາະການຖືກຫມິ່ນປະມາດນັ້ນ ນຳໃຫ້ເສຍຫາຍຢ່າງໃຫຍ່ແກ່ສິດທິໂຍຄະ ແລະຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ.

Verse 38

जनेनावमतो योगी योगसिद्धिं च विंदति । तस्माञ्चरेत वै योगी सतां धर्ममदूषयन् ॥ ३८ ॥

ແມ່ນແຕ່ຖືກຜູ້ຄົນດູຖູກ ໂຍຄີກໍຍັງບັນລຸສິດທິໂຍຄະໄດ້. ດັ່ງນັ້ນ ໂຍຄີພຶງປະພຶດຕົນ ໂດຍບໍ່ດູຖູກທຳມະອັນຊອບ ທີ່ສັດບຸລຸດຖືຮັກສາ.

Verse 39

जना यथावमन्येयुर्गच्छेयुर्नैव संगतिम् । हिरण्यगर्भवचनं विचिंत्येत्थं महामतिः ॥ ३९ ॥

ແມ່ນແຕ່ຜູ້ຄົນຈະດູຖູກ ແລະບໍ່ເຂົ້າຄົບຫາລາວ ຜູ້ມີໃຈໃຫຍ່ພຶງຄິດພິຈາລະນາແນວນີ້ ຕາມຖ້ອຍຄຳຂອງຮິຣັນຍະຄັຣພະ (ພຣະພຣະຫມາ).

Verse 40

आत्मानं दर्शयामास जडोन्मत्ताकृतिं जने । भुंक्ते कुल्माषवटकान् शाकं त्रन्यफलं कणान् ॥ ४० ॥

ລາວໄດ້ສະແດງຕົນຕໍ່ຜູ້ຄົນ ໃນຮູບລັກຂອງຄົນທຶບ ຫຼືຄົນບ້າ; ແລະດຳລົງຊີວິດດ້ວຍອາຫານຫຍາບ—ກ້ອນເຂົ້າຕົ້ມ, ຜັກ, ໝາກໄມ້ປ່າ, ແລະເສດອາຫານກະຈັດກະຈາຍ.

Verse 41

यद्यदाप्नोति स बहूनत्ति वै कालसंभवम् । पितर्युपरते सोऽथ भ्रातृभ्रातृव्यबांधवैः ॥ ४१ ॥

ຊັບສິນໃດທີ່ຄົນໜຶ່ງໄດ້ມາ ກໍຖືກຫຼາຍຄົນກິນໃຊ້ໝົດໄປ ເພາະເປັນຜົນຜະລິດຂອງເວລາ. ແລະເມື່ອພໍ່ສິ້ນຊີວິດ ຊັບນັ້ນກໍຕົກໄປຢູ່ໃນມືພີ່ນ້ອງ, ຍາດພີ່ນ້ອງ, ແລະຍາດອື່ນໆ ໃຫ້ນຳໄປໃຊ້.

Verse 42

कारितः क्षेत्रकर्मादि कदन्नाहारपोषितः । सरूक्षपीनावयवो जडकारी च कर्मणि ॥ ४२ ॥

ຖືກບັງຄັບໃຫ້ເຮັດງານນາແລະວຽກຫນັກອື່ນໆ ດ້ວຍອາຫານຫຍາບຄາຍຕໍ່າຕ່ຳເປັນທີ່ພຶ່ງ; ອວັຍວະແຫ້ງຜອມ ແລະກາຍເປັນຄົນຊ້າຊື່ໃນວຽກງານ।

Verse 43

सर्वलोकोपकरणं बभूवाहारवेतनः । तं तादृशमसंस्कारं विप्राकृतिविचेष्टितम् ॥ ४३ ॥

ລາວກາຍເປັນຜູ້ຮັບໃຊ້ທີ່ເປັນປະໂຫຍດແກ່ຄົນທັງປວງ ເຮັດວຽກເພື່ອໄດ້ອາຫານເປັນຄ່າແຮງ. ແຕ່ລາວຍັງຄົງຂາດສັງສະການ ບໍ່ລະອຽດອ່ອນ ແລະປະພຶດບໍ່ສົມກັບທ່ານພຣາຫມະນະໂດຍທໍາມະຊາດ।

Verse 44

क्षत्ता सौवीरराज्यस्य विष्टियोग्यममन्यत । स राजा शिबिकारूढो गंतुं कृतमतिर्द्विज ॥ ४४ ॥

ໂອ ພຣາຫມະນະ, ຂັດຕາ (ຜູ້ຮັບໃຊ້ຫຼວງ) ແຫ່ງອານາຈັກສະວີຣະ ເຫັນວ່າຊາຍນັ້ນເໝາະສົມສໍາລັບວຽກບັງຄັບ (ວິສຕິ). ພຣະຣາຊານັ່ງໃນສິບິກາ ແລະຕັ້ງໃຈຈະເດີນທາງຕໍ່ໄປ।

Verse 45

बभूवेक्षुमतीतीरे कपिलर्षेर्वराश्रमम् । श्रेयः किमत्र संसारे दुःखप्राये नृणामिति ॥ ४५ ॥

ທີ່ຝັ່ງແມ່ນ້ໍາອິກສຸມະຕີ ມີອາສຣົມອັນປະເສີດຂອງພຣະລິສີກະປິລະ. ແລ້ວລາວຄິດວ່າ: “ໃນວົງຈອນສັງສາຣະນີ້ທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍທຸກຂ໌ ຄວາມດີແທ້ສໍາລັບມະນຸດຢູ່ທີ່ໃດ?”

Verse 46

प्रष्टुं तं मोक्षधर्मज्ञं कपिलाख्यं महामुनिम् । उवाह शिबिकामस्य क्षत्तुर्वचनचोदितः ॥ ४६ ॥

ເພື່ອຈະຖາມພຣະມະຫາມຸນິນາມວ່າ ກະປິລະ ຜູ້ຮູ້ທັນທໍາແຫ່ງໂມກສະ, ລາວໄດ້ແບກສິບິການັ້ນ ໂດຍຖືກກະຕຸ້ນຕາມຄໍາສັ່ງຂອງຂັດຕາ (ຫົວໜ້າພະນັກງານ).

Verse 47

नृणां विष्टिगृहीतानामन्येषां सोऽपि मध्यगः । गृहीतो विष्टिना विप्र सर्वज्ञानैकभाजनम् ॥ ४७ ॥

ໃນບັນດາມະນຸດທີ່ຖືກອິດທິພົນຊົ່ວຊ້າຍຊື່ ວິສຕິ ຄອບງຳ ແລະໃນຄົນອື່ນໆດ້ວຍ ແມ່ນແຕ່ລະສີນັ້ນ—ຢືນຢູ່ກາງ—ກໍຖືກ ວິສຕິ ຈັບໄວ້, ໂອ ພຣາຫມັນ, ຜູ້ເປັນພາຊະນະອັນດຽວແຫ່ງຄວາມຮູ້ທັງປວງ.

Verse 48

जातिस्मरोऽसौ पापस्य क्षयकाम उवाह ताम् । ययौ जडगतिस्तत्र युगमात्रावलोकनम् ॥ ४८ ॥

ລາວເປັນຜູ້ລະລຶກຊາດໄດ້ ແລະປາຖະໜາໃຫ້ບາບຂອງຕົນສິ້ນໄປ ຈຶ່ງໄດ້ແຕ່ງງານກັບນາງນັ້ນ। ຕໍ່ມາລາວເຄື່ອນໄຫວດັ່ງຄົນຊາ ແລະຢູ່ທີ່ນັ້ນ ແຕ່ພຽງແນມມອງດັ່ງຜ່ານໄປໜຶ່ງຍຸກ (yuga) ເທົ່ານັ້ນ।

Verse 49

कुर्वन्मतिमतां श्रेष्टस्ते त्वन्ये त्वरितं ययुः । विलोक्य नृपतिः सोऽथ विषमं शिबिकागतम् ॥ ४९ ॥

ໃນຂະນະທີ່ຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍຜູ້ປະເສີດກຳລັງຄິດໄຕ່ຕອງ ຄົນອື່ນໆກໍຮີບໄປກ່ອນ. ແລ້ວພະຣາຊາເຫັນການເຄື່ອນຂອງສະພາລະກິນ (ກະດານຫາມ) ທີ່ບໍ່ສະໝ່ຳເສມ ຈຶ່ງສັງເກດໄວ້.

Verse 50

किमेतदित्याह समं गम्यतां शिबिकावहाः । पुनस्तथैव शिबिकां विलोक्य विषमां हसन् ॥ ५० ॥

ພະຣາຊາກ່າວວ່າ “ນີ້ແມ່ນຫຍັງ?” “ໂອ ຜູ້ຫາມສະພາລະກິນ ຈົ່ງເດີນໃຫ້ສະໝ່ຳເສມ.” ແລ້ວເມື່ອເຫັນອີກວ່າສະພາລະກິນຍັງໂອນເອນບໍ່ເທົ່າກັນດັ່ງເກົ່າ ພະອົງກໍຫົວເຮາະ.

Verse 51

नृपः किमेऽतदित्याह भवद्भिर्गम्यतेऽन्यथा । भूपतेर्वदतस्तस्य श्रुत्वेत्थं बहुशो वचः । शिबिकावाहकाः प्रोचुरयं यातीत्यसत्वरम् ॥ ५१ ॥

ພະຣາຊາກ່າວວ່າ “ນີ້ແມ່ນຫຍັງ? ພວກເຈົ້າເດີນຜິດທາງ.” ເມື່ອໄດ້ຍິນຄຳຂອງເຈົ້າແຜ່ນດິນນັ້ນຊ້ຳໆ ຜູ້ຫາມສະພາລະກິນຈຶ່ງຕອບວ່າ “ລາວກຳລັງໄປ” ແລະພາກັນໄປຕໍ່ໂດຍບໍ່ຮີບຮ້ອນ.

Verse 52

राजोवाच । किं श्रांतोऽस्यल्पमध्वानं त्वयोढा शिबिका मम । किमायाससहो न त्वं पीवा नासि निरीक्ष्यसे ॥ ५२ ॥

ພະຣາຊາກ່າວວ່າ: «ເສັ້ນທາງກໍສັ້ນນ້ອຍ ເຈົ້າເມື່ອຍແລ້ວບໍ ຈາກການແບກສິບິກາຂອງເຮົາ? ເຈົ້າທົນຄວາມພະຍາຍາມບໍ່ໄດ້ບໍ? ເຈົ້າບໍ່ແຂງແຮງບໍ? ເຮົາເບິ່ງແລ້ວ ເຈົ້າຄືບໍ່ແຂງແຮງ»।

Verse 53

ब्राह्मण उवाच । नाहं पीवा न चैवोढा शिबिका भवतो मया । न श्रांतोऽस्मि न चायासो वोढान्योऽस्ति महीपते ॥ ५३ ॥

ພຣາຫມັນກ່າວວ່າ: «ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ແມ່ນຜູ້ດື່ມເຫຼົ້າ ແລະກໍບໍ່ແມ່ນຜູ້ແບກສິບິກາຂອງທ່ານ. ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ເມື່ອຍ ແລະບໍ່ຮູ້ສຶກຫນັກໃຈ. ໂອ ພະຣາຊາ, ຜູ້ແບກແທ້ນັ້ນແມ່ນອື່ນ»។

Verse 54

राजोवाच । प्रत्यक्षं दृश्यते पीवात्वद्यापि शिबिका त्वयि । श्रमश्च भारो द्वहने भवत्येव हि देहिनाम् ॥ ५४ ॥

ພະຣາຊາກ່າວວ່າ: «ເຫັນຊັດເຈນແມ່ນວ່າ ມື້ນີ້ກໍຍັງເຫັນສິບິກາຫນັກຢູ່ເທິງເຈົ້າ. ສໍາລັບຜູ້ມີກາຍ ຄວາມເມື່ອຍແລະພາລະຍ່ອມເກີດຂຶ້ນເມື່ອແບກຫນັກ»।

Verse 55

ब्राह्मण उवाच । प्रत्यक्षं भवता भूप यद्दृष्टं मम तद्वद । बलवानबलश्चेति वाच्यं पश्चाद्विशेषणम् ॥ ५५ ॥

ພຣາຫມັນກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ຈົ່ງກ່າວສິ່ງທີ່ທ່ານເຫັນດ້ວຍຕາຕົນເອງ. ຄໍາກໍາກັບ ‘ແຂງແຮງ’ ແລະ ‘ອ່ອນແອ’ ຄວນກ່າວຕາມຫຼັງ ເປັນຄວາມແຕກຕ່າງຮອງ»।

Verse 56

त्वयोढा शिबिका चेति त्वय्यद्यापि च संस्थिता । मिथ्या तदप्यत्र भवान् श्रृणोतु वचनं मम ॥ ५६ ॥

«‘ເຈົ້າແບກສິບິກາ’ ຄວາມຄິດນີ້ຍັງຝັງຢູ່ໃນໃຈຂອງທ່ານຈົນມື້ນີ້. ແຕ່ມັນເປັນຄວາມເທັດ. ໃນເລື່ອງນີ້ ຂໍໃຫ້ທ່ານຟັງຄໍາຂອງຂ້າພະເຈົ້າ»។

Verse 57

भूमौ पादयुगं चाथ जंघे पादद्वये स्थिते । ऊरु जंघाद्वयावस्थौ तदाधारं तथोदरम् ॥ ५७ ॥

ເທິງພື້ນດິນ ມີຄູ່ຕີນວາງລົງ; ເທິງຕີນທັງສອງ ມີແຂ້ງຂາຕັ້ງຢູ່. ຕົ້ນຂາພັກຢູ່ເທິງແຂ້ງຂາທັງສອງ ແລະຜູ້ຄ້ຳຈຸນຂອງມັນຄື ທ້ອງ/ລໍາຕົວ.

Verse 58

वक्षस्थलं तथा बाहू स्कंधौ चोदरसंस्थितौ । स्कंधाश्रितयें शिबिका ममाधारोऽत्र किंकृतः ॥ ५८ ॥

ອົງອົກ ແລະ ແຂນທັງສອງ, ພ້ອມທັງບ່າທີ່ຕັ້ງຢູ່ເທິງທ້ອງ—ສິບິກາ (ກະເສົາຫາມ) ນີ້ພັກຢູ່ເທິງບ່າ. ແລ້ວ “ຂ້ອຍ” ຢູ່ນີ້ ມີອັນໃດເປັນທີ່ພຶ່ງ? ແລະອັນໃດກຳລັງຖືກຫາມຢ່າງແທ້ຈິງ?

Verse 59

शिबिकायां स्थितं चेदं देहं त्वदुपलक्षितम् । तत्र त्वमहमप्यत्रेत्युच्यते चेदमन्यथा ॥ ५९ ॥

ຖ້າຮ່າງກາຍນີ້ ທີ່ນັ່ງຢູ່ໃນສິບິກາ ຖືກຮຽກວ່າ “ເຈົ້າ”, ທີ່ນັ້ນກໍອາດຈະກ່າວວ່າ “ເຈົ້າຢູ່ທີ່ນັ້ນ ແລະ ຂ້ອຍຢູ່ທີ່ນີ້”; ແຕ່ໂດຍຄວາມຈິງ ເລື່ອງບໍ່ແມ່ນຢ່າງນັ້ນ.

Verse 60

अहं त्वं च तथान्ये च भूतैरुह्याश्च पार्थिव । गुणप्रवाहपतितो भूतवर्गोऽपि यात्ययम् ॥ ६० ॥

ໂອ ພະຣາຊາ, ຂ້ອຍ ແລະ ເຈົ້າ, ພ້ອມທັງຄົນອື່ນໆ—ແມ່ນແຕ່ຫມູ່ສັດມີຊີວິດເຊັ່ນພືດ—ຝູງສັດທັງປວງນີ້ ຕົກຢູ່ໃນກະແສຂອງຄຸນ (guṇa) ແລະຜ່ານໄປສູ່ຄວາມແປປ່ຽນ ແລະການສະລາຍ.

Verse 61

कर्मवश्या गुणश्चैते सत्त्वाद्याः पृथिवीपते । अविद्यासंचितं कर्मतश्चाशेषेषु जंतुषु ॥ ६१ ॥

ໂອ ເຈົ້າແຫ່ງແຜ່ນດິນ, ຄຸນເຫຼົ່ານີ້—ເລີ່ມຈາກສັດຕະວະ (sattva) ແລະອື່ນໆ—ກໍຢູ່ໃຕ້ອຳນາດຂອງກຳ (karma). ຈາກອະວິດຍາ (avidyā) ກຳຖືກສະສົມ ແລະດັ່ງນັ້ນມັນດຳເນີນຢູ່ໃນສັດມີຊີວິດທຸກຫມູ່ ບໍ່ມີຂໍ້ຍົກເວັ້ນ.

Verse 62

आत्मा शुद्धोऽक्षरः शांतो निर्गुणः प्रकृते परः । प्रवृद्ध्यपचयौ न स्त एकस्याखिलजंतुषु ॥ ६२ ॥

ອາດມັນແມ່ນບໍລິສຸດ ບໍ່ເສື່ອມສະລາຍ ສະງົບ ບໍ່ມີຄຸນລັກສະນະ ແລະເກີນກວ່າປຣະກຣິຕິ. ອາດມັນອັນດຽວນັ້ນຢູ່ໃນສັດທັງປວງ ບໍ່ມີການເພີ່ມ ຫຼືການຫຼຸດລົງ.

Verse 63

यदा नोपचयस्तस्य नचैवापचयो नृप । तदापि बालिशोऽसि त्वं कया युक्त्या त्वयेरितम् ॥ ६३ ॥

ໂອ ພຣະຣາຊາ, ເມື່ອສໍາລັບພຣະອົງນັ້ນບໍ່ມີການເພີ່ມ ແລະບໍ່ມີການຫຼຸດລົງ, ແຕ່ເຈົ້າຍັງເປັນຄົນບໍ່ຮູ້ເຫດ. ເຈົ້າເວົ້າຢ່າງນັ້ນດ້ວຍເຫດຜົນອັນໃດ?

Verse 64

भूपादजंघाकट्यूरुजठरादिषु संस्थिता । शिबिकेयं यदा स्कंधे तदा भारः समस्त्वया ॥ ६४ ॥

ເມື່ອຊິບິການີ້ຍັງວາງຢູ່ເທິງດິນ—ຢູ່ເທິງຕີນ, ແຂ່ງຂາ, ແອວ, ຂາອ່ອນ, ທ້ອງ ແລະອື່ນໆ—ມັນຖືກຮອງຮັບໂດຍຫຼາຍສ່ວນ. ແຕ່ເມື່ອວາງຊິບິກາໄວ້ເທິງບ່າຂອງເຈົ້າ ເມື່ອນັ້ນພາລະທັງໝົດເຈົ້າຮັບໄວ້ຜູ້ດຽວ.

Verse 65

तथान्यजंतुभिर्भूप शिबिकोढान केवलम् । शैलद्रुमगृहोत्थोऽपि पृथिवीसंभवोऽपि च ॥ ६५ ॥

ດັ່ງນັ້ນແຫຼະ ໂອ ພຣະຣາຊາ, ຊິບິກາ ແລະການແບກຫາມມັນ ເປັນແຕ່ກິດຂອງສັດອື່ນໆເທົ່ານັ້ນ. ແມ່ນແຕ່ສິ່ງທີ່ເກີດຈາກພູ, ຈາກຕົ້ນໄມ້, ແລະຈາກເຮືອນ ກໍລ້ວນເກີດຈາກແຜ່ນດິນ.

Verse 66

यथा पुंसः पृथग्भावः प्राकृतैः करणैर्नृप । सोढव्यः सुमहान्भारः कतमो नृप ते मया ॥ ६६ ॥

ໂອ ພຣະຣາຊາ, ເຊັ່ນດຽວກັນກັບຄວາມຮູ້ສຶກແຍກຕ່າງຂອງມະນຸດ ທີ່ເກີດຈາກອະໄວຍະວະແຫ່ງປຣະກຣິຕິ, ພາລະອັນໃຫຍ່ຫຼວງກໍຕ້ອງຖືກແບກ. ຂໍພຣະອົງບອກຂ້ອຍເຖີດ ໂອ ພຣະຣາຊາ: ພາລະໃດຂອງພຣະອົງທີ່ຂ້ອຍຄວນແບກ?

Verse 67

यद्द्रव्यो शिबिका चेयं तद्द्रव्यो भूतसंग्रहः । भवतो मेऽखिलस्यास्य समत्वेनोपबृंहितः ॥ ६७ ॥

ສານທີ່ປະກອບເປັນສິບິການີ້ ກໍເປັນສານດຽວກັນກັບການຮວບຮວມແຫ່ງສັດມີຊີວິດທັງປວງ. ໂດຍຄໍາສອນຂອງທ່ານ ຄວາມເຂົ້າໃຈຂອງຂ້າພະເຈົ້າຕໍ່ໂລກທັງມວນ ໄດ້ຖືກເສີມແຮງດ້ວຍທັດສະນະແຫ່ງສະມະຕາ (ຄວາມເທົ່າທຽມ).

Verse 68

सनंदन उवाच । एवमुक्त्वाऽभवंन्मौनी स वहञ्शिबिकां द्विजः । सोऽपि राजाऽवतीर्योर्व्यां तत्पादौ जगृहे त्वरन् ॥ ६८ ॥

ສານັນດະນະ ກ່າວວ່າ: ເມື່ອເວົ້າດັ່ງນັ້ນແລ້ວ ພຣະພຣາຫມັນນັ້ນກໍນິ່ງງຽບ ແລະຍັງຄົງແບກສິບິກາຕໍ່ໄປ. ພຣະຣາຊາກໍລົງສູ່ພື້ນດິນຢ່າງໄວ ແລະຮີບໄປຈັບພຣະບາດຂອງທ່ານດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ.

Verse 69

राजोवाच । भो भो विसृज्य शिबिकां प्रसादं कुरु मे द्विज । कथ्यतां को भवानत्र जाल्मरुपधरः स्थितः ॥ ६९ ॥

ພຣະຣາຊາກ່າວວ່າ: “ເຮີ! ເຮີ! ວາງສິບິກາລົງເຖີດ ແລະຈົ່ງໂປດປານຂ້າພະເຈົ້າ ໂອ ທະວິຊະ (ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງ). ຈົ່ງບອກມາ—ທ່ານແມ່ນໃຜ ທີ່ຢືນຢູ່ນີ້ ໃນຮູບປອມອັນຕໍ່າຕ້ອຍນີ້?”

Verse 70

यो भवान्यदपत्यं वा यदागमनकारणम् । तत्सर्वं कथ्यतां विद्वन्मह्यं शुश्रूषवे त्वया ॥ ७० ॥

ໂອ ຜູ້ຮູ້ທັນ, ບໍ່ວ່າຈະເປັນເລື່ອງລູກຫຼານຂອງພະນາງພະວານີ ຫຼືເຫດຜົນແຫ່ງການມາຂອງທ່ານ—ຈົ່ງເລົ່າໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າຟັງທັງໝົດ ເພາະຂ້າພະເຈົ້າປາຖະໜາຈະຟັງຈາກທ່ານ.

Verse 71

ब्राह्मण उवाच । श्रूयतां कोऽहमित्येतद्वक्तुं भूप न शक्यते । उपयोगनिमित्तं च सर्वत्रागमनक्रिया ॥ ७१ ॥

ພຣະພຣາຫມັນກ່າວວ່າ: “ຈົ່ງຟັງເຖີດ, ໂອ ພຣະຣາຊາ. ຈະເວົ້າວ່າ ‘ຂ້າພະເຈົ້າແມ່ນໃຜ’ ໃນແນວນັ້ນ ບໍ່ອາດເຮັດໄດ້. ໃນທຸກກໍລະນີ ການມາແລະການໄປຂອງຄົນ ຖືກກະຕຸ້ນໂດຍເຫດແຫ່ງປະໂຫຍດ (ຈຸດປະສົງ).”

Verse 72

सुखदुःखोपभोगौ तु तौ देहाद्युपपादकौ । धर्माधर्मोद्भवौ भोक्तुं जंतुर्देहादिमृच्छति ॥ ७२ ॥

ການເສບສຸກແລະທຸກ ແທ້ຈິງແມ່ນສິ່ງທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດກາຍ ແລະສະພາບກາຍອື່ນໆ. ເກີດຈາກທຳມະແລະອະທຳມະ ສັດມີຊີວິດຈຶ່ງໄດ້ຮັບກາຍແລະເງື່ອນໄຂຕ່າງໆ ເພື່ອຮັບຜົນນັ້ນ.

Verse 73

सर्वस्यैव हि भूपाल जंतोः सर्वत्र कारणम् । धर्माधर्मौ यतस्तस्मात्कारणं पृच्छ्यते कुतः ॥ ७३ ॥

ໂອ ພະຣາຊາ, ສໍາລັບສັດມີຊີວິດທຸກຕົວ ໃນທຸກສະພາບ ທຳມະແລະອະທຳມະເປັນເຫດທັງສິ້ນ. ດັ່ງນັ້ນ ຈະໄປຖາມຫາ “ເຫດ” ອື່ນອີກຈາກໃສ?

Verse 74

राजोवाच । धर्माधर्मौ न संदेहः सर्वकार्येषु कारणम् । उपभोगनिमित्तं च देहाद्देहांतरागमः ॥ ७४ ॥

ພະຣາຊາກ່າວວ່າ: ບໍ່ມີຄວາມສົງໄສວ່າ ທຳມະແລະອະທຳມະເປັນເຫດໃນກິດທຸກຢ່າງແລະຜົນຂອງມັນ. ແລະເພື່ອເສບຜົນກຳ ສັດມີຊີວິດຈຶ່ງຍ້າຍຈາກກາຍໜຶ່ງໄປອີກກາຍໜຶ່ງ.

Verse 75

यत्त्वेतद्भवता प्रोक्तं कोऽहमित्येतदात्मनः । वक्तुं न शक्यते श्रोतुं तन्ममेच्चा प्रवर्तते ॥ ७५ ॥

ສິ່ງທີ່ທ່ານໄດ້ກ່າວ—ການຖາມຫາອາດຕະມັນວ່າ “ຂ້ອຍແມ່ນໃຜ?”—ບໍ່ອາດກ່າວໃຫ້ແຈ້ງ ຫຼືຟັງໃຫ້ຄົບຖ້ວນໄດ້ແທ້. ແຕ່ຄວາມປາຖະໜາຂອງຂ້ອຍທີ່ຈະດໍາເນີນຕາມມັນ ໄດ້ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ.

Verse 76

योऽस्ति योऽहमिति ब्रह्मन्कथं वक्तुं न शक्यते । आत्मन्येव न दोषाय शब्दोऽहमिति यो द्विजा ॥ ७६ ॥

ໂອ ພຣາຫມັນ, ວ່າ “ຜູ້ທີ່ມີຢູ່ແມ່ນໃຜ” ແລະ “ຜູ້ທີ່ເອີ້ນວ່າ ‘ຂ້ອຍ’ ແມ່ນໃຜ” ນັ້ນ ບໍ່ອາດກ່າວໃຫ້ແຈ້ງໄດ້ແທ້. ແຕ່ຄໍາວ່າ “ຂ້ອຍ” ເມື່ອໃຊ້ກັບອາດຕະມັນເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນຄວາມຜິດ, ໂອ ຜູ້ເກີດສອງຄັ້ງທັງຫຼາຍ.

Verse 77

ब्राह्मण उवाच । शब्दोऽहमिति दोषाय नात्मन्येवं तथैव तत् । अनात्मन्यात्मविज्ञानं शब्दो वा श्रुतिलक्षणः ॥ ७७ ॥

ພຣະພຣາຫມັນກ່າວວ່າ: “ການເວົ້າວ່າ ‘ຂ້ອຍແມ່ນຄໍາ’ ນໍາໄປສູ່ຄວາມຜິດ; ແລະຕໍ່ອາດຕະມັນ (ອາດມາ) ກໍບໍ່ແມ່ນເຊັ່ນນັ້ນ. ການນໍາຄວາມຮູ້ເຖິງອາດຕະມັນໄປວາງໃນອະນາດຕະມັນ ແມ່ນຄວາມຜິດ; ‘ຄໍາ’ ເປັນແຕ່ຊື່ທີ່ສຣຸຕິຮັບຮູ້.”

Verse 78

जिह्वा ब्रवीत्यहमिति दंतौष्टतालुक नृप । एतेनाहं यतः सर्वे वाङ्निष्पादनहेतवः ॥ ७८ ॥

“ໂອ ພຣະຣາຊາ, ລີ້ນເວົ້າວ່າ ‘ຂ້ອຍ (ເວົ້າ)’ ແຕ່ແຂ້ວ, ຮິມຝີປາກ, ແລະພື້ນປາກ (ຕາລຸກ) ກໍຮ່ວມກະທໍາ. ແຕ່ ‘ຂ້ອຍ’ ນີ້ຖືກອ້າງອີງໂດຍລີ້ນ, ເພາະທັງໝົດນັ້ນເປັນແຕ່ເຫດປັດໃຈຊ່ວຍໃຫ້ເກີດວາຈາ.”

Verse 79

किं हेतुभिर्वदूत्येषा वागेवाहमिति स्वयम् । तथापि वागहमेद्वक्तुमित्थं न युज्यते ॥ ७९ ॥

“ເປັນຫຍັງນາງຈຶ່ງຕ້ອງເວົ້າໂດຍອາໄສເຫດຜົນ? ວາຈາ (ຄໍາເວົ້າ) ເອງປະກາດດ້ວຍຕົນເອງວ່າ ‘ຂ້ອຍແມ່ນວາຈາ’. ແຕ່ກໍຍັງບໍ່ຄວນກ່າວໃນທ່ານີ້ວ່າ ‘ຂ້ອຍແມ່ນວາຈາ’.”

Verse 80

पिंडः पृथग्यतः पुंसः शिरःपाण्यादिलक्षणः । ततोऽहमिति कुत्रैनां संज्ञां राजन्करोम्यहम् ॥ ८० ॥

“ໂອ ພຣະຣາຊາ, ເນື່ອງຈາກກ້ອນກາຍນີ້—ມີຫົວ, ມື ແລະອື່ນໆ ເປັນເຄື່ອງໝາຍ—ແຍກຕ່າງຈາກບຸກຄົນ (ອາດມາ), ແລ້ວຂ້ອຍຈະວາງຊື່ ‘ຂ້ອຍ’ ໃສ່ມັນໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງທີ່ໃດ?”

Verse 81

यद्यन्योऽस्ति परः कोऽपि मत्तः पार्थिवसत्तम् । न देहोऽहमयं चान्ये वक्तुमेवमपीष्यते ॥ ८१ ॥

“ໂອ ຜູ້ເປັນຍອດແຫ່ງກະສັດ, ຖ້າມີໃຜຜູ້ໃດສູງກວ່າຂ້ອຍຢູ່, ຄົນອື່ນກໍອາດຈະເວົ້າແບບນັ້ນໄດ້. ແຕ່ຄໍາກ່າວວ່າ ‘ຂ້ອຍບໍ່ແມ່ນກາຍນີ້’ ບໍ່ຄວນໃຫ້ຜູ້ອື່ນເວົ້າແທນ.”

Verse 82

यदा समस्तदेहेषु पुमानेको व्यवस्थितः । तददा हि को भवान्कोऽहमित्येतद्विफलं वचः ॥ ८२ ॥

ເມື່ອຮູ້ຊັດວ່າ ປຸຣຸສະ—ອາດຕະມາອັນດຽວ—ສະຖິດຢູ່ໃນກາຍທັງປວງ ຄໍາວ່າ «ເຈົ້າແມ່ນໃຜ ແລະ ຂ້ອຍແມ່ນໃຜ» ກໍເປັນຄໍາເປົ່າໄຮ້ຄວາມໝາຍ।

Verse 83

त्वं राजा शिबिका चेयं वयं वाहाः पुरः सराः । अयं च भवतो लोको न सदेतन्नृपोच्यते ॥ ८३ ॥

«ເຈົ້າແມ່ນກະສັດ; ນີ້ແມ່ນສິບິກາ; ພວກເຮົາແມ່ນຜູ້ແບກຫາມ ໄປນໍາໜ້າ. ແຕ່ ‘ຄວາມເປັນກະສັດ’ ຂອງເຈົ້າບໍ່ແມ່ນຄວາມຈິງແທ້; ດັ່ງນັ້ນໃນຄວາມໝາຍສູງສຸດ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນເອີ້ນວ່າ ‘ກະສັດ’»।

Verse 84

वृक्षाद्दारु ततश्चेयं शिबिका त्वदधिष्टिता । क्व वृक्षसंज्ञा वै तस्या दारुसंज्ञाथवा नृप ॥ ८४ ॥

ຈາກຕົ້ນໄມ້ເກີດເປັນໄມ້ທ່ອນ; ຈາກໄມ້ທ່ອນນັ້ນ ຈຶ່ງເຮັດເປັນສິບິການີ້ ທີ່ເຈົ້າປະທັບຢູ່. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ້ ກະສັດ, ບັດນີ້ຊື່ “ຕົ້ນໄມ້” ຢູ່ໃສ ຫຼືແມ່ນຊື່ “ໄມ້ທ່ອນ” ຢູ່ໃສ?

Verse 85

वृक्षारूढो महाराजो नायं वदति ते जनः । न च दारुणि सर्वस्त्वां ब्रवीति शिबिकागतम् ॥ ८५ ॥

ໂອ້ ມະຫາກະສັດ, ເມື່ອເຈົ້າຂຶ້ນຢູ່ເທິງຕົ້ນໄມ້ ຜູ້ຄົນເຫຼົ່ານີ້ບໍ່ເວົ້າກັບເຈົ້າ; ແລະເມື່ອເຈົ້ານັ່ງຢູ່ໃນສິບິກາ ກໍບໍ່ມີໃຜເອີ້ນເຈົ້າດັ່ງຄົນຢູ່ພື້ນດິນ.

Verse 86

शिबिकादारुसंघातो स्वनामस्थितिसंस्थितः । अन्विष्यतां नृपश्रेष्टानन्ददाशिबिका त्वया ॥ ८६ ॥

ສິບິການີ້ເປັນແຕ່ກອງຊິ້ນໄມ້ຫຼາຍຊິ້ນ ຈັດຮຽງກັນເພື່ອໃຫ້ມີຊື່ວ່າ “ສິບິກາ” ເທົ່ານັ້ນ. ໂອ້ ກະສັດຜູ້ປະເສີດ, ຈົ່ງພິຈາລະນາກວດຄົ້ນມັນເຖີດ; ເຈົ້າຈະພົບວ່າມັນເປັນຜູ້ໃຫ້ປັນຍາແລະຄວາມປິຕິ ດ້ວຍວິເວກອັນຖືກຕ້ອງ.

Verse 87

एवं छत्रं शलाकाभ्यः पृथग्भावो विमृश्यताम् । क्व जातं छत्रमित्येष न्यायस्त्वयि तथा मयि ॥ ८७ ॥

ໃນທຳນອງດຽວກັນ ຈົ່ງພິຈາລະນາຢ່າງລະອຽດວ່າ ຄວາມແຍກຕ່າງຂອງ «ຮົ່ມ» ຈາກຊີ້ນຮົ່ມນັ້ນແທ້ຫຼືບໍ່. «ຮົ່ມເກີດຈາກໃສ?»—ເຫດຜົນນີ້ໃຊ້ໄດ້ກັບເຈົ້າ ແລະກັບຂ້ອຍເທົ່າກັນ.

Verse 88

पुमान्स्त्री गौरजा बाजी कुंजरो विहगस्तरुः । देहेषु लोकसंज्ञेयं विज्ञेया कर्महेतुषु ॥ ८८ ॥

ຊາຍ ຍິງ; ງົວ ແບ້ ແລະ ມ້າ; ຊ້າງ ນົກ ແລະ ຕົ້ນໄມ້—ຊື່ເອີ້ນຕາມໂລກເຫຼົ່ານີ້ ພຶງເຂົ້າໃຈວ່າເປັນເລື່ອງຂອງຮ່າງກາຍ ແລະພຶງຮູ້ວ່າເກີດຈາກເຫດແຫ່ງກຳ.

Verse 89

पुमान्न देवो न नरो न पशुर्न च पादपः । शरीराकृतिभेदास्तु भूपैते कर्मयोनयः ॥ ८९ ॥

ອັດຕາແທ້ ບໍ່ແມ່ນເທວະ ບໍ່ແມ່ນມະນຸດ ບໍ່ແມ່ນສັດ ແລະບໍ່ແມ່ນພືດ. ໂອ້ ພະຣາຊາ, ນີ້ເປັນແຕ່ຄວາມແຕກຕ່າງແຫ່ງຮູບຮ່າງກາຍ ອັນເກີດຈາກຄັນທະກຳ (ຄັນກຳ) ເທົ່ານັ້ນ.

Verse 90

वस्तु राजेति यल्लेके यञ्च राजभटात्मकम् । तथान्यश्च नृपेत्थं तन्न सत्यं कल्पनामयम् ॥ ९० ॥

ສິ່ງທີ່ຊາວໂລກເອີ້ນວ່າ «ພະຣາຊາ» ດັ່ງເປັນວັດຖຸຈິງ ແລະສິ່ງທີ່ປະກອບເປັນ «ພະຣາຊາກັບຂ້າລາຊການ» ຕະຫຼອດຈົນສິ່ງອື່ນໆທີ່ຖືກຄິດວ່າເປັນ «ຜູ້ປົກຄອງ» ໃນທຳນອງນີ້—ບໍ່ແມ່ນສັດຈະທ້າຍ; ແຕ່ເປັນການປຸງແຕ່ງດ້ວຍຈິນຕະນາ.

Verse 91

यस्तु कालांतरेणापि नाशसंज्ञामुपैति वै । परिणामादिसंभूतं तद्वस्तु नृप तञ्च किम् ॥ ९१ ॥

ແຕ່ສິ່ງໃດກໍຕາມ ແມ່ນແຕ່ຜ່ານໄປຕາມເວລາ ກໍຖືກເອີ້ນວ່າ «ພິນາດ/ສູນສິ້ນ»—ເພາະເກີດຈາກການປ່ຽນແປງ ແລະອື່ນໆ—ໂອ້ ພະຣາຊາ, ວັດຖຸນັ້ນແທ້ໆແມ່ນຫຍັງ?

Verse 92

त्वं राजा सर्वसोकस्य पितुः पुत्रो रिपो रिपुः । पत्न्याः पतिः पिता सूनोः कस्त्वं भूप वदाम्यहम् ॥ ९२ ॥

ເຈົ້າແມ່ນກະສັດແຫ່ງຄວາມໂສກທັງປວງ; ຕໍ່ພໍ່ເຈົ້າແມ່ນລູກ; ຕໍ່ສັດຕູເຈົ້າແມ່ນສັດຕູ; ຕໍ່ພັນລະຍາເຈົ້າແມ່ນຜົວ; ຕໍ່ລູກເຈົ້າແມ່ນພໍ່. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ກະສັດ, ເຈົ້າແມ່ນໃຜ? ຂ້ອຍຈະບອກໃຫ້ຟັງ.

Verse 93

त्वं किमेतच्चिरः किं तु शिरस्तव तथो दरम् । किमु पादादिकं त्वेतन्नैव किं ते महीपते ॥ ९३ ॥

ຫົວນີ້ຂອງເຈົ້າແມ່ນຫຍັງ? ແລ້ວ “ຫົວຂອງເຈົ້າ” ແທ້ໆແມ່ນຫຍັງ—ພ້ອມທັງທ້ອງຂອງເຈົ້າ? ແລ້ວຕີນ ແລະ ອະວະອື່ນໆນີ້ແມ່ນຫຍັງ? ໂອ ຈອມແຜ່ນດິນ, ສິ່ງໃດກັນແນ່ທີ່ເປັນ “ຂອງເຈົ້າ” ຢ່າງແທ້ຈິງ?

Verse 94

समस्तावयवेभ्यस्त्वं पृथग्भूतो व्यवस्थितः । कोऽहमित्यत्र निपुणं भूत्वा चिंतय पार्थिव ॥ ९४ ॥

ເຈົ້າດຳລົງຢູ່ແຍກຕ່າງຫາກ ຈາກອະວະທັງປວງ ແລະ ອົງປະກອບຂອງມັນ. ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ກະສັດ, ຈົ່ງຊຳນານໃນການສືບຄົ້ນນີ້ ແລະ ພິຈາລະນາລຶກໆວ່າ: “ຂ້ອຍແມ່ນໃຜ?”

Verse 95

एवं व्यवस्थिते तत्त्वे मयाहमिति भावितुम् । पृथकूचरणनिष्पाद्यं शक्यं तु नृपते कथम् ॥ ९५ ॥

ເມື່ອຕັດຕະວະ (ຄວາມເປັນຈິງ) ຖືກສະຖາປະນາແບບນີ້ແລ້ວ, ໂອ ກະສັດ, ຈະເປັນໄປໄດ້ແນວໃດທີ່ຈະຍຶດຖືຄວາມຄິດ “ຂ້ອຍ” ແລະ “ຂອງຂ້ອຍ” ເຫມືອນວ່າເປັນສິ່ງທີ່ຕ້ອງສ້າງແລະຄ້ຳຈຸນດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມສ່ວນຕົວ?