Janaka’s Quest for Liberation; Pañcaśikha’s Sāṅkhya on Renunciation, Elements, Guṇas, and the Deathless State

Verse 1

सूत उवाच । सनंदनवचः श्रुत्वा मोक्षधर्माश्रितं द्विजाः । पुनः पप्रच्छ तत्त्वज्ञो नारदोऽध्यात्मसत्कथाम् ॥ १ ॥

ສູຕະກ່າວວ່າ: ໂອ ທ່ານດວິຊະຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ, ເມື່ອໄດ້ຟັງຖ້ອຍຄໍາຂອງສະນັນດະນະ ອັນອາໄສທຳແຫ່ງໂມກສະ, ນາຣະດະ ຜູ້ຮູ້ຄວາມຈິງ ກໍໄດ້ຖາມອີກຄັ້ງເຖິງຄຳສອນອັນດີງາມວ່າດ້ວຍອັດຕາພາຍໃນ (ອັດຍາດມະ).

Verse 2

नारद उवाच । श्रुतं मया महाभाग मोक्षशास्त्रं त्वयोदितम् । न च मे जायते तृप्तिर्भूयोभूयोऽपि श्रृण्वतः ॥ २ ॥

ນາຣະດະກ່າວວ່າ: ໂອ ຜູ້ມີບຸນຍິ່ງ, ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຟັງຄຳສອນແຫ່ງໂມກສະທີ່ທ່ານກ່າວແລ້ວ; ແຕ່ເຖິງຈະຟັງຊ້ຳໆ ກໍບໍ່ເກີດຄວາມອິ່ມໃຈໃນຂ້າພະເຈົ້າເລີຍ.

Verse 3

यथा संमुच्यते जंतुरविद्याबंधनान्मुने । तथा कथय सर्वज्ञ मोक्षधर्मं सदाश्रितम् ॥ ३ ॥

ໂອ ມຸນີ, ຈົ່ງອະທິບາຍວ່າ ສັດມີຊີວິດຖືກປົດປ່ອຍຈາກພັນທະແຫ່ງອະວິດຍາໄດ້ແນວໃດ. ໂອ ຜູ້ຮູ້ທຸກສິ່ງ, ຈົ່ງສອນທຳແຫ່ງໂມກສະ ອັນເປັນທີ່ພຶ່ງໄດ້ເສມອ.

Verse 4

सनंदन उवाच । अत्राप्युदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् । यथा मोक्षमनुप्राप्तो जनको मिथिलाधिपः ॥ ४ ॥

ສະນັນດະນະກ່າວວ່າ: ທີ່ນີ້ດ້ວຍ ຂ້າພະເຈົ້າຈະຍົກເອົາຕຳນານເກົ່າແກ່ມາເປັນຕົວຢ່າງ—ວ່າ ພຣະຈະນະກະ ຜູ້ປົກຄອງເມືອງມິຖິລາ ໄດ້ບັນລຸໂມກສະແນວໃດ.

Verse 5

जनको जनदेवस्तु मिथिलाया अधीश्वरः । और्ध्वदेहिकधर्माणामासीद्युक्तो विचिंतने ॥ ५ ॥

ພຣະຊະນະກະ ຜູ້ມີນາມອີກວ່າ ຊະນະເທວະ ອົງອະທິລາດແຫ່ງມິຖິລາ ໄດ້ມຸ່ງໝັ້ນພິຈາລະນາຢ່າງເລິກຊຶ້ງ ຕໍ່ທຳມະ ແລະ ພິທີກຳຫຼັງມໍຣະນະ (ພິທີສົບ ແລະ ພິທີຫຼັງສົບ)។

Verse 6

तस्य श्मशान माचार्या वसति सततं गृहे । दर्शयंतः पृथग्धर्मान्नानापाषंजवादिनः ॥ ६ ॥

ໃນເຮືອນຂອງພຣະອົງ ອາຈານຜູ້ສອນວິຖີແຫ່ງປ່າຊ້າ (ສະມະຊານ) ພັກອາໄສຢູ່ເປັນນິດ; ແລະນັກໂຕ້ຖຽງຕາມນິກາຍຫຼາຍຢ່າງ—ແຕ່ລະຄົນສະແດງ “ທຳມະ” ຕ່າງກັນ—ກໍນຳສະເໜີຄຳສອນທີ່ແຕກຕ່າງກັນຢູ່ເລື້ອຍໆ।

Verse 7

स तेषां प्रेत्यभावे च प्रेत्य जातौ विनिश्चये । आदमस्थः स भूयिष्टमात्मतत्त्वेन तुष्यति ॥ ७ ॥

ແລະພຣະອົງໄດ້ວິນິດໄຊຢ່າງແນ່ນອນ ກ່ຽວກັບສະພາບຫຼັງມໍຣະນະ ແລະ ການເກີດໃໝ່ຂອງພວກເຂົາ; ພຣະອົງຕັ້ງມັ່ນຢູ່ໃນອາຕະມັນ ແລະພໍໃຈຢ່າງຍິ່ງດ້ວຍສັດຈະແຫ່ງອາຕະມະຕັດຕະວະ।

Verse 8

तत्र पंचशिखो नाम कापिलेयो महामुनिः । परिधावन्महीं कृत्स्नां जगाम मिथिलामथ ॥ ८ ॥

ໃນທີ່ນັ້ນ ມີມະຫາມຸນີນາມ ປັນຈະສິຂະ ຜູ້ເປັນສາວົກຂອງກະປິລະ; ຫຼັງຈາກທ່ອງທ່ຽວທົ່ວແຜ່ນດິນທັງປວງ ທ່ານຈຶ່ງໄດ້ໄປຮອດມິຖິລາ।

Verse 9

सर्वसंन्यासधर्माणः तत्त्वज्ञानविनिश्चये । सुपर्यवसितार्थश्च निर्द्वंद्वो नष्टसंशयः ॥ ९ ॥

ທ່ານສະຖິດຢູ່ໃນວິໄນແຫ່ງສັນຍາສະອັນສົມບູນທັງປວງ; ມັ່ນຄົງໃນການວິນິດໄຊຄວາມຮູ້ແຫ່ງຕັດຕະວະ; ຈຸດໝາຍຂອງທ່ານສຳເລັດສົມບູນ; ພົ້ນຈາກຄູ່ຕົກຕ່າງ ແລະ ຄວາມສົງໄສທັງຫມົດຖືກທຳລາຍແລ້ວ।

Verse 10

ऋषीणामाहुरेकं यं कामादवसितं नृषु । शाश्वतं सुखमत्यंतमन्विच्छन्स सुदुर्लभम् ॥ १० ॥

ບັນດາລິສີກ່າວວ່າ ໃນມະນຸດທັງຫຼາຍ ມີເປົ້າໝາຍສູງສຸດອັນດຽວ ທີ່ຖືກກຳນົດຫຼັງຈາກພິຈາລະນາແລະຂ້າມພົ້ນກາມ. ຜູ້ສະແຫວງຫາຄວາມສຸກນິລັນດອນອັນສູງສຸດນັ້ນ ພົບວ່າຍາກຈະໄດ້ມາຢ່າງຫຼາຍ.

Verse 11

यमाहुः कपिलं सांख्याः परमर्षि प्रजापतिम् । स मन्ये तेन रूपेण विख्यापयति हि स्वयम् ॥ ११ ॥

ບັນດານັກສາງຂະຍະເອີ້ນພຣະກະປິລະວ່າ ເປັນລິສີສູງສຸດ ແລະເປັນປຣະຊາປະຕິ. ຂ້ອຍເຊື່ອວ່າ ພຣະອົງຊົງເຮັດໃຫ້ພຣະອົງເອງປະກາດຕົນ ໂດຍຮູບນັ້ນເອງ.

Verse 12

आसुरेः प्रथमं शिष्यं यमाहुश्चिरजीविनम् । पंचस्रोतसि यः सत्रमास्ते वर्षसहस्रकम् ॥ १२ ॥

ເຂົາເອີ້ນພຣະອົງວ່າ ເປັນສິດທິສາວົກຄົນທຳອິດຂອງອາສຸຣິ ແລະເປັນຜູ້ມີອາຍຸຍືນ. ພຣະອົງປະທັບຢູ່ທີ່ປັນຈະສຣົດະ ປະກອບສັດຣະ (ພິທີຍັດຕໍ່ເນື່ອງ) ນານໜຶ່ງພັນປີ.

Verse 13

पंचस्रोतसमागम्य कापिलं मंडलं महत् । पुरुषावस्थमव्यंक्तं परमार्थं न्यवेदयत् ॥ १३ ॥

ເມື່ອມາຮອດຈຸດບັນຈົບຂອງສາຍນ້ຳທັງຫ້າ ພຣະອົງໄດ້ເຜີຍແຜ່ “ມົນດົນກະປິລະ” ອັນໃຫຍ່—ຂອບເຂດແຫ່ງສາງຂະຍະ—ໂດຍຊີ້ວ່າ ອະວະຍັກຕະ (ອັນບໍ່ປາກົດ) ແມ່ນສະພາບຂອງປຸຣຸສະ ແລະເປັນຄວາມຈິງສູງສຸດ (ປະຣະມາຣຖະ).

Verse 14

इष्टिमंत्रेण संयुक्तो भूयश्च तपसासुरिः । क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर्व्यक्तिं विबुधे देहदर्शनः ॥ १४ ॥

ດ້ວຍການປະກອບດ້ວຍມັນຕຣະອິດຕິ ແລະໄດ້ຮັບພະລັງເພີ່ມຈາກຕະປະ ລິສີອາສຸຣິໄດ້ເຂົ້າໃຈຢ່າງແຈ້ງຊັດ ຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງ ກະເສດຣະ (ພື້ນທີ່) ແລະ ກະເສດຣະຍະ (ຜູ້ຮູ້ພື້ນທີ່) ໂດຍການເຫັນແຈ້ງໂດຍກົງໃນທາດສະພາບຂອງກາຍ.

Verse 15

यत्तदेकाक्षरं ब्रह्म नानारूपं प्रदृश्यते । आसुरिर्मंडले तस्मिन्प्रतिपेदे तमव्ययम् ॥ १५ ॥

ພຣະພຣະມັນ—ເປັນອັກສອນດຽວ ອະມະຕະ ບໍ່ແປປ່ຽນ—ແຕ່ຖືກເຫັນເປັນຮູບຫຼາຍປະການ. ໃນມັນດະລານັ້ນເອງ ຤ິສີ ອາສຸຣິ ໄດ້ຮູ້ແຈ້ງຄວາມຈິງອັນບໍ່ເສື່ອມສະລາຍ.

Verse 16

तस्य पंचशिखः शिष्यो मानुष्या पयसा भृतः । ब्राह्मणी कपिली नाम काचिदासीत्कुटुम्बिनी ॥ १६ ॥

ທ່ານມີສິດສາວົກຊື່ ປັນຈະສິຂະ ຜູ້ຖືກຫຼ້ຽງດ້ວຍນ້ຳນົມມະນຸດ. ຍັງມີນາງພຣາຫມະນີຜູ້ຄອງເຮືອນຄົວ ຊື່ ກະປິລີ ອີກດ້ວຍ.

Verse 17

तस्यः पुत्रत्वमागत्य स्रियाः स पिबति स्तनौ । ततश्च कापिलेयत्वं लेभे बुद्धिं च नैष्टिकीम् ॥ १७ ॥

ເມື່ອຖືກນັບເປັນລູກຂອງນາງແລ້ວ ລາວໄດ້ດູດນົມຈາກອົງສຣີ (ພຣະລັກສະມີ). ຈາກນັ້ນລາວໄດ້ຮັບສະພາບເປັນ ກາປິເລຍ ແລະໄດ້ປັນຍາທາງທຳອັນໝັ້ນຄົງ ບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ.

Verse 18

एतन्मे भगवानाह कापिलेयस्य संभवम् । तस्य तत्कापिलेयत्वं सर्ववित्त्वमनुत्तमम् ॥ १८ ॥

ນີ້ແມ່ນພຣະດຳຣັດທີ່ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າໄດ້ກ່າວແກ່ຂ້ອຍ ກ່ຽວກັບກຳເນີດຂອງ ກາປິເລຍ. ຈາກນັ້ນເກີດຂຶ້ນຄຸນລັກສະນະກາປິເລຍ ແລະຄວາມຮູ້ຮອບດ້ານອັນສູງສຸດຂອງລາວ.

Verse 19

सामात्यो जनको ज्ञात्वा धर्मज्ञो ज्ञानिनं मुने । उपेत्य शतमाचार्यान्मोहयामास हेतुभिः ॥ १९ ॥

ໂອ ມຸນີ, ພຣະຣາຊາ ຈະນະກະ ພ້ອມດ້ວຍອຳມາດ ເມື່ອຮູ້ວ່າຜູ້ນັ້ນເປັນນັກຮູ້ທຳ ແລະເປັນຜູ້ມີປັນຍາ ກໍໄດ້ເຂົ້າໄປຫາອາຈານຮ້ອຍຄົນ ແລະໃຊ້ເຫດຜົນໂຕ້ຖຽງເຮັດໃຫ້ພວກເຂົາງົດງົນ.

Verse 20

जनकस्त्वभिसंरक्तः कापि लेयानुदर्शनम् । उत्सृज्य शतमाचार्याम्पृष्टतोऽनुजगाम तम् ॥ २० ॥

ແຕ່ພະຣາຊາຈະນະກະ ຜູ້ມີໃຈຜູກພັນຢ່າງແຮງກັບການເຫັນນາງລຶກລັບນັ້ນແຕ່ພຽງຊົ່ວພິບຕາ ໄດ້ລະທິ້ງອາຈານຮ້ອຍຄົນ ແລະເດີນຕາມລາວຈາກຂ້າງຫຼັງ।

Verse 21

तस्मै परमकल्याणं प्रणताय च धर्मतः । अब्रवीत्परमं मोक्षं यत्तत्सांख्यं विधीयते ॥ २१ ॥

ແກ່ລາວ—ຜູ້ນ້ອມກາຍກົດຫົວຕາມທຳມະ—ທ່ານນັ້ນໄດ້ກ່າວເຖິງຄວາມມົງຄຸນສູງສຸດ: ຄືມົກສະອັນສູງສຸດ ທີ່ຖືກສອນໃນສາງຂະຍະ।

Verse 22

जातिनिर्वेदमुक्त्वा स कर्मनिर्वेदमब्रवीत् । कर्मनिर्वेदमुक्त्वा च सर्वनिर्वेदमब्रवीत् ॥ २२ ॥

ເມື່ອກ່າວເຖິງຄວາມເບື່ອໜ່າຍຕໍ່ອັດຕະລັກແຫ່ງຊາດິແລ້ວ ທ່ານໄດ້ກ່າວເຖິງຄວາມເບື່ອໜ່າຍຕໍ່ກຳ (ກັມມະ)។ ແລະເມື່ອກ່າວເຖິງຄວາມເບື່ອໜ່າຍຕໍ່ກຳແລ້ວ ທ່ານກ່າວຕໍ່ເຖິງຄວາມເບື່ອໜ່າຍຢ່າງສິ້ນເຊີງຕໍ່ທຸກສິ່ງ।

Verse 23

यदर्थं धर्मसंसर्गः कर्मणां च फलोदयः । तमनाश्वासिकं मोहं विनाशि चलमध्रुवम् ॥ २३ ॥

ສິ່ງທີ່ເພາະມັນຄົນຈຶ່ງເຂົ້າຄົວຄືນກັບ ‘ທຳມະ’ ແລະແສວຫາການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຜົນຂອງກຳ—ຈົ່ງຮູ້ວ່ານັ້ນແມ່ນໂມຫະ: ບໍ່ໃຫ້ຄວາມໝັ້ນໃຈແທ້, ສູນສະລາຍໄດ້, ຜັນຜວນ, ແລະບໍ່ໝັ້ນຄົງ।

Verse 24

दृश्यमाने विनाशे च प्रत्यक्षे लोकसाक्षिके । आगमात्परमस्तीति ब्रुवन्नपि पराजितः ॥ २४ ॥

ເມື່ອຄວາມພິນາດປາກົດໃຫ້ເຫັນຊັດ—ເປັນປະຈັກ ແລະໂລກເປັນພະຍານ—ແຕ່ຍັງຖົດຖຽງວ່າ “ພຣະສູງສຸດມີຢູ່ແຕ່ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອາຄະມະ (ຄຳພີ)” ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມພ່າຍໃນການໂຕ້ຖຽງນັ້ນ।

Verse 25

अनात्मा ह्यात्मनो मृत्युः क्लेशो मृत्युर्जरामयः । आत्मानं मन्यते मोहात्तदसम्यक् परं मतम् ॥ २५ ॥

ສໍາລັບອັດຕາ «ອະນັດຕາ» ແທ້ໆແມ່ນຄວາມຕາຍ; ຄວາມທຸກທໍລະມານກໍແມ່ນຄວາມຕາຍ, ແລະຄວາມແກ່ຊະລາກັບໂລກໄພກໍແມ່ນຄວາມຕາຍ. ເນື່ອງຈາກມົວໝອງ ຄົນຈຶ່ງເຂົ້າໃຈຜິດ ຖືອະນັດຕາເປັນອັດຕາ—ນີ້ແມ່ນຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດອັນສູງສຸດ.

Verse 26

अथ चेदेवमप्यस्ति यल्लोके नोपपद्यते । अजरोऽयममृत्युश्च राजासौ मन्यते यथा ॥ २६ ॥

ແມ່ນແຕ່ຈະອ້າງວ່າ «ເປັນຢ່າງນັ້ນ» ກໍຕາມ ມັນກໍບໍ່ສອດຄ່ອງໃນໂລກ—ເຫມືອນກະສັດຜູ້ໜຶ່ງທີ່ຄິດວ່າຕົນບໍ່ແກ່ ແລະບໍ່ຕາຍ ດັ່ງນັ້ນແຫຼະ.

Verse 27

अस्ति नास्तीति चाप्येतत्तस्मिन्नसितलक्षणे । किमधिष्टाय तद् ब्रूयाल्लोकयात्राविनिश्चयम् ॥ २७ ॥

ໃນຫຼັກການນັ້ນທີ່ເຄື່ອງໝາຍບໍ່ແນ່ນອນ ຄົນຍັງເວົ້າວ່າ “ມີ” ແລະ “ບໍ່ມີ”. ເຊັ່ນນັ້ນ ຈະອາໄສຫຍັງຈຶ່ງກ່າວໄດ້ຢ່າງແນ່ນອນ ເຖິງກົດແຫ່ງການດໍາເນີນຊີວິດໃນໂລກ?

Verse 28

प्रत्यक्षं ह्येतयोर्मूलं कृतांत ह्येतयोरपि । प्रत्यक्षो ह्यागमो भिन्नः कृतांतो वा न किंचन ॥ २८ ॥

ການຮັບຮູ້ໂດຍກົງ (ປະຕັກສະ) ແມ່ນຮາກຖານຂອງທັງສອງນີ້, ແລະ “ກຣິຕານຕະ” (ຂໍ້ສະຫຼຸບທີ່ແນ່ນອນ) ກໍເປັນຂອງທັງສອງນັ້ນ. ເພາະອາຄະມະ (ຄໍາພີ) ແຕກຕ່າງຈາກການຮັບຮູ້ໂດຍກົງ; ແລະຖ້າບໍ່ມີຂໍ້ສະຫຼຸບທີ່ແນ່ນອນ ກໍບໍ່ມີຫຍັງຖືກສ້າງຕັ້ງໄດ້.

Verse 29

यत्र तत्रानुमानेऽस्मिन्कृतं भावयतेऽपि च । अन्योजीवः शरीरस्य नास्तिकानां मते स्थितः ॥ २९ ॥

ໃນການອະນຸມານແນວນັ້ນແນວນີ້ ພວກເຂົາອາດຈະຈິນຕະນາສ້າງທິດສະດີຂຶ້ນມາໄດ້; ແຕ່ຕາມທັດສະນະຂອງນາສະຕິກະ (ຜູ້ປະຕິເສດ) ບໍ່ມີຊີວະທີ່ແຍກຕ່າງຈາກຮ່າງກາຍເລີຍ.

Verse 30

रेतोवटकणीकायां घृतपाकाधिवासनम् । जातिस्मृतिरयस्कांतः सूर्यकांतोंऽबुभक्षणम् ॥ ३० ॥

ເມື່ອນຳກ້ອນນ້ອຍ (kaṇikā) ທີ່ເຮັດຈາກນ້ຳເຊື້ອ (retas) ແລະ ວາຕະ (vāta) ໄປແຊ່ໃນການຕົ້ມກີ (ghṛta-pāka) ຈະເກີດຄວາມຈື່ຈຳຊາດກ່ອນ (jāti-smṛti)។ ອີກທັງ ການໃຊ້ຫີນແມ່ເຫຼັກ (ayaskānta) ແລະ ຫີນຕາເວັນ (sūryakānta) ກ່ຽວພັນກັບ «ການກິນນ້ຳ» ຄື ດຳລົງຊີວິດດ້ວຍນ້ຳຢ່າງດຽວ។

Verse 31

प्रेतभूतप्रियश्चैव देवता ह्युपयाचनम् । मृतकर्मनिवत्तिं च प्रमाणमिति निश्चयः ॥ ३१ ॥

ເປັນຂໍ້ສະຫຼຸບທີ່ແນ່ນອນວ່າ ນີ້ແມ່ນເຄື່ອງໝາຍ: ເທວະດາທີ່ພໍໃຈກັບພຣີຕະ (preta) ແລະ ພູຕະ (bhūta), ການຮ້ອງຂໍເຄື່ອງບູຊາ, ແລະ ການສົ່ງເສີມພິທີກຳສຳລັບຜູ້ຕາຍ—ທັງໝົດນີ້ເປັນຫຼັກຖານຢ່າງແນ່ນອນ។

Verse 32

नन्वेते हेतवः संति ये केचिन्मूर्तिसस्थिताः । अमूतस्य हि मूर्तेन सामान्यं नोपलभ्यते ॥ ३२ ॥

ແທ້ຈິງແລ້ວ ມີເຫດບາງຢ່າງທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນຮູບຮ່າງ. ແຕ່ສຳລັບສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຮູບ (amūrta) ນັ້ນ ບໍ່ອາດພົບຄວາມຮ່ວມກັນກັບສິ່ງທີ່ມີຮູບ (mūrta) ໄດ້ເລີຍ।

Verse 33

अविद्या कर्म तृष्णा च केचिदाहुः पुनर्भवम् । तस्मिन्नष्टे च दग्धे च चित्ते मरणधर्मिणि ॥ ३३ ॥

ບາງຄົນກ່າວວ່າ ອະວິດຍາ, ກຳ (karma) ແລະ ຕັນຫາ ແມ່ນເຫດໃຫ້ເກີດຊາດໃໝ່. ແຕ່ເມື່ອຈິດທີ່ມີທຳມະຊາດແຫ່ງຄວາມຕາຍນັ້ນ ຖືກທຳລາຍ ແລະ ເຜົາໃຫ້ມອດສິ້ນແລ້ວ ການເກີດໃໝ່ກໍບໍ່ມີອີກ.

Verse 34

अन्योऽस्माज्जायते मोहस्तमाहुः सत्त्वसंक्षयम् । यदा सरूपतश्चान्यो जातितः श्रुततोऽर्थतः ॥ ३४ ॥

ຈາກຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດນີ້ ຍັງເກີດມົວເມົາອີກຢ່າງໜຶ່ງ; ນັ້ນເອີ້ນວ່າ ການເສື່ອມຂອງສັດຕະວະ (sattva) ຄື ຄວາມແຈ້ງໃສ ແລະ ກຳລັງໃນໃຈ. ມັນເກີດເມື່ອຄົນເຫັນວ່າ “ອື່ນ” — ຕ່າງດ້ວຍຮູບ, ຕ່າງດ້ວຍຊາດ, ຕ່າງດ້ວຍສິ່ງທີ່ໄດ້ຍິນ, ແລະ ຕ່າງດ້ວຍຄວາມໝາຍ.

Verse 35

कथमस्मिन्स इत्येव संबंधः स्यादसंहितः । एवं सति च का प्रीहिर्ज्ञानविद्यातपोबलैः ॥ ३५ ॥

ຈະມີຄວາມສຳພັນອັນກົງກັນໄດ້ແນວໃດ—ຄວາມຄິດວ່າ «ທ່ານນັ້ນຢູ່ໃນນີ້»? ແລະຖ້າເປັນຢ່າງນັ້ນ ຄວາມອິ່ມໃຈແທ້ຈະມາຈາກຄວາມຮູ້ ວິຊາ ຕະປະ ຫຼືພະລັງອຳນາດໄດ້ແນວໃດ?

Verse 36

यदस्याचरितं कर्म सामान्यात्प्रतिपद्यते । अपि त्वयमिहैवान्यैः प्राकृतैर्दुःखितो भवेत् ॥ ३६ ॥

ການກະທຳໃດໆຂອງທ່ານນັ້ນ ທີ່ຖືກອະນຸມານຈາກຄວາມຄ້າຍຄືພາຍນອກເທົ່ານັ້ນ—ແມ່ນແຕ່ເຈົ້າເອງ ຢູ່ໃນໂລກນີ້ກໍອາດຖືກຄົນທຳມະດາອື່ນໆເຮັດໃຫ້ເຈັບທຸກໄດ້.

Verse 37

सुखितो दुःखितो वापि दृश्यादृश्यविनिर्णयः । यथा हि मुशलैर्हन्युः शरीरं तत्पुनर्भवेत् ॥ ३७ ॥

ຈະສຸກຫຼືທຸກ ນີ້ແມ່ນການຈຳແນກລະຫວ່າງສິ່ງທີ່ເຫັນແລະສິ່ງທີ່ບໍ່ເຫັນ: ແມ່ນແຕ່ຮ່າງກາຍຖືກຕີດ້ວຍຄ້ອນຫຼືຄອນ ຮ່າງກາຍນັ້ນກໍກັບເກີດຂຶ້ນອີກໂດຍການເກີດໃໝ່.

Verse 38

वृथा ज्ञानं यदन्यञ्च येनैतन्नोपलभ्यते । ऋमसंवत्सरौ तिष्यः शीतोष्णोऽथ प्रियाप्रिये ॥ ३८ ॥

ຄວາມຮູ້ອື່ນໆທັງໝົດເປັນສິ່ງເປົ່າປ່ຽວ—ບໍ່ວ່າຈະເປັນຫຍັງ—ຖ້າດ້ວຍມັນບໍ່ອາດຮູ້ແຈ້ງ «ນີ້» (ສັດຈະອັນສູງສຸດ). ເພາະສະນັ້ນຈຶ່ງຕິດຢູ່ໃນຄູ່ຕົກຕໍ່າ: ລະດູແລະປີ, ດາວ Tiṣya, ໜາວແລະຮ້ອນ, ທີ່ຮັກແລະທີ່ບໍ່ຮັກ.

Verse 39

यथा तातानि पश्यति तादृशः सत्त्वसंक्षयः । जरयाभिपरीतस्य मृत्युना च विनाशितम् ॥ ३९ ॥

ເມື່ອຄົນເຫັນບິດາຜູ້ເຖົ້າຜູ້ແກ່ຂອງຕົນລ່ວງລັບໄປ ກໍເຊັ່ນນັ້ນແຫຼະ ພະລັງຊີວິດຂອງຕົນກໍຫຼຸດຖອຍ; ຮ່າງກາຍທີ່ຖືກຄວາມແກ່ຊະລາກົດຄືນ ທ້າຍສຸດຖືກຄວາມຕາຍທຳລາຍ.

Verse 40

दुर्बलं दुर्बलं पूर्वं गृहस्येव विनश्यति । इन्द्रियाणि मनो वायुः शोणितं मांसमस्थि च ॥ ४० ॥

ເຫມືອນເຮືອນໜຶ່ງ ສ່ວນທີ່ອ່ອນແອຈະພັງກ່ອນ; ດັ່ງນັ້ນໃນກາຍ ສິ່ງທີ່ບອບບາງຈະສູນສະລາຍກ່ອນ—ອິນທຣີ, ຈິດ, ລົມຊີວິດ (ປຣານ), ເລືອດ, ເນື້ອ ແລະ ກະດູກດ້ວຍ.

Verse 41

आनुपूर्व्या विनश्यंति स्वं धातुमुपयाति च । लोकयात्राविधातश्च दानधर्मफलागमे ॥ ४१ ॥

ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນສູນສະລາຍຕາມລຳດັບ ແລະກັບໄປຫາທາດຂອງຕົນ; ແລະຜູ້ຈັດວາງເສັ້ນທາງແຫ່ງໂລກ ກໍ່ໃຫ້ເກີດຜົນທີ່ງອກງາມຈາກທານ ແລະທຳດີ.

Verse 42

तदर्थं वेदंशब्दाश्च व्यवहाराश्च लौकिकाः । इति सम्यङ् मनस्येते बहवः संति हेतवः ॥ ४२ ॥

ເພາະເຫດນັ້ນ ຄຳໃນເວດາ ແລະຂະບວນການໃຊ້ພາສາໃນໂລກທົ່ວໄປ ຈຶ່ງມີຢູ່ເພື່ອຈຸດປະສົງນັ້ນ; ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອຄິດໃຫ້ຖືກຕ້ອງ ຈະພົບເຫດຜົນຫຼາຍປະການ.

Verse 43

ऐत दस्तीति नास्तीति न कश्चित्प्रतिदृश्यते । तेषां विमृशतामेव तत्सम्यगभिधावताम् ॥ ४३ ॥

ບໍ່ມີໃຜຖືກເຫັນຢ່າງແທ້ຈິງ ທີ່ຈະກ່າວໄດ້ວ່າ “ມີ” ຫຼື “ບໍ່ມີ”. ແຕ່ສຳລັບຜູ້ທີ່ໄຕ່ຕອງລຶກຊຶ້ງ ແລະກ່າວເຖິງມັນຢ່າງຖືກຕ້ອງ ຄວາມເປັນຈິງນັ້ນຈຶ່ງຖືກເຂົ້າໃຈຢ່າງສົມບູນ.

Verse 44

क्वचिन्निवसते बुद्धिस्तत्र जीर्यति वृक्षवत् । एवंतुर्थैरनर्थैश्च दुःखिताः सर्वजंतवः ॥ ४४ ॥

ບຸດທິທີ່ໄປອາໄສຢູ່ບ່ອນໃດ ຢູ່ບ່ອນນັ້ນມັນກໍ່ເຖົ້າແລະເຫື່ອຍແຫ້ງເຫມືອນຕົ້ນໄມ້. ດັ່ງນັ້ນ ດ້ວຍທັງ “ໄດ້” ແລະ “ເສຍ” ສັດທັງປວງຈຶ່ງຖືກຄວາມໂສກທຸກຂ໌ບີບຄັ້ນ.

Verse 45

आगमैरपकृष्यंते हस्तिपैर्हस्तिनो यथा ॥ ४५ ॥

ເຫມືອນຊ້າງຖືກຄົນຝຶກຊ້າງນໍາພາອອກໄປ ຢ່າງນັ້ນແຫຼະ ຜູ້ຄົນຖືກອາຄະມະ (ຄໍາສອນພຣະຄໍາພີ) ດຶງນໍາ ແລະ ຊີ້ນໍາ.

Verse 46

अर्थास्तथा हंति सुखावहांश्च लिहत एते बहवोपशुष्काः । महत्तरं दुःखमभिप्रपन्ना हित्वामिषं मृत्युवशं प्रयांति ॥ ४६ ॥

ວັດຖຸໂລກກໍທໍາລາຍແມ່ນແຕ່ສິ່ງທີ່ເຫັນວ່ານໍາສຸກມາ. ຫຼາຍຄົນເລຍມັນຊໍ້າໆ ຈົນແຫ້ງເຫືອດໝົດແຮງ; ຕົກໃນທຸກຂ໌ທີ່ໃຫຍ່ກວ່າ ແລ້ວປ່ອຍເຫຍື່ອ ໄປຢູ່ໃຕ້ອໍານາດແຫ່ງຄວາມຕາຍ.

Verse 47

विनाशिनो ह्यध्रुवजीविनः किं किं बंधुभिर्मत्रपरिग्रहैश्च । विहाय यो गच्छति सर्वमेव क्षणेन गत्वा न निवर्तते च ॥ ४७ ॥

ສໍາລັບສັດທີ່ຊີວິດບໍ່ແນ່ນອນ ແລະ ຕ້ອງພິນາດ ຍາດພີ່ນ້ອງຈະມີປະໂຫຍດອັນໃດ? ຊັບສິນ ແລະ ການຄອບຄອງຈະມີປະໂຫຍດອັນໃດ? ຜູ້ທີ່ຈາກໄປ ປະລະທຸກຢ່າງໄວ້ຂ້າງຫຼັງ ໄປໃນພຽງຊົ່ວພິບຕາ ແລ້ວບໍ່ຫວນກັບຄືນ.

Verse 48

भूव्योमतोयानलवायवोऽपि सदा शरीरं प्रतिपालयंति । इतीदमालक्ष्य रतिः कुतो भवेद्विनाशिनाप्यस्य न शम विद्यते ॥ ४८ ॥

ແມ່ນແຕ່ດິນ ອາກາດ ນໍ້າ ໄຟ ແລະ ລົມ ກໍຍັງຄໍາຈຸນຮ່າງກາຍນີ້ຢູ່ເສມອ. ເຫັນແບບນີ້ ຄວາມຕິດພັນຕໍ່ມັນຈະຖືກຕ້ອງໄດ້ແນວໃດ? ແຕ່ເຖິງຈະເປັນຂອງພິນາດ ກໍຍັງບໍ່ມີຄວາມສະຫງົບ ຫຼື ການສໍາລວມໃຈຕໍ່ມັນ.

Verse 49

इदमनुपधिवाक्यमच्छलं परमनिरामयमात्मसाक्षिकम् । नरपतिरभिवीक्ष्य विस्मितः पुनरनुयोक्तुमिदं प्रचक्रमे ॥ ४९ ॥

ເມື່ອກະສັດໄດ້ເຫັນຖ້ອຍຄໍານີ້—ບໍ່ມີເງື່ອນໄຂແຝງເຮັດ, ບໍ່ມີການຫລອກລວງ, ບໍ່ມີໂລກໄພຢ່າງສູງສຸດ, ແລະ ມີອາດຕະມະເປັນພະຍານ—ພຣະອົງກໍປະຫລາດໃຈ ແລະ ເລີ່ມຖາມພຣະລຶສີອີກຄັ້ງ.

Verse 50

जनक उवाच । भगवन्यदि न प्रेत्य संज्ञा भवति कस्यचित् । एवं सति किमज्ञानं ज्ञानं वा किं करिष्यति ॥ ५० ॥

ພຣະຣາຊາຈະນະກະກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຜູ້ຈະເລີນ, ຖ້າຫຼັງຄວາມຕາຍບໍ່ມີໃຜຫຼືອສະຕິຮູ້ຕົນເລີຍ, ແລ້ວອະວິຊາ ຫຼື ວິຊາ ຈະສໍາເລັດຫຍັງໄດ້?»

Verse 51

सर्वमुच्छेदनिष्टस्यात्पश्य चैतद्द्विजोत्तम । अप्रमत्तः प्रमत्तो वा किं विशेषं करिष्यति ॥ ५१ ॥

ເບິ່ງເຖິງນີ້ເຖີດ ໂອ ດວິຊະຜູ້ປະເສີດ: ເມື່ອຖືກກໍານົດໃຫ້ພິນາດສິ້ນເຊີງ ຈະຕື່ນຮູ້ຫຼືເຜີຍເລີຍ ຈະແຕກຕ່າງຫຍັງ?

Verse 52

असंसर्गो हि भूतेषु संसर्गो वा विनाशिषु । कस्मै क्रियत कल्पेत निश्चयः कोऽत्र तत्त्वतः ॥ ५२ ॥

ແທ້ຈິງແລ້ວ ບໍ່ມີການຄົວຄອງອັນແທ້ກັບສັດທັງຫຼາຍ; ຫາກມີກໍແມ່ນຄົວຄອງກັບສິ່ງທີ່ເສື່ອມສະລາຍ. ເພາະສະນັ້ນ ຈະເຮັດຫຍັງ ຫຼືຄິດວາງແຜນເພື່ອໃຜ? ຄວາມແນ່ນອນອັນແທ້ຢູ່ໃສ?

Verse 53

सनंदन उवाच । तमसा हि मतिच्छत्रं विभ्रांतमिव चातुरम् । पुनः प्रशमयन्वाक्यैः कविः पंचशिखोऽब्रवीत् ॥ ५३ ॥

ສະນັນດະນະກ່າວວ່າ: ເມື່ອຮົ່ມຄຸ້ມແຫ່ງປັນຍາຖືກຄວາມມືດແຫ່ງອະວິຊາປົກຄຸມ ແມ່ນແຕ່ຜູ້ສະຫຼາດກໍດູເຫມືອນຫຼົງທາງ. ແລ້ວພຣະລະສີ ປັນຈະສິຂະ ຜູ້ເປັນກະວີ ໄດ້ປອບໂຍນດ້ວຍຖ້ອຍຄໍາ ແລະກ່າວຂຶ້ນ.

Verse 54

पंचशिख उवाच । उच्छेदनिष्टा नेहास्ति भावनिष्टा न विद्यते । अयं ह्यपि समाहारः शरीरेंद्रियचेतसाम् ॥ ५४ ॥

ປັນຈະສິຂະກ່າວວ່າ: «ໃນນີ້ບໍ່ມີຄວາມສິ້ນສຸດຢູ່ທີ່ການຖືກທໍາລາຍສິ້ນເຊີງ, ແລະກໍບໍ່ມີຄວາມສິ້ນສຸດຢູ່ທີ່ການຢືນຢັນຢ່າງດຽວ. ເພາະວ່ານີ້ກໍແມ່ນພຽງການປະກອບຮວມຂອງກາຍ, ອິນທຣີ, ແລະຈິດໃຈ»

Verse 55

वर्तते पृथगन्योन्यमप्युपाश्रित्य कर्मसु । धातवः पंचधा तोयं खे वायुर्ज्योतिषो धरा ॥ ५५ ॥

ແມ່ນແຕ່ແຕກຕ່າງກັນ ແຕ່ທາດຫ້າກໍດໍາເນີນໜ້າທີ່ຂອງຕົນ ໂດຍອາໄສກັນແລະກັນ: ນ້ໍາ, ອາກາດ(ອີເທີ), ລົມ, ໄຟ(ແສງ) ແລະ ດິນ.

Verse 56

तेषु भावेन तिष्टंति वियुज्यंते स्वभावतः । आकाशं वायुरूष्मा च स्नेहो यश्चापि पार्थिवः ॥ ५६ ॥

ໃນສິ່ງມີຊີວິດ/ຮ່າງກາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ທາດເຫຼົ່ານີ້ຢູ່ຕາມພາວະຂອງຕົນ; ແຕ່ໂດຍທໍາມະຊາດກໍແຍກອອກ. ດັ່ງນັ້ນ ອາກາດ, ລົມ, ຄວາມຮ້ອນ, ຄວາມຊຸ່ມ ແລະຄວາມໜັກແນ່ນແບບດິນ ປາກົດແລະສະລາຍຕາມຄຸນລັກສະນະເດີມຂອງມັນ.

Verse 57

एष पञ्चसमाहारः शरीरमपि नैकधा । ज्ञानमूष्मा च वायुश्च त्रिविधः कायसंग्रहः ॥ ५७ ॥

ນີ້ແມ່ນການຮວບຮວມທາດຫ້າ ເອີ້ນວ່າ “ຮ່າງກາຍ” ແຕ່ແທ້ຈິງບໍ່ແມ່ນຫຼາຍຢ່າງໃນຕົວມັນ. ກອງຮວມຂອງຜູ້ມີກາຍແມ່ນສາມປະການ: ຄວາມຮູ້ຕື່ນ, ຄວາມຮ້ອນ, ແລະລົມຊີວິດ.

Verse 58

इंद्रियाणींद्रियार्थाश्च स्वभावश्चेतनामनः । प्राणापानौ विकारश्च धातवश्चात्र निःसृताः ॥ ५८ ॥

ຈາກຫຼັກການ/ແຫຼ່ງນີ້ ອິນທຣີຍະ ແລະອາຣົມຂອງອິນທຣີຍະ, ນິສັຍດັ່ງເດີມ, ຄວາມຮູ້ຕື່ນແລະຈິດ, ລົມຊີວິດ prāṇa ແລະ apāna, ການແປປ່ຽນ, ແລະທາດຮ່າງກາຍ (dhātu) ຖືກກ່າວວ່າເກີດຂຶ້ນ.

Verse 59

श्रवणं स्पर्शनं जिह्वा दृष्टिर्नासा तथैव च । इंद्रियाणीति पंचैते चित्तपूर्वंगमा गुणाः ॥ ५९ ॥

ການໄດ້ຍິນ, ການສຳຜັດ, ລີ້ນ, ການເຫັນ, ແລະດັ່ງຈົມູກ—ຫ້າຢ່າງນີ້ເອີ້ນວ່າອິນທຣີຍະ; ແລະຄຸນລັກສະນະເຫຼົ່ານີ້ເຮັດວຽກໂດຍມີຈິດເປັນຜູ້ນໍາໜ້າ.

Verse 60

तत्र विज्ञानसंयुक्ता त्रिविधा चेतना ध्रुवा । सुखदुःखेति यामाहुरनदुःखासुखेति च ॥ ६० ॥

ໃນບົດນັ້ນ ຈິດສຳນຶກທີ່ຜູກພັນກັບປັນຍາແຫ່ງການແຍກແຍະ ແມ່ນມີສາມປະເພດ ແລະຄົງທີ່: ຄື ສຸກ, ທຸກ, ແລະ ສະພາບທີ່ບໍ່ທຸກບໍ່ສຸກ.

Verse 61

शब्दः स्पर्शश्च रूपं च मूर्त्यर्थमेव ते त्रयः । एते ह्यामरणात्पंच सद्गुणा ज्ञानसिद्धये ॥ ६१ ॥

ສຽງ, ການສຳຜັດ, ແລະ ຮູບຮ່າງ—ສາມຢ່າງນີ້ເປັນແຕ່ການຕັ້ງຄວາມໝາຍໃຫ້ແກ່ວັດຖຸທີ່ມີຮ່າງ. ແຕ່ຈາກຫຼັກ “ອະມະຣະ” ເກີດຂຶ້ນຄຸນຄ່າອັນດີ 5 ເພື່ອບັນລຸປັນຍາແທ້.

Verse 62

तेषु कर्मणि सिद्धिश्च सर्वतत्त्वार्थनिश्चयः । तमाहुः परमं शुद्धिं बुद्धिरित्यव्ययं महत् ॥ ६२ ॥

ໃນວິທີປະຕິບັດເຫຼົ່ານັ້ນ ຄວາມສຳເລັດໃນການກະທຳ ແລະການຕັດສິນຢ່າງແນ່ນອນເຖິງຄວາມໝາຍຂອງຫຼັກທັງປວງ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ນັ້ນເອີ້ນວ່າ ຄວາມບໍລິສຸດສູງສຸດ—ພຸດທິ (ປັນຍາແຍກແຍະ) ອັນໃຫຍ່ ແລະບໍ່ເສື່ອມສະລາຍ.

Verse 63

इमं गुणसमाहारमात्मभावेन पश्यतः । असम्यग्दर्शनैर्दुःखमनंतं नोपशाम्यति ॥ ६३ ॥

ຜູ້ໃດທີ່ເບິ່ງກຸ່ມຮວມແຫ່ງຄຸນ (guṇa) ນີ້ດ້ວຍຄວາມຮູ້ສຶກ “ຂ້ອຍ” ແລະ “ຂອງຂ້ອຍ” ທຸກຂ໌ອັນບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດຍ່ອມບໍ່ສະຫງົບ ເພາະການເຫັນນັ້ນບໍ່ແມ່ນຄວາມເຂົ້າໃຈຖືກຕ້ອງ.

Verse 64

अनात्मेति च यदृष्टं तेनाहं न ममेत्यपि । वर्तते किमधिष्टानात्प्रसक्ता दुःखसंततिः ॥ ६४ ॥

ແມ່ນແຕ່ໄດ້ເຫັນວ່າ “ນີ້ບໍ່ແມ່ນອັດຕາ” ແລະໄດ້ຄິດວ່າ “ບໍ່ແມ່ນຂ້ອຍ, ບໍ່ແມ່ນຂອງຂ້ອຍ” ແລ້ວ, ແຕ່ດ້ວຍອາໄສຫຍັງເປັນຖານ ສາຍທຸກຂ໌ທີ່ຕໍ່ເນື່ອງຈຶ່ງຍັງດຳເນີນຢູ່?

Verse 65

तत्र सम्यग्जनो नाम त्यागशास्त्रमनुत्तमम् । श्रृणुयात्तच्च मोक्षाय भाष्यमाणं भविष्यति ॥ ६५ ॥

ທີ່ນັ້ນ ຜູ້ທີ່ເອີ້ນວ່າ ສັມຍັກຈະນະ ຄວນຟັງຄຳສອນອັນສູງສຸດແຫ່ງການສະຫຼະ. ແລະຄຳສອນນັ້ນ ເມື່ອຖືກອະທິບາຍ ຈະເປັນທາງໄປສູ່ໂມກສະ।

Verse 66

त्याग एव हि सर्वेषामुक्तानामपि कर्मणाम् । नित्यं मिथ्याविनीतानां क्लेशो दुःखावहो तमः ॥ ६६ ॥

ແທ້ຈິງແລ້ວ ການສະຫຼະແຕ່ຢ່າງດຽວ ແມ່ນແກ່ນສານຂອງກຳກິດທີ່ຖືກສອນທັງປວງ. ສຳລັບຜູ້ທີ່ຝຶກຕົນໃນຄວາມຫຼອກລວງຢູ່ເສມອ ຈະເກີດຄວາມທຸກທໍລະມານ—ຄວາມມືດທີ່ນຳພາຄວາມໂສກ.

Verse 67

द्रव्यत्यागे तु कर्माणि भोगत्यागे व्रतानि च । सुखत्यागा तपो योगं सर्वत्यागे समापना ॥ ६७ ॥

ເມື່ອສະຫຼະຊັບສິນ ຄວນປະພຶດກຳກິດຕາມທຳ. ເມື່ອສະຫຼະຄວາມເພີດເພີນທາງອາລົມ ຄວນຖືວຣະຕະ. ຈາກການສະຫຼະຄວາມສຸກສະບາຍ ເກີດຕະປະ ແລະ ໂຍກະ; ແລະໃນການສະຫຼະທັງປວງ ມີການບັນລຸອັນສົມບູນ.

Verse 68

तस्य मार्गोऽयमद्वैधः सर्वत्यागस्य दर्शितः । विप्रहाणाय दुःखस्य दुर्गतिर्हि तथा भवेत् ॥ ६८ ॥

ນີ້ແມ່ນເສັ້ນທາງຂອງລາວ—ບໍ່ແບ່ງສອງ (ອັດໄວຕະ)—ທີ່ຖືກຊີ້ແຈງເປັນການສະຫຼະທັງປວງແຫ່ງຄວາມຍຶດຕິດ. ໂດຍທາງນີ້ ຄວາມທຸກຖືກປະຖິ້ມໝົດສິ້ນ; ບໍ່ຊັ້ນແລ້ວ ຍ່ອມຕົກສູ່ທາງອັບປະມົງ.

Verse 69

पंच ज्ञानेंद्रियाण्युक्त्वा मनः षष्टानि चेतसि । बसषष्टानि वक्ष्यामि पंच कर्मेद्रियाणि तु ॥ ६९ ॥

ເມື່ອໄດ້ກ່າວເຖິງອິນທຣີຍະແຫ່ງຄວາມຮູ້ທັງຫ້າ ແລະ ມະນະເປັນອັນທີຫົກໃນຈິດໃຈແລ້ວ, ບັດນີ້ຂ້ອຍຈະອະທິບາຍອິນທຣີຍະແຫ່ງການກະທຳທັງຫ້າດ້ວຍ.

Verse 70

हस्तौ कर्मेद्रियं ज्ञेयमथ पादौ गतींद्रियम् । प्रजनान दयोमेढ्रो विसर्गो पायुरिंद्रियम् ॥ ७० ॥

ຈົ່ງຮູ້ວ່າ ມືທັງສອງແມ່ນອິນທຣີຍແຫ່ງການກະທຳ; ຕີນທັງສອງແມ່ນອິນທຣີຍແຫ່ງການເຄື່ອນໄຫວ. ເພື່ອການສືບພັນ ອະວັຍະວະເພດແມ່ນເຄື່ອງມື; ເພື່ອການຂັບຖ່າຍ ທະວານແມ່ນອິນທຣີຍແຫ່ງການກະທຳ.

Verse 71

वाक्च शब्दविशेषार्थमिति पंचान्वितं विदुः । एवमेकादशेतानि बुद्ध्या त्ववसृजन्मनः ॥ ७१ ॥

ຄຳເວົ້າ (ວາກ) ຮູ້ກັນວ່າມີຫ້າປະການ—ສຽງ, ການອອກສຽງຈຳແນກ, ແລະຄວາມໝາຍ (ພ້ອມອົງປະກອບອື່ນ). ເຊັ່ນນັ້ນ ໃຫ້ໃຈ ອາໄສປັນຍາ ຖອນອອກຈາກອິນທຣີຍທັງສິບເອັດນີ້.

Verse 72

कर्णो शब्दश्च चित्तं च त्रयः श्रवणसंग्रहे । तथा स्पर्शे तथा रूपे तथैव रसगंधयोः ॥ ७२ ॥

ຫູ, ສຽງ, ແລະໃຈ—ສາມຢ່າງນີ້ຮ່ວມກັນເປັນການຟັງ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ສຳລັບການສຳຜັດ ແລະຮູບ; ແລະກໍເຊັ່ນດຽວກັນ ສຳລັບລົດຊາດ ແລະກິ່ນ.

Verse 73

एवं पंच त्रिका ह्येते गुणस्तदुपलब्धये । येनायं त्रिविधो भावः पर्यायात्समुपस्थितः ॥ ७३ ॥

ດັ່ງນັ້ນ ກຸນະ (guṇa) ເຫຼົ່ານີ້ ຖືກຈັດເປັນຫ້າກຸ່ມສາມ (ຕຣິກະ) ເພື່ອໃຫ້ເຂົ້າໃຈຄວາມເປັນຈິງນັ້ນ. ໂດຍການປາກົດຕາມລຳດັບຂອງຮູບແບບຕ່າງໆ ສະພາບສາມປະການແຫ່ງພາວະນີ້ ຈຶ່ງປະຈັກຊັດ.

Verse 74

सात्त्विको राजसश्चापि तामसश्चापि ते त्रयः । त्रिविधा वेदाना येषु प्रसृता सर्वसाधिनी ॥ ७४ ॥

ສາມຢ່າງນັ້ນມີສາມປະເພດ—ສັດຕະວິກ (sāttvika), ຣາຈະສະ (rājasa), ແລະ ຕາມະສະ (tāmasa). ໃນສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ ຄຳສອນແຫ່ງເວດະກໍແຜ່ຂະຫຍາຍເປັນສາມທາງ ເປັນອຸປາຍອັນບັນລຸທຸກປະການ ສຳລັບສັດຜູ້ມີກາຍ.

Verse 75

प्रहर्षः प्रीतिरानंदः सुखं संशान्तचित्तता । अकुतश्चित्कुतश्चिद्वा चित्ततः सात्त्विको गुणः ॥ ७५ ॥

ຄວາມຮື້ນເຮືອງດ້ວຍຄວາມຍິນດີ, ຄວາມພໍໃຈດ້ວຍຄວາມຮັກ, ອານັນດາພາຍໃນ, ຄວາມສຸກ ແລະ ຈິດໃຈທີ່ສະງົບສິ້ນເຊີງ—ຈະເກີດຂຶ້ນໂດຍບໍ່ມີເຫດພາຍນອກ ຫຼື ມີເຫດກໍຕາມ—ລ້ວນເປັນຄຸນສັດຕະວະໃນຈິດໂດຍທໍາມະຊາດ.

Verse 76

अतुष्टिः परितापश्च शोको लोभस्तथाऽक्षमा । लिंगानि रजसस्तानि दृश्यंते हेत्वहेतुतः ॥ ७६ ॥

ຄວາມບໍ່ພໍໃຈ, ຄວາມຮ້ອນຮົ່ມໃນໃຈ, ຄວາມໂສກ, ຄວາມໂລບ ແລະ ຄວາມບໍ່ອົດທົນ—ເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນເຄື່ອງໝາຍຂອງຣະຈັດ (rajas); ເຫັນວ່າເກີດຂຶ້ນບາງຄັ້ງມີເຫດ ແລະ ບາງຄັ້ງບໍ່ມີເຫດ.

Verse 77

अविवेकस्तथा मोहः प्रमादः स्वप्नतंद्रिता । कथंचिदपि वर्तंते विविधास्तामसा गुणाः ॥ ७७ ॥

ການຂາດປັນຍາແຍກແຍະ, ຄວາມຫຼົງ, ຄວາມປະມາດ, ແລະ ຄວາມງ່ວງຊຶມທີ່ໄຫຼເຂົ້າສູ່ການນອນ—ເຫຼົ່ານີ້ ແລະ ອາການຕາມະສະ (tamas) ອື່ນໆອັນຫຼາກຫຼາຍ ຍັງຄົງດໍາລົງຢູ່ໃນຈິດ.

Verse 78

इमां च यो वेद विमोक्षबुद्धिमात्मानमन्विच्छति चाप्रमत्तः । न लिप्यते कर्मपलैरनिष्टैः पत्रं विषस्येव जलेन सिक्तम् ॥ ७८ ॥

ຜູ້ໃດຮູ້ແຈ້ງປັນຍາແຫ່ງການຫຼຸດພົ້ນນີ້ ແລະ ສືບຄົ້ນຫາອາດຕະມັນ (ຕົນແທ້) ດ້ວຍຄວາມບໍ່ປະມາດ ຈະບໍ່ຖືກເປື້ອນໂດຍຜົນກຳອັນບໍ່ພຶງປາດ—ເຫມືອນໃບພືດພິດທີ່ຖືກນ້ຳຊຸມ ກໍບໍ່ຖືກທາເປື້ອນດ້ວຍນ້ຳນັ້ນ.

Verse 79

दृढैर्हि पाशैर्विविधैर्विमुक्तः प्रजानिमित्तैरपि दैवतैश्च । यदा ह्यसौ दुःखसौख्ये जहाति मुक्तस्तदाऽग्र्यां गतिमेत्यलिंगः ॥ ७९ ॥

ເມື່ອຜູ້ໜຶ່ງຖືກປົດປ່ອຍອອກຈາກພັນທະອັນແນ່ນໜາຫຼາຍປະເພດ—ທັງທີ່ເກີດຈາກລູກຫຼານ ແລະ ທີ່ກ່ຽວພັນກັບເທວະດາຜູ້ຄຸ້ມຄອງ—ແລ້ວເມື່ອລາວລະທິ້ງທັງທຸກແລະສຸກ, ລາວຈຶ່ງເປັນຜູ້ຫຼຸດພົ້ນ; ແລະ ໂດຍບໍ່ມີເຄື່ອງໝາຍແຫ່ງຮ່າງກາຍ, ລາວບັນລຸສະຖານະອັນສູງສຸດ.

Verse 80

श्रुतिप्रमाणगममंगलैश्च शेति जरामृत्युभयादतीतः । क्षीणे च पुण्ये विगते च पापे तनोर्निमित्ते च फले विनष्टे ॥ ८० ॥

ໂດຍພັກພິງໃນອໍານາດອັນເປັນມົງຄຸນຂອງພຣະເວດ ແລະຄໍາສອນອັນຖືກຕັ້ງໄວ້ ທ່ານຂ້າມພົ້ນຄວາມຢ້ານກົວແກ່ຊະລາ ແລະມໍລະນະ. ເມື່ອບຸນຫມົດໄປ ແລະບາບດັບສູນ ເມື່ອເຫດແຫ່ງກາຍ ແລະຜົນຂອງມັນສູນສະລາຍ ທ່ານດໍາລົງຢູ່ເຫນືອເງື່ອນໄຂທັງປວງ.

Verse 81

अलेपमाकाशमलिंगमेवमास्थाय पश्यंति महत्यशक्ता । यथोर्णनाभिः परिवर्तमानस्तंतुक्षये तिष्टति यात्यमानः ॥ ८१ ॥

ແມ່ນແຕ່ຜູ້ມີກໍາລັງຍິ່ງ ກໍຍັງເຫັນ “ພຣະສະພາບນັ້ນ” ໄດ້ໂດຍອາໄສຫຼັກອັນດຸດອາກາດ ບໍ່ມີເຄື່ອງໝາຍ ແລະບໍ່ເປື້ອນ. ເຫມືອນແມງມຸມ ເຄື່ອນໄຫວໄປມາຂະນະປັ່ນໃຍ; ເມື່ອໃຍຫມົດ ມັນກໍຢຸດ ແມ່ນແມ່ນວ່າເຄີຍເຫັນຄືກໍາລັງເຄື່ອນ.

Verse 82

तथा विमुक्तः प्रजहाति दुःखं विध्वंसते लोष्टमिवादिमृच्छन् । यथा रुरुः शृंगमथो पुराणं हित्वा त्वचं वाप्युरगो यथा च ॥ ८२ ॥

ດັ່ງນັ້ນ ຜູ້ຫຼຸດພົ້ນຍ່ອມລະທິ້ງຄວາມທຸກ ແລະທໍາລາຍມັນ—ເຫມືອນກ້ອນດິນຖືກຢ່າງແຕກ. ເຫມືອນກວາງຣຸຣຸລະທິ້ງເຂົາເກົ່າ ແລະເຫມືອນງູທິ້ງຜິວໜັງທີ່ສຶກຫຼໍ່.

Verse 83

विहाय गच्छन्ननवेक्षघमाणस्तथा विमुक्तो विजहाति दुःखम् । मत्स्यं यथा वाप्युदके पतंतमुत्सृज्य पक्षी निपतत्सशक्तः ॥ ८३ ॥

ດັ່ງນັ້ນແຫຼະ ຜູ້ຫຼຸດພົ້ນເດີນຈາກໄປໂດຍບໍ່ຫັນກັບເບິ່ງ ແລະລະທິ້ງຄວາມທຸກ. ເຫມືອນນົກທີ່ປ່ອຍປາໃຫ້ຕົກລົງນ້ໍາສະໜອງ ແລ້ວດໍາດິ່ງລົງອີກຄັ້ງດ້ວຍກໍາລັງເຕັມ ເມື່ອບໍ່ມີພາລະ.

Verse 84

तथा ह्यसौ दुःखसौख्ये विहाय मुक्तः परार्द्ध्या गतिमेत्यलिंगः ॥ ८४ ॥

ດັ່ງນັ້ນແທ້ ຜູ້ຫຼຸດພົ້ນລະທິ້ງທັງທຸກແລະສຸກ ແລະເປັນຜູ້ບໍ່ມີເຄື່ອງໝາຍ ບໍ່ມີການຍຶດຕິດ ບັນລຸສະພາບສູງສຸດອັນເຫນືອໂລກ.

Verse 85

इदममृतपदं निशम्य राजा स्वयमिहपंचशिखेन भाष्यमाणम् । निखिलमभिसमीक्ष्य निश्चितार्थः परमसुखी विजहार वीतशोकः ॥ ८५ ॥

ເມື່ອກະສັດໄດ້ຟັງ «ສະຖານະອະມະຕະ» ທີ່ປັນຈະສິຂະອະທິບາຍດ້ວຍຕົນເອງໃນທີ່ນີ້ ກໍໄດ້ພິຈາລະນາທຸກດ້ານ ຕັ້ງໝັ້ນໃນຄວາມໝາຍ ແລະຢູ່ຢ່າງສຸກສູງສຸດ ປາດຈາກຄວາມໂສກເສົ້າ।

Verse 86

अपि च भवति मैथिलेन गीतं नगरमुपाहितमग्निनाभिवीक्ष्य । न खलु मम हि दह्यतेऽत्र किंचित्स्वयमिदमाह किल स्म भूमिपालः ॥ ८६ ॥

ຍັງມີການຂັບຮ້ອງເຖິງກະສັດແຫ່ງມິຖິລາ: ເມື່ອເຫັນເມືອງຂອງຕົນຖືກໄຟໄໝ້ ຜູ້ປົກຄອງໄດ້ກ່າວເອງວ່າ “ແທ້ຈິງ ບໍ່ມີສິ່ງໃດຂອງຂ້ອຍຖືກເຜົາຢູ່ນີ້ເລີຍ।”

Verse 87

इमं हि यः पठति विमोक्षनिश्चयं महामुने सततमवेक्षते तथा । उपद्रवाननुभवते ह्यदुः खितः प्रमुच्यते कपिलमिवैत्य मैथिलः ॥ ८७ ॥

ໂອ ມະຫາມຸນີ, ຜູ້ໃດອ່ານ «ຄວາມແນ່ນອນແຫ່ງວິໂມກຂະ» ນີ້ ແລະພິຈາລະນາຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ ຜູ້ນັ້ນບໍ່ປະສົບຄວາມທຸກລຳບາກ; ປາດຈາກຄວາມໂສກ ຍ່ອມພົ້ນອອກ—ດັ່ງກະສັດມິຖິລາທີ່ໄດ້ເຂົ້າເຖິງກະປິລະ।