Shloka 5

Adhyaya 64 — Creation Narrative

Sanskrit

कुमारब्रह्मचार्यासीत् पारो नाम पिता मम । ब्रह्मर्षिः सुमहाभागो वेदवेदाङ्गपारगः ॥

Transliteration

kumāra-brahmacārī āsīt pāro nāma pitā mama | brahmarṣiḥ su-mahā-bhāgo veda-vedāṅga-pāragaḥ ||

Translation

ພໍ່ຂອງຂ້ອຍເປັນຜູ້ຖືພຣະພົວພັນພຣະພຣະຈັນທະຕະຫຼອດຊີວິດ (ກຸມາຣະ-ພຣະຫມະຈາຣີ) ຊື່ ປາຣະ. ທ່ານເປັນພຣະພຣະຫມະຣິຊິ ຜູ້ມີວາສະນາຍິ່ງ ແລະຮູ້ຊ່ຽວຊານໃນເວດະ ແລະວິຊາປະກອບຂອງເວດະຢ່າງຖ້ວນຖີ່.

Word by Word

• कुमारब्रह्मचारी: a celibate from boyhood
• कुमारब्रह्मचारी: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: कुमार + ब्रह्मचारी (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (विशेषण-विशेष्यभाव): कुमारः ब्रह्मचारी; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• आसीत्: was
• आसीत्: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद

• पारः: Pāra
• पारः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: पार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; व्यक्तिनाम (proper name)

• नाम: named
• नाम: सम्बन्धसूचक (Appositive marker)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय; नामनिर्देशक निपात (particle indicating name)

• पिता: father
• पिता: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• मम: my
• मम: सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• ब्रह्मर्षिः: a brahmarishi
• ब्रह्मर्षिः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मर्षि (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास: ब्रह्म + ऋषि; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सुमहाभागः: very fortunate
• सुमहाभागः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सु + महाभाग (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय/उपपद-समासभाव: महाभागः (greatly fortunate) with उपसर्ग/अव्यय ‘सु’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (of ब्रह्मर्षिः/पिता)

• वेदवेदाङ्गपारगः: versed in the Vedas and Vedāṅgas
• वेदवेदाङ्गपारगः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वेद + वेदाङ्ग + पारग (प्रातिपदिक)
• Form: समास: (वेद-वेदाङ्गयोः) पारगः; षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्

Speakers

• Second maiden speaking (self-history)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Brahmacarya
• Vedic learning
• Lineage

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Purāṇas frequently establish a character’s moral and spiritual capital by describing brahmacarya and śāstra-mastery; the later fall (if any) is thereby framed as a caution about the vulnerability of even the disciplined when confronted by desire.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Vamśānucarita: a biographical-genealogical notice establishing the father’s status and learning.

What is the esoteric significance?

‘Veda-vedāṅga’ mastery represents ordered knowledge; brahmacarya represents conserved vital force. The coming disruption of that order (by kāma) becomes a symbolic ‘breach’ preceding the heroine’s fate.