Adhyaya 299
Ajñātavāsa-saṅkalpaḥ — Yudhiṣṭhira’s Resolve and Dhaumya’s Exempla on Concealment
Upa-parva: Ajñātavāsa-prastāna (Preparation for the Thirteenth-Year Concealment)
Vaiśaṃpāyana reports that the Pandavas, having been permitted (abhyanujñāta) in accordance with dharma, sit together with firm vows to announce their intent to undertake the thirteenth year in concealment. They address the forest-dwelling brāhmaṇas and ascetics who are devoted to them, explaining the background of dispossession by the Dhārtarāṣṭras and the necessity of remaining hidden lest hostile rivals (Suyodhana, Karṇa, Śakuni) exploit knowledge of their whereabouts. Yudhiṣṭhira, overwhelmed by grief, briefly loses composure; the brāhmaṇas and brothers console him. Dhaumya then delivers a stabilizing instruction: even great beings have faced adversity and acted in concealment to restrain adversaries, citing exemplary precedents (e.g., Indra’s hidden residence; Viṣṇu’s concealed strategies including Vāmana; other mythic instances of covert action). The counsel reframes concealment as dharmically compatible when used for protection and lawful completion of vows. Bhīma follows by affirming disciplined obedience and readiness, noting the restraint previously exercised despite capability. The brāhmaṇas offer blessings and depart; the Pandavas, with Dhaumya and Draupadī, set out and begin technical deliberation—seated separately as experts in śāstra and counsel, attentive to timing of alliance and conflict (saṃdhi-vigraha-kāla).
Chapter Arc: वन के श्रम में सत्यवान के शरीर पर अचानक विपत्ति उतरती है—लकड़ी चीरते-चीरते पसीना, थकान और सिर में तीव्र वेदना; सावित्री के लिए यह वही घड़ी है जिसकी छाया वह पहले से पहचानती है। → सत्यवान की पीड़ा बढ़ती है; सावित्री दौड़कर आती है, पति का सिर अपनी गोद में रखकर धरती पर बैठ जाती है। जीवन की डोर ढीली पड़ती दिखती है और वन का सन्नाटा मृत्यु की आहट बन जाता है। यमराज प्रकट होकर सावित्री को लौट जाने और और्ध्वदेहिक कर्म करने का आदेश देते हैं—पर सावित्री का धैर्य और वाक्-शक्ति पीछे नहीं हटती। → यम के दिए वरदानों की शर्तों को सावित्री अपने सत्य-वचन और बुद्धि से जीवन-दान में बदल देती है—‘आपने मुझे शतपुत्रता का वर दिया है; पति के बिना वह असंभव है; अतः सत्यवान जीवित हों।’ यम का वचन सत्य सिद्ध होता है और मृत्यु का निर्णय पलट जाता है। → यम संतुष्ट होकर सत्यवान को जीवन लौटाते हैं और सावित्री को अनेक वरदान देकर विदा करते हैं। रात्रि गहराती है; सावित्री सत्यवान से कहती है कि प्रातः सब यथावृत्त बताएगी। सत्यवान का सिर-दर्द उतरता है, वह माता-पिता से मिलने की इच्छा प्रकट करता है और समय से पहले घर लौटने की चिंता करता है। → रात भर वन में ठहरने और भोर में लौटने का संकेत—सत्यवान के माता-पिता को क्या ज्ञात होगा, और सावित्री कल किस प्रकार समस्त घटना सुनाएगी—यह अगले प्रसंग पर टिका रहता है।
Shlokas
Verse 1
#:73:.8 #::3:.7 (0) हि २ 7 सप्तनवर्त्याधिकद्विशततमो< ध्याय: सावित्री और यमका संवाद
ມາຣກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: ຕໍ່ມາ ສັດຕະວານ ຜູ້ມີກຳລັງ ແລະມີໃຈກ້າແຂງ ໂດຍມີພັນລະຍາເປັນຄູ່ຄຽງ ໄດ້ເກັບໝາກໄມ້ ແລະເຕີມກະຕ່າທີ່ແຂງແຮງໃຫ້ເຕັມ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ ເຂົາເລີ່ມຜ່າໄມ້ຟືນ. ພາບເຫັນນີ້ສະທ້ອນຢ່າງສງົບເຖິງໜ້າທີ່ໃນເຮືອນ ແລະການເປັນຄູ່ຄຽງກັນ—ການກະທຳທຳມະດາທີ່ດຳລົງທຳມະ ແລະຄວາມມັ່ນຄົງ ກ່ອນທີ່ການທົດສອບໃຫຍ່ໃນຕອນສາວິຕຣີ–ຍະມະ ຈະເປີດເຜີຍ.
Verse 2
तस्य पाटयत: काष्ठ स्वेदो वै समजायत । व्यायामेन च तेनास्य जज्ञे शिरसि वेदना
ເມື່ອເຂົາຍັງຄົງຜ່າໄມ້ຢູ່ ເຫື່ອກໍໄຫຼອອກມາຢ່າງແທ້ຈິງ; ແລະດ້ວຍຄວາມເພີຍພະຍາຍາມນັ້ນ ອາການເຈັບຫົວກໍເກີດຂຶ້ນ. ການບັນຍາຍຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ການເຮັດວຽກຫນັກບໍ່ຢຸດຢັ້ງ ແລະຄວາມຕຶງເຄັດ ຍ່ອມນຳມາຊຶ່ງຄວາມທຸກທາງກາຍ ແລະຍັງສະທ້ອນຄຸນທຳໃຫ້ຮູ້ຈັກພອດປານ ແລະອົດທົນດ້ວຍສະຕິ.
Verse 3
सत्यवानुवाच व्यायामेन ममानेन जाता शिरसि वेदना
ສັດຕະວານເວົ້າວ່າ: “ດ້ວຍຄວາມເພີຍພະຍາຍາມຜ່າໄມ້ໃນມື້ນີ້ ອາການເຈັບຫົວໄດ້ເກີດຂຶ້ນໃນຂ້ອຍ. ທັງກາຍເຈັບປວດ ແລະຫົວໃຈຮູ້ສຶກດັ່ງຖືກໄຟເຜົາ. ໂອ ຜູ້ຮັກຜູ້ເວົ້າອ່ອນໂຍນ, ຂ້ອຍເຫັນຕົນເອງບໍ່ສະບາຍ. ມັນຄືມີຜູ້ໃດກຳລັງແທງຫົວຂ້ອຍດ້ວຍຫອກຫຼືໜາມຄົມໆ. ໂອ ຜູ້ເປັນມົງຄຸນ, ບັດນີ້ຂ້ອຍຢາກນອນ; ຂ້ອຍບໍ່ມີແຮງຈະຢືນອີກແລ້ວ.”
Verse 4
अड्जनि चैव सावित्रि हृदयं दूयतीव च । अस्वस्थमिव चात्मानं॑ लक्षये मितभाषिणि
ມາຣະກັນເດຍະເວົ້າວ່າ: “ມື້ນີ້ ໂອ ສາວິຕຣີ, ຫົວໃຈຂ້ອຍຮູ້ສຶກດັ່ງຖືກໄຟເຜົາ ແລະຂ້ອຍຮັບຮູ້ວ່າຕົນເອງບໍ່ສະບາຍ, ໂອ ຜູ້ເວົ້າອ່ອນໂຍນ.” (ໃນບົດບາດຂອງເລື່ອງ ຕໍ່ມາສັດຕະວານໄດ້ບອກສາວິຕຣີວ່າ ດ້ວຍຄວາມເພີຍພະຍາຍາມຜ່າໄມ້ ຫົວເຈັບ ອະວະຍະວະເຈັບປວດ ຫົວໃຈດັ່ງຖືກເຜົາ ແລະຢາກນອນລົງ ເພາະບໍ່ມີແຮງຈະຢືນ—ເປັນລາງບອກເຫດການວິກິດທີ່ຈະທົດສອບທຳມະ ແລະຄວາມຈົ່ງຮັກພັກດີອັນໝັ້ນຄົງຂອງສາວິຕຣີ.)
Verse 5
शूलैरिव शिरो विद्धमिदं संलक्षयाम्यहम् । तत् स्वप्तुमिच्छे कल्याणि न स्थातु शक्तिरस्ति मे
“ຂ້ອຍຮູ້ສຶກຄືຫົວຖືກແທງດ້ວຍໜາມຄົມໆ. ເມື່ອເຫັນສະພາບນີ້ໃນຕົນເອງ, ໂອ ຜູ້ເປັນມົງຄຸນ, ຂ້ອຍຢາກນອນລົງແລະຫຼັບ; ຂ້ອຍບໍ່ມີແຮງຈະຢືນອີກແລ້ວ.”
Verse 6
सा समासाद्य सावित्री भर्तारमुपगम्य च । उत्सड्रेडस्य शिर: कृत्वा निषसाद महीतले,यह सुनकर सावित्री शीघ्र अपने पतिके पास आयी और उनका सिर गोदीमें लेकर पृथ्वीपर बैठ गयी
ເມື່ອໄດ້ຍິນດັ່ງນັ້ນ ສາວິຕຣີກໍຮີບໄປຫາຜົວຂອງນາງ. ເມື່ອເຂົ້າໄປໃກ້ ນາງວາງຫົວຂອງເຂົາໄວ້ເທິງຕັກ ແລະນັ່ງລົງເທິງພື້ນດິນ—ເປັນການດູແລອັນໝັ້ນຄົງ ແລະຄວາມຈົ່ງຮັກພັກດີຂອງພັນລະຍາ ໃນຍາມທີ່ການສູນເສຍກຳລັງເຂົ້າມາໃກ້.
Verse 7
ततः सा नारदवचो विमृशन्ती तपस्विनी । त॑ मुहूर्त क्षणं वेलां दिवसं च युयोज ह,फिर वह तपस्विनी राजकन्या नारदजीकी बात याद करके उस मुहूर्त, क्षण, समय और दिनका योग मिलाने लगी
ແລ້ວນາງພະສະວິນີຜູ້ຖືຕະປະ ໄດ້ຄິດຄໍານຶກເຖິງຖ້ອຍຄໍາຂອງນາຣະດະ ແລະເລີ່ມຄໍານວນຈັດວາງເວລາອັນເປັນມົງຄຸນ—ວັດມຸຫູຣຕະ, ຂະນະ, ເວລາທີ່ຄວນ, ແລະວັນ—ເພື່ອໃຫ້ການກະທໍາຕໍ່ໄປຂອງນາງສອດຄ່ອງກັບເວລາອັນຖືກຕ້ອງ ແລະຄວາມມຸ່ງໝັ້ນອັນມີວິໄນ.
Verse 8
मुहूतदिव चापश्यत् पुरुष॑ रक्तवाससम् । बद्धमौलिं वपुष्मन्तमादित्यसमतेजसम्
ມາຣະກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: «ພຽງແຕ່ຊົ່ວຂະນະ ນາງໄດ້ເຫັນບຸລຸດທິບພະອົງໜຶ່ງປາກົດ—ນຸ່ງຜ້າສີແດງ, ມັດສິຣະດັ່ງມົງກຸດ, ຮູບກາຍອັນສົມບູນ ແລະສ່ອງສະຫວ່າງເທົ່າດວງອາທິດ».
Verse 9
श्यामावदातं रक्ताक्ष॑ं पाशहस्तं भयावहम् । स्थितं सत्यवत: पारश्व निरीक्षन्तं तमेव च
ມາຣະກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: «ນາງເຫັນຮູບທິບພະອັນນ່າຢ້ານຢືນຂ້າງສັດຕະຍະວານ—ຮ່າງກາຍຄ່ອນຂ້າງຄໍາແຕ່ສ່ອງສະຫວ່າງ, ຕາແດງ, ຖືບາສ (ບ່ວງເຊືອກ) ໃນມື—ແລະຈ້ອງເບິ່ງສັດຕະຍະວານຊໍ້າໆ.»
Verse 10
त॑ दृष्टवा सहसोत्थाय भर्तुन्यस्य शनै: शिर: । कृताञ्जलिर्वाचार्ता हृदयेन प्रवेपती
ເມື່ອເຫັນພຣະອົງນັ້ນ ສາວິຕຣີກໍລຸກຂຶ້ນທັນທີ. ນາງວາງສີສະຂອງສາມີລົງຢ່າງອ່ອນໂຍນ ແລະປະນົມມືດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບ, ກ່າວດ້ວຍສຽງອັນອົບອວນໄປດ້ວຍຄວາມທຸກ, ໃຈສັ່ນໄຫວ.
Verse 11
सावित्रयुवाच दैवतं त्वाभिजानामि वपुरेतद्धयमानुषम् | कामया ब्रूहि देवेश कस्त्वं कि चिकीर्षसि
ສາວິຕຣີ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າພະເຈົ້າຮູ້ວ່າທ່ານເປັນເທວະ ເພາະຮູບກາຍນີ້ບໍ່ເໝືອນມະນຸດ. ໂອ ພຣະເທວະເອກ, ຖ້າທ່ານພໍໃຈ ຂໍຈົ່ງບອກ: ທ່ານແມ່ນໃຜ ແລະປາດຖະໜາຈະເຮັດສິ່ງໃດ?»
Verse 12
यम उवाच पतिव्रतासि सावित्रि तथैव च तपो<न्विता । अतस्त्वामभिभाषामि विद्धि मां त्वं शुभे यमम्
ຍະມະກ່າວວ່າ: «ສາວິຕຣີ, ເຈົ້າເປັນຜູ້ສັດຊື່ຕໍ່ສາມີ ແລະມີພະລັງຕະປະສະຍາຢ່າງເຕັມປຽມ. ດັ່ງນັ້ນ ຂ້ອຍຈຶ່ງສາມາດສົນທະນາກັບເຈົ້າໄດ້. ໂອ ຜູ້ເປັນມົງຄຸນ, ຈົ່ງຮູ້ວ່າຂ້ອຍແມ່ນຍະມະ—ເຈົ້າແຫ່ງຄວາມຕາຍ».
Verse 13
अयं ते सत्यवान् भर्ता क्षीणायु: पार्थिवात्मज: । नेष्यामि तमहं बद्ध्वा विद्धयेतन्मे चिकीर्षितम्
«ສັດຕະຍະວານ—ຜົວຂອງເຈົ້າ, ພະຣາຊະບຸດ—ໄດ້ຮອດຈຸດສິ້ນສຸດຂອງອາຍຸທີ່ກຳນົດໄວ້ແລ້ວ. ຂ້ອຍຈະມັດເຂົາແລະນຳເຂົາໄປ. ຈົ່ງຮູ້ວ່ານີ້ແມ່ນສິ່ງທີ່ຂ້ອຍຕັ້ງໃຈຈະເຮັດ».
Verse 14
सावित्रयुवाच श्रूयते भगवन् दूतास्तवागच्छन्ति मानवान् । नेतुं किल भवान् कस्मादागतो<सि स्वयं प्रभो
ສາວິຕຣີກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະອົງຜູ້ປະເສີດ, ຂ້ອຍໄດ້ຍິນວ່າທູດຂອງພຣະອົງມາເພື່ອນຳມະນຸດໄປ. ແຕ່ເປັນຫຍັງພຣະອົງຈຶ່ງມາດ້ວຍພຣະອົງເອງ, ໂອ ຜູ້ເປັນເຈົ້ານາຍ?»
Verse 15
मार्कण्डेय उवाच इत्युक्त: पितृराजस्तां भगवान् स्वचिकीर्षितम् | यथावत् सर्वमाख्यातुं तत्प्रियार्थ प्रचक्रमे
ມາກັນເດຍະກ່າວວ່າ: «ຢຸທິສຖິຣ, ເມື່ອສາວິຕຣີຖາມດັ່ງນັ້ນ ພຣະຍະມະຜູ້ເປັນກະສັດແຫ່ງຜູ້ລ່ວງລັບ ກໍເລີ່ມອະທິບາຍເຈດຈຳນົງທັງໝົດຂອງພຣະອົງ ຢ່າງຖືກຕ້ອງ ແລະຄົບຖ້ວນ ເພື່ອປະທານສິ່ງທີ່ນາງປາຖະໜາ».
Verse 16
अयं च धर्मसंयुक्तो रूपवान् गुणसागर: । नाहों मत्पुरुषैनेतुमतो5स्मि स्वयमागत:
«ຊາຍນີ້ມີທຳມະປະກອບພ້ອມ, ງາມສົມບູນ, ແລະເປັນດັ່ງທະເລແຫ່ງຄຸນຄ່າ. ເຂົາບໍ່ຄວນໃຫ້ຜູ້ຕິດຕາມຂອງຂ້ອຍນຳໄປ; ດັ່ງນັ້ນຂ້ອຍຈຶ່ງມາດ້ວຍຕົນເອງ».
Verse 17
ततः सत्यवत: कायात् पाशबद्ध॑ वशं गतम् । अड्गुष्ठमात्रं पुरुषं निश्चकर्ष यमो बलात्,तदनन्तर यमराजने सत्यवानके शरीरसे पाशमें बँधे हुए अंगुष्ठमात्र परिमाणवाले विवश हुए जीवको बलपूर्वक खींचकर निकाला
ແລ້ວຕໍ່ມາ ພຣະຍົມຣາຊ ໄດ້ໃຊ້ກຳລັງ ດຶງອອກຈາກກາຍຂອງສັດຍະວານ ນະວິນຍານທີ່ຖືກມັດດ້ວຍບ່ວງບາດຂອງພຣະອົງ—ເປັນ «ບຸລຸດ» ຂະໜາດພຽງແຕ່ນິ້ວໂປ້ງ—ຜູ້ອ່ອນແອ ແລະບໍ່ອາດຕໍ່ຕ້ານ. ພາບນັ້ນຊີ້ໃຫ້ເຫັນອຳນາດອັນເຢັນຊາຂອງຄວາມຕາຍເຫນືອຊີວິດໃນຮ່າງ ແລະພ້ອມກັນນັ້ນກໍ່ປູທາງໃຫ້ຄວາມຊອບທຳອັນໝັ້ນຄົງ ແລະຄວາມມຸ່ງໝັ້ນອັນສັດຊື່ ຈະລຸກຂຶ້ນທ້າທາຍຄວາມຫຼີກບໍ່ພົ້ນນັ້ນ.
Verse 18
ततः: समुद्धृतप्राणं गतश्वासं हतप्रभम् । निर्विचेष्ट शरीरं तद् बभूवाप्रियदर्शनम्,फिर तो प्राण निकल जानेसे उसकी साँस बंद हो गयी--अंगकान्ति फीकी पड़ गयी और शरीर निश्रेष्ट होकर अपरूप दिखायी देने लगा
ແລ້ວເມື່ອຊີວິດຖືກດຶງອອກໄປ ລົມຫາຍໃຈຂອງເຂົາກໍຢຸດລົງ; ລັດສະໝີແຫ່ງກາຍກໍດັບມືດ. ຮ່າງນັ້ນກາຍເປັນຮ່າງທີ່ນິ່ງສະຫງົບ ຂາດຊີວິດ ເປັນພາບທີ່ເຈັບປວດຕໍ່ສາຍຕາ—ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄວາມງາມແຫ່ງຮ່າງກາຍພັງທະລາຍໄວພຽງໃດ ເມື່ອພະລັງຊີວິດຈາກໄປ.
Verse 19
यमस्तु त॑ं ततो बद्ध्वा प्रयातो दक्षिणामुख: । सावित्री चैव दुःखार्ता यममेवान्वगच्छत । नियमव्रतसंसिद्धा महाभागा पतिव्रता
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: ພຣະຍົມຣາຊ ໄດ້ມັດວິນຍານນັ້ນໄວ້ ແລ້ວອອກເດີນໄປໂດຍຫັນໜ້າສູ່ທິດໃຕ້ ນຳມັນໄປ. ສາວິຕຣີ ຜູ້ຖືກຄວາມໂສກກົດທັບ ໄດ້ເດີນຕາມພຣະຍົມຣາຊໄປທຸກກ້າວ. ນາງເປັນພຣະທິດາຜູ້ມີສິຣິມົງຄຸນຢ່າງສູງ—ໝັ້ນຄົງໃນພັນທະຂອງພັນລະຍາຜູ້ສັດຊື່—ແລະໄດ້ສຳເລັດຄວາມສົມບູນດ້ວຍວິໄນ ແລະວຣະຕະ ຈຶ່ງສາມາດໄປມາໄດ້ໂດຍບໍ່ມີອຸປະສັກ.
Verse 20
यम उवाच निवर्त गच्छ सावित्रि कुरुष्वास्यौर्ध्वदेहिकम् कृतं भर्तुस्त्वया5<नृण्यं यावद् गम्यं गतं त्वया
ພຣະຍົມຣາຊ ກ່າວວ່າ: “ຈົ່ງກັບໄປເຖີດ ສາວິຕຣີ. ຈົ່ງປະກອບພິທີຫຼັງຄວາມຕາຍ (ອັນຕະເຍສຕິ) ໃຫ້ເຂົາ. ບັດນີ້ເຈົ້າໄດ້ຊຳລະໜີ້ພັນທະຕໍ່ສາມີແລ້ວ; ເຈົ້າໄດ້ຕາມມາເຖິງຂອບເຂດທີ່ພັນລະຍາຄວນຕາມໄດ້ແລ້ວ.”
Verse 21
सावित्रयुवाच यत्र मे नीयते भर्ता स्वयं वा यत्र गच्छति । मया च तत्र गन्तव्यमेष धर्म: सनातन:
ສາວິຕຣີ ກ່າວວ່າ: “ບ່ອນໃດທີ່ສາມີຂ້ອຍຖືກນຳໄປ ຫຼືບ່ອນໃດທີ່ທ່ານໄປໂດຍຕົນເອງ ຂ້ອຍກໍຕ້ອງໄປບ່ອນນັ້ນເຊັ່ນກັນ; ນີ້ແມ່ນທຳອັນຖາວອນ (ສະນາຕະນະທຳ).”
Verse 22
तपसा गुरुभवत्या च भर्तुः स्नेहाद् ब्रतेन च । तव चैव प्रसादेन न मे प्रतिहता गति:,तपस्या, गुरुभक्ति, पतिप्रेम, व्रतपालन तथा आपकी कृपासे मेरी गति कहीं भी रुक नहीं सकती
ພະຍົມກ່າວວ່າ: «ໂດຍຕະປະສະຍາຂອງເຈົ້າ, ໂດຍການນົບນ້ອມຮັບໃຊ້ຜູ້ເຖົ້າຜູ້ແກ່, ໂດຍຄວາມຮັກຕໍ່ສາມີ, ແລະໂດຍການຮັກສາວຣະຕະຢ່າງສັດຊື່—ພ້ອມທັງດ້ວຍພຣະກະລຸນາຂອງເຈົ້າ—ເສັ້ນທາງຂອງຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ອາດຖືກຂັດຂວາງໄດ້ໃນທີ່ໃດ».
Verse 23
प्राहु: साप्तपदं मैत्रं बुधास्तत्त्वार्थदर्शिन: । मित्रतां च पुरस्कृत्य किज्चिद् वक्ष्यामि तच्छुणु
ນັກປັນຍາຜູ້ເຫັນສັດທະທຳກ່າວວ່າ: «ພຽງແຕ່ກ້າວໄປຮ່ວມກັນເຈັດກ້າວ ມິດຕະພາບກໍເກີດຂຶ້ນ.» ດ້ວຍການຍົກມິດຕະພາບນັ້ນເປັນຫຼັກ ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວຄຳຂໍບາງປະການ—ຂໍໃຫ້ຟັງເຖີດ.
Verse 24
नानात्मवन्तस्तु वने चरन्ति धर्म च वासं च परिश्रमं च । विज्ञानतो धर्ममुदाहरन्ति तस्मात् सन््तो धर्ममाहु: प्रधानम्
ພະຍົມກ່າວວ່າ: «ຜູ້ທີ່ຈິດໃຈຟຸ້ງຊ່ານ ບໍ່ອາດຄວບຄຸມໃຈແລະອິນຊີ ບໍ່ສາມາດດຳລົງຊີວິດໃນປ່າໄດ້ຢ່າງແທ້ຈິງ—ທັງການປະພຶດທຳ, ທັງການຢູ່ອາໄສຢ່າງມີວິໄນ (ດັ່ງຢູ່ເຮືອນອາຈານ), ແລະທັງຕະປະສະຍາດ້ວຍການອົດທົນຄວາມລຳບາກ. ມີແຕ່ຜູ້ຄວບຄຸມຕົນເອງເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງສາມາດເຮັດໄດ້. ຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍດ້ວຍປັນຍາຈຳແນກ ປະກາດວ່າທຳແມ່ນຫຍັງ; ດັ່ງນັ້ນຄົນດີທັງຫຼາຍຈຶ່ງຖືທຳເປັນຫຼັກສູງສຸດ».
Verse 25
एकस्य धर्मेण सता मतेन सर्वे सम त॑ मार्गमनुप्रपन्ना: । मा वै द्वितीयं मा तृतीयं च वाउ्छे तस्मात् सन््तो धर्ममाहु: प्रधानम्
ພະຍົມກ່າວວ່າ: «ໂດຍຍຶດຖືທຳອັນດຽວ ທີ່ຄົນດີຍອມຮັບວ່າຖືກຕ້ອງ ມະນຸດທັງຫຼາຍກໍເຂົ້າສູ່ເສັ້ນທາງດຽວກັນ—ເສັ້ນທາງແຫ່ງປັນຍາທີ່ແທ້ ອັນເປັນເປົ້າໝາຍຮ່ວມ. ດັ່ງນັ້ນຢ່າໄດ້ໂລບຫາ “ອັນທີສອງ” ຫຼື “ອັນທີສາມ”. ເພາະເຫດນີ້ ຄົນມີຄຸນທຳຈຶ່ງກ່າວວ່າ ທຳແມ່ນສິ່ງສູງສຸດ».
Verse 26
सो$भिगम्य प्रियां भार्यामुवाच श्रमपीडित: । लकड़ी चीरते समय परिश्रमके कारण उनके शरीरसे पसीना निकल आया और उसी परिश्रमसे उनके सिरमें दर्द होने लगा। तब वे श्रमसे पीड़ित हो अपनी प्यारी पत्नीके पास जाकर बोले--
ເມື່ອເມື່ອຍລ້າຈາກຄວາມພາກເພຍ ລາວໄດ້ເຂົ້າໄປຫາພັນລະຍາອັນເປັນທີ່ຮັກ ແລະເວົ້າ. ແລ້ວພະຍົມກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ, ຈົ່ງກັບໄປ. ຂ້າພະເຈົ້າພໍໃຈຢ່າງຍິ່ງຕໍ່ຖ້ອຍຄຳຂອງເຈົ້າ—ທີ່ຮຽບຮ້ອຍດ້ວຍສຽງສະຫຼະ, ພະຍາງ, ພະຍັນຊະນະ ແລະເຫດຜົນ. ຈົ່ງຂໍພອນຈາກຂ້າພະເຈົ້າຢູ່ນີ້; ນອກເສຍແຕ່ຊີວິດຂອງສັດຍະວານ ຂ້າພະເຈົ້າຈະປະທານໃຫ້ເຈົ້າໄດ້ທຸກຢ່າງ, ໂອ ຜູ້ບໍ່ດ່າງພ້ອຍ».
Verse 27
सावित्रयुवाच च्युत: स्वराज्याद् वनवासमाश्रितो विनष्टचक्षु: श्वशुरो ममाश्रमे । स लब्धचक्षुर्बलवान् भवेन्नूप- स्तव प्रसादाज्ज्वलनार्कसंनिभ:
ສາວິຕຣີ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ປະເສີດ! ພໍ່ຜົວຂອງຂ້າພະອົງ ຖືກຕົກຈາກອານາຈັກຂອງພຣະອົງ ແລະໄດ້ອາໄສຢູ່ໃນປ່າ ຢູ່ອາສຣົມຂອງຂ້າພະອົງ. ສາຍຕາຂອງພຣະອົງກໍສູນໄປແລ້ວ. ດ້ວຍພຣະກະລຸນາຂອງພຣະອົງ ຂໍໃຫ້ພຣະມະຫາກະສັດນັ້ນໄດ້ສາຍຕາຄືນ ແລະມີກໍາລັງ ສະຫວ່າງໄສດັ່ງໄຟ ແລະດວງອາທິດ».
Verse 28
यम उवाच ददानि ते5हं तमनिन्दिते वरं यथा त्वयोक्तंभविता च तत् तथा । तवाध्वना ग्लानिमिवोपलक्षये निवर्त गच्छस्व न ते श्रमो भवेत्
ຍົມ ກ່າວວ່າ: «ນາງຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ, ຂ້າພະອົງຈະປະທານພອນນັ້ນໃຫ້ເຈົ້າ. ດັ່ງທີ່ເຈົ້າໄດ້ກ່າວ ທຸກຢ່າງຈະເປັນໄປຕາມນັ້ນ. ຂ້າພະອົງເຫັນຄວາມເມື່ອຍລ້າຈາກການເດີນທາງຂອງເຈົ້າ. ຈົ່ງຫັນກັບໄປ—ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ມີຄວາມລໍາບາກເພີ່ມອີກ».
Verse 29
सावित्रयुवाच श्रम: कुतो भर्त्समीपतो हि मे यतो हि भर्ता मम सा गतिर्धुवा । यतः पतिं नेष्यसि तत्र मे गति: सुरेश भूयश्व वचो निबोध मे
ສາວິຕຣີ ກ່າວວ່າ: «ຄວາມເມື່ອຍຈະມາແຕ່ໃສ ໃນເມື່ອຂ້າພະອົງຢູ່ໃກ້ຊິດກັບສາມີ? ເພາະສາມີຂອງຂ້າພະອົງແມ່ນເສັ້ນທາງ ແລະຊະຕາກໍາອັນແນ່ນອນຂອງຂ້າພະອົງ. ທ່ານຈະນໍາພຣະສາມີຂອງຂ້າພະອົງໄປບ່ອນໃດ ການໄປຂອງຂ້າພະອົງກໍຈໍາຕ້ອງໄປບ່ອນນັ້ນ. ໂອ ຈອມເທວະ! ຂໍໃຫ້ຟັງຄໍາຂອງຂ້າພະອົງອີກຄັ້ງ».
Verse 30
सतां सकृत्संगतमीप्सितं परं ततः परं मित्रमिति प्रचक्षते । न चाफल सत्पुरुषेण सड़तं ततः सतां सन्निवसेत् समागमे
ຍົມ ກ່າວວ່າ: «ການໄດ້ພົບພາກັບຜູ້ມີຄຸນທໍາ ແມ່ນແມ່ນແຕ່ຄັ້ງດຽວ ກໍເປັນສິ່ງທີ່ນ່າປາຖະໜາຢ່າງຍິ່ງ; ແລະທີ່ຍິ່ງກວ່ານັ້ນ ເຂົາກ່າວວ່າ ຄືການໄດ້ຜູ້ມີຄຸນທໍາເປັນມິດ. ການຄົບຫາກັບຄົນດີບໍ່ເຄີຍເປັນໄຮ້ຜົນ; ດັ່ງນັ້ນ ຄວນຢູ່ໃກ້ຜູ້ມີຄຸນທໍາ ແລະຢູ່ໃນສັງຄົມຂອງເຂົາເຈົ້າເສມອ».
Verse 31
यम उवाच मनो<नुकूलं बुधबुद्धिवर्धनं त्वया यदुक्तं वचन हिताश्रयम् । विना पुन: सत्यवतो<स्य जीवितं वरं द्वितीयं वरयस्व भामिनि
ຍົມ ກ່າວວ່າ: «ນາງຜູ້ສົມຄວນ, ຄໍາທີ່ເຈົ້າໄດ້ກ່າວ ເປັນທີ່ຖືກໃຈຂ້າພະອົງ ອີງໃສ່ປະໂຫຍດຂອງທຸກຄົນ ແລະຍັງເພີ່ມພູນປັນຍາໃຫ້ແກ່ຜູ້ຮູ້. ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງເລືອກພອນທີສອງ—ແຕ່ຈົ່ງເລືອກໂດຍບໍ່ຂໍຊີວິດຂອງສັດຍະວານນີ້».
Verse 32
सावित्रयुवाच ह्वतं पुरा मे श्वशुरस्य धीमतः स्वमेव राज्यं लभतां स पार्थिव: । जह्यात् स्वधर्म न च मे गुरुर्यथा द्वितीयमेतद् वरयामि ते वरम्
ສາວິຕຣີ ກ່າວວ່າ: «ຂໍໃຫ້ພໍ່ຜົວຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ຜູ້ມີປັນຍາ ຜູ້ທີ່ອານາຈັກຂອງພຣະອົງຖືກຍຶດໄປດົນນານ ໄດ້ກັບຄືນຮັບອຳນາດເດີມນັ້ນອີກຄັ້ງ. ແລະຂໍໃຫ້ຜູ້ເຖົ້າຜູ້ເຄົາລົບຂອງຂ້າພະເຈົ້າ—ຄູບາອາຈານຂອງຂ້າພະເຈົ້າ—ພຣະມະຫາກະສັດ ດຍຸມັດເສນ ຢ່າໄດ້ລະທິ້ມທຳຂອງພຣະອົງເລີຍ. ນີ້ແມ່ນພອນທີສອງທີ່ຂ້າພະເຈົ້າເລືອກຂໍ»។
Verse 33
यम उवाच स्वमेव राज्यं प्रतिपत्स्यते5चिरा- न्नच स्वधर्मात् परिहास्यते नृपः । कृतेन कामेन मया नृपात्मजे निवर्त गच्छस्व न ते श्रमो भवेत्
ຍະມະ ກ່າວວ່າ: «ຫຼັງຈາກເວລາດົນນານ ພຣະມະຫາກະສັດຈະໄດ້ຮັບອານາຈັກຂອງພຣະອົງຄືນແນ່ນອນ ແລະຈະບໍ່ເຄີຍເບື້ອນອອກຈາກທຳອັນຖືກຕ້ອງ. ເຈົ້າຍິງ, ຄວາມປາດຖະໜາຂອງເຈົ້າ ບັດນີ້ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ສຳເລັດໃຫ້ແລ້ວ. ຈົ່ງຫັນກັບໄປ, ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ຄວາມລຳບາກຕົກຕ້ອງເຈົ້າ»។
Verse 34
सावित्रयुवाच प्रजास्त्वयैता नियमेन संयता नियम्य चैता नयसे निकामया । ततो यमत्वं तव देव विश्रुतं निबोध चेमां गिरमीरितां मया
ສາວິຕຣີ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະເທວະ, ພຣະອົງຮັກສາສັດທັງຫຼາຍໃຫ້ຢູ່ໃນກົດແລະວິໄນ; ເມື່ອຄວບຄຸມແລ້ວ ພຣະອົງນຳພາເຂົາໄປຕາມພຣະປະສົງ ໄປສູ່ໂລກຂອງເຂົາແຕ່ລະຄົນ. ເພາະສະນັ້ນ ພຣະກຽດຂອງພຣະອົງໃນນາມ ‘ຍະມະ’—ຜູ້ຄວບຄຸມ—ຈຶ່ງລືຊາໄປທົ່ວ. ບັດນີ້ ຂໍໃຫ້ຟັງຖ້ອຍຄຳທີ່ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວ»។
Verse 35
अद्रोह: सर्वभूतेषु कर्मणा मनसा गिरा । अनुग्रहश्न दानं च सतां धर्म: सनातन:,मन, वाणी और क्रियाद्वारा किसी भी प्राणीसे द्रोह न करना, सबपर दयाभाव बनाये रखना और दान देना यह साधु पुरुषोंका सनातन धर्म है
ຍະມະ ປະກາດວ່າ: «ທຳອັນອະມະຕະຂອງຜູ້ດີມີຄຸນທຳ ແມ່ນ: ຢ່າມີຄວາມປອງຮ້າຍຕໍ່ສັດທັງປວງ ດ້ວຍການກະທຳ ດ້ວຍໃຈ ຫຼືດ້ວຍຄຳເວົ້າ; ຮັກສາໃຈເມດຕາກະລຸນາ; ແລະໃຫ້ທານ ພ້ອມການອຸປະຖຳອຸ້ມຊູ.»
Verse 36
एवंप्रायश्न॒ लोको<यं मनुष्या: शक्तिपेशला: । सन्तस्त्वेवाप्यमित्रेषु दयां प्राप्तेषु कुर्वते
«ໂລກນີ້ໂດຍຫຼາຍແລ້ວເປັນແນວນີ້: ມະນຸດມີອາຍຸສັ້ນ ແລະຄວາມອ່ອນແອຂອງມະນຸດກໍເປັນທີ່ຮູ້ກັນດີ. ແຕ່ຜູ້ດີແທ້—ແມ່ນແຕ່ຕໍ່ສັດຕູ—ກໍຍັງເຮັດເມດຕາຕໍ່ຜູ້ທີ່ມາຂໍພຶ່ງພາ. ແລ້ວຈະເປັນໄປໄດ້ແນວໃດທີ່ພວກເຮົາຈະບໍ່ເຮັດເມດຕາຕໍ່ຄົນຕ່ຳຕ້ອຍເຊັ່ນຂ້າພະເຈົ້າ?»
Verse 37
यम उवाच पिपासितस्येव भवेद् यथा पय- स्तथा त्वया वाक्यमिदं समीरितम् | विना पुन: सत्यवतो<स्य जीवितं वरं वृणीष्वेह शुभे यदिच्छसि
ຍະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ນາງຜູ້ເປັນມງຄົດ, ເຫມືອນນ້ຳທີ່ນຳຄວາມຊື່ນບານໃຫ້ແກ່ຜູ້ກະຫາຍຫນັກ, ຄຳຂອງເຈົ້າທີ່ເວົ້າໃນທີ່ນີ້ກໍໃຫ້ຄວາມພໍໃຈຢ່າງລຶກຊຶ້ງແກ່ຂ້າ. ດັ່ງນັ້ນ ນອກເຫນືອຈາກຊີວິດຂອງສັດຍະວານ ເຈົ້າຈົ່ງເລືອກພອນອື່ນໃດກໍໄດ້—ຕາມທີ່ເຈົ້າປາຖະໜາ».
Verse 38
सावित्रयुवाच ममानपत्य: पृथिवीपति: पिता भवेत् पितु: पुत्रशतं तथौरसम् | कुलस्य सन््तानकरं च यद् भवेत् तृतीयमेतद् वरयामि ते वरम्
ສາວິຕຣີກ່າວວ່າ: «ຂ້າແຕ່ພຣະອົງ, ພໍ່ຂອງຂ້າ ຜູ້ເປັນກະສັດແຫ່ງພື້ນດິນ ບໍ່ມີລູກ. ຂໍໃຫ້ພຣະອົງປະທານໃຫ້ທ່ານໄດ້ລູກຊາຍຮ້ອຍຄົນ—ລູກແທ້ຕາມສາຍເລືອດ—ເພື່ອໃຫ້ວົງຕະກູນດຳລົງຕໍ່ໄປ. ນີ້ແມ່ນພອນທີສາມທີ່ຂ້າເລືອກຈາກພຣະອົງ».
Verse 39
यम उवाच कुलस्य सन्तानकरं सुवर्चसं शतं सुतानां पितुरस्तु ते शुभे । कृतेन कामेन नराधिपात्मजे निवर्त दूरं हि पथस्त्वमागता
ຍະມະກ່າວວ່າ: «ໂອ ນາງຜູ້ເປັນມງຄົດ, ຂໍໃຫ້ພໍ່ຂອງເຈົ້າມີລູກຊາຍຮ້ອຍຄົນຜູ້ສະຫວ່າງໄສ ເພື່ອສືບຕໍ່ວົງຕະກູນ. ຄວາມປາຖະໜາຂອງເຈົ້າສຳເລັດແລ້ວ ໂອ ທິດາແຫ່ງກະສັດ. ບັດນີ້ຈົ່ງຫັນກັບ—ເຈົ້າໄດ້ມາໄກຈາກເສັ້ນທາງແລ້ວ».
Verse 40
सावित्रयुवाच न दूरमेतन्मम भर्तूसंनिधौ मनो हि मे दूरतरं प्रधावति । अथ व्रजन्नेव गिरं समुद्यतां मयोच्यमानां शृणु भूय एव च
ສາວິຕຣີກ່າວວ່າ: «ຂ້າແຕ່ພຣະອົງ, ບ່ອນນີ້ບໍ່ໄກສຳລັບຂ້າ ເພາະຂ້າຢູ່ໃກ້ຊິດກັບສາມີ. ແທ້ຈິງແລ້ວ ໃຈຂອງຂ້າຍັງແລ່ນໄປໄກກວ່ານັ້ນອີກ. ດັ່ງນັ້ນ ໃນຂະນະທີ່ພຣະອົງກຳລັງເດີນທາງ ຂໍໃຫ້ຟັງຖ້ອຍຄຳທີ່ຂ້າກຳລັງຈະກ່າວອີກຄັ້ງ».
Verse 41
विवस्वतस्त्वं तनय: प्रतापवां- स्ततो हि वैवस्वत उच्यसे बुध: । समेन धर्मेण चरन्ति ता: प्रजा- स्ततस्तवेहेश्वर धर्मराजता
ຍະມະກ່າວວ່າ: «ເຈົ້າເປັນພຣະອົງຜູ້ມີອຳນາດ ເປັນບຸດຂອງວິວັສວານ (ພຣະອາທິດ); ດັ່ງນັ້ນບັນດານັກປັນຍາຈຶ່ງເອີ້ນເຈົ້າວ່າ ‘ໄວວັສວະຕະ’. ເພາະເຈົ້າດຳເນີນຕາມທຳມະດ້ວຍຄວາມເທົ່າທຽມ ຕໍ່ສັດທັງປວງ ບໍ່ເລືອກຂ້າງ, ດັ່ງນັ້ນໃນໂລກນີ້ເຈົ້າຈຶ່ງໄດ້ນາມວ່າ ‘ທຳມະຣາຊາ’—ກະສັດແລະຜູ້ພິພາກສາແຫ່ງທຳມະ».
Verse 42
आत्मन्यपि न विश्वासस्तथा भवति सत्सु यः । तस्मात् सत्सु विशेषेण सर्व: प्रणयमिच्छति
ແມ່ນແຕ່ໃນຕົນເອງ ຄວາມເຊື່ອໃຈກໍບໍ່ເກີດຂຶ້ນເທົ່າກັບຄວາມເຊື່ອໃຈທີ່ຜູ້ຄົນມອບໃຫ້ແກ່ຜູ້ດີຜູ້ມີທຳ. ດັ່ງນັ້ນ ທຸກຄົນຈຶ່ງປາຖະໜາຄວາມສະໜິດສະໜົມ ແລະຄວາມຮັກໃຄ່ເປັນພິເສດຕໍ່ຜູ້ມີຄຸນທຳ ເພາະຄວາມຊື່ສັດສຸຈິດຂອງເຂົາເປັນທີ່ພຶ່ງພາຂອງຜູ້ອື່ນ.
Verse 43
सौद्दात् सर्वभूतानां विश्वासो नाम जायते । तस्मात् सत्सु विशेषेण विश्वासं कुरुते जन:
ຈາກຄວາມເມດຕາ ແລະຄວາມສະໜິດສະໜົມ ຈຶ່ງເກີດສິ່ງທີ່ເອີ້ນວ່າ “ຄວາມເຊື່ອໃຈ” ໃນບັນດາສັດທັງປວງ. ດັ່ງນັ້ນ ຜູ້ຄົນຈຶ່ງໄວ້ວາງໃຈຜູ້ມີຄຸນທຳເປັນພິເສດ ແລະໝັ້ນຄົງກວ່າ ເພາະໃນເຂົາມີຄວາມກົມກຽວ ແລະຈິດໃຈເມດຕາ.
Verse 44
यम उवाच उदादह्वतं ते वचन यदड्ने शुभे न तादृक् त्वदते श्रुतं मया । अनेन तुष्टो5स्मि विनास्य जीवितं वरं चतुर्थ वरयस्व गच्छ च
ພະຍົມຣາຊາກ່າວວ່າ: “ໂອ ນາງຜູ້ເປັນມງຄົດ, ຖ້ອຍຄຳທີ່ເຈົ້າໄດ້ເວົ້າໃນມື້ນີ້ ເປັນຖ້ອຍຄຳທີ່ຂ້າບໍ່ເຄີຍໄດ້ຍິນຈາກຜູ້ໃດນອກຈາກເຈົ້າ. ຂ້າພໍໃຈຢ່າງຍິ່ງ. ຈົ່ງເລືອກພອນປະການທີສີ່—ສິ່ງໃດກໍໄດ້ ແຕ່ຢ່າເອົາຊີວິດຂອງສັດຍະວານ—ແລ້ວຈົ່ງຈາກທີ່ນີ້ໄປ.”
Verse 45
सावित्रयुवाच ममात्मजं सत्यवतस्तथौरसं भवेदुभाभ्यामिह यत् कुलोद्वहम् । शतं सुतानां बलवीर्यशालिना- मिदं चतुर्थ वरयामि ते वरम्
ສາວິຕຣີກ່າວວ່າ: “ຂໍໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າ ແລະ ສັດຍະວານ ໄດ້ມີບຸດແທ້—ຫາກເປັນໄປໄດ້ ໃຫ້ມີເຖິງໜຶ່ງຮ້ອຍຄົນ—ຜູ້ຈະຄ້ຳຈຸນ ແລະຂະຫຍາຍວົງຕະກູນ ມີກຳລັງ ແລະວິລະພາບ. ນີ້ແມ່ນພອນປະການທີສີ່ທີ່ຂ້າພະເຈົ້າເລືອກຈາກພຣະອົງ.”
Verse 46
यम उवाच शतं सुतानां बलवीर्यशालिनां भविष्यति प्रीतिकरं तवाबले । परिश्रमस्ते न भवन्नपात्मजे निवर्त दूरं हि पथस्त्वमागता
ພະຍົມຣາຊາກ່າວວ່າ: “ໂອ ນາງຜູ້ອ່ອນໂຍນ, ເຈົ້າຈະໄດ້ບຸດໜຶ່ງຮ້ອຍຄົນ ມີກຳລັງ ແລະວິລະພາບ, ເປັນທີ່ຊື່ນໃຈແກ່ເຈົ້າ. ໂອ ເຈົ້າຍິງ, ຈົ່ງຫັນກັບໃນບັດນີ້ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ເຈົ້າເມື່ອຍລ້າ; ເຈົ້າໄດ້ມາໄກຈາກເສັ້ນທາງອັນຄວນແລ້ວ.”
Verse 47
सावित्रयुवाच सतां सदा शाश्चवतधर्मवृत्ति: सन््तो न सीदन्ति न च व्यथन्ति । सतां सद्भि्नाफल: सड़मो<स्ति सद्धभयो भयं नानुवर्तन्ति सन्त:
ສາວິຕຣີ ກ່າວວ່າ: «ຄວາມປະພຶດຂອງຜູ້ດີແທ້ ຝັງລຶກຢູ່ໃນທຳມະ ຢ່າງມັ່ນຄົງບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ. ຜູ້ສູງສົງເຊັ່ນນັ້ນ ບໍ່ຈົມລົງໃນຄວາມທໍ້ໃຈ ແລະບໍ່ຖືກຄວາມທຸກຍາກເຮັດໃຫ້ຫວັ່ນຫວາ. ສຳລັບຜູ້ມີຄຸນທຳ ການຄົບຫາກັບຜູ້ມີຄຸນທຳ ບໍ່ເຄີຍເປັນໄຮ້ຜົນ; ແລະຜູ້ດີບໍ່ເດີນຕາມຄວາມຢ້ານ ເມື່ອຢູ່ຕໍ່ໜ້າຜູ້ດີ»។
Verse 48
सन््तो हि सत्येन नयन्ति सूर्य सन््तो भूमिं तपसा धारयन्ति | सन््तो गतिर्भूतभव्यस्य राजन् सतां मध्ये नावसीदन्ति सन्त:
ຍະມະ ກ່າວວ່າ: «ແທ້ຈິງແລ້ວ ຜູ້ດີແລະຜູ້ບໍລິສຸດ ໃຊ້ພະລັງແຫ່ງຄວາມຈິງ ນຳທາງໃຫ້ດວງອາທິດເຄື່ອນໄປ; ແລະຜູ້ດີນັ້ນແຫຼະ ໃຊ້ຕະປະສະຍາ ຄ້ຳຈຸນແຜ່ນດິນ. ໂອ ພະຣາຊາ, ຜູ້ທຳດີແມ່ນທີ່ພຶ່ງ ແລະເປັນທາງນຳ ຂອງສິ່ງທີ່ເຄີຍເປັນ ແລະຂອງສິ່ງທີ່ຈະເປັນ. ຢູ່ທ່າມກາງຜູ້ມີຄຸນທຳ ຜູ້ມີຄຸນທຳເອງກໍບໍ່ຈົມລົງໃນຄວາມໂສກ»។
Verse 49
आर्यजुष्टमिदं वृत्तमिति विज्ञाय शाश्वतम् | सन्त: परार्थ कुर्वाणा नावेक्षन्ति परस्परम्
ຍະມະ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອຮູ້ວ່າ ນີ້ແມ່ນຄວາມປະພຶດອັນນິລັນດອນ ທີ່ບັນດາອາຣະຍະຊົນຮັບຮອງແລະປະຕິບັດ, ຜູ້ດີທັງຫຼາຍຈຶ່ງກະທຳເພື່ອປະໂຫຍດຂອງຜູ້ອື່ນ; ພວກເຂົາບໍ່ມອງກັນແລະກັນດ້ວຍສາຍຕາແຫ່ງຜົນປະໂຫຍດສ່ວນຕົວ»។
Verse 50
न च प्रसाद: सत्पुरुषेषु मोघो न चाप्यर्थो नश्यति नापि मान: । यस्मादेतन्नियतं सत्सु नित्यं तस्मात् सन््तो रक्षितारों भवन्ति
ຍະມະ ກ່າວວ່າ: «ໃນຫມູ່ຜູ້ດີແທ້ ຄວາມເມດຕາກະລຸນາບໍ່ເຄີຍເປັນໄຮ້ຄ່າ; ປະໂຫຍດອັນຊອບທຳບໍ່ສູນເສຍ ແລະກຽດສັກສີບໍ່ຖືກຫຼຸດລົງ. ເພາະສາມປະການນີ້—ພຣະຄຸນ, ປະໂຫຍດ, ແລະກຽດ—ດຳລົງຢູ່ໃນຜູ້ມີຄຸນທຳຢ່າງບໍ່ຂາດ, ຜູ້ດີຈຶ່ງເປັນຜູ້ພິທັກຮັກສາໂລກທັງປວງ»។
Verse 51
यम उवाच यथा यथा भाषसि धर्मसंहितं मनोअ<नुकूलं सुपद॑ महार्थवत् | तथा तथा मे त्वयि भक्तिरुत्तमा वरं वृणीष्वाप्रतिमं पतिव्रते
ຍະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ນາງຜູ້ຮັກສາພັນທະຕໍ່ສາມີ (ປະຕິວຣະຕາ)! ຍິ່ງເຈົ້າເວົ້າກັບເຮົາ ຖ້ອຍຄຳທີ່ສອດຄ່ອງກັບທຳມະ—ຖືກໃຈ, ປະດັບດ້ວຍຖ້ອຍຄຳອັນງາມ, ແລະເຕັມໄປດ້ວຍຄວາມໝາຍລຶກຊຶ້ງ—ຄວາມເມດຕາແລະຄວາມນັບຖືອັນສູງສຸດຂອງເຮົາຕໍ່ເຈົ້າກໍຍິ່ງເພີ່ມພູນ. ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງເລືອກຂໍພອນອັນຫາທຽບບໍ່ໄດ້ຈາກເຮົາ»។
Verse 52
सावित्रयुवाच न ते5पवर्ग: सुकृताद् विनाकृत- स्तथा यथान्येषु वरेषु मानद । वरं वृणे जीवतु सत्यवानयं यथा मृता होवमहं पतिं विना
ສາວິຕຣີ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ປະທານກຽດສັກສີ, ພອນທີ່ທ່ານໃຫ້—ການໄດ້ລູກ—ບໍ່ອາດໃຫ້ຜົນໄດ້ ຖ້າບໍ່ມີສາຍສຳພັນແຫ່ງການຄອບຄົວອັນມີບຸນ. ພອນສຸດທ້າຍນີ້ບໍ່ເໝືອນພອນອື່ນ. ດັ່ງນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຂໍເລືອກພອນນີ້ອີກຄັ້ງ: ໃຫ້ສັດຍະວານມີຊີວິດ. ເພາະບໍ່ມີຜົວຂ້າພະເຈົ້າ ຂ້າພະເຈົ້າກໍເທົ່າກັບຕາຍ»។
Verse 53
न कामये भर्तृविनाकृता सुखं न कामये भर्त॒विनाकृता दिवम् । न कामये भर्तविनाकृता श्रियं न भर्तहीना व्यवसामि जीवितुम्
ນາງກ່າວວ່າ: «ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ປາດຖະໜາຄວາມສຸກ ຖ້າຄວາມສຸກນັ້ນໄດ້ມາໂດຍບໍ່ມີຜົວ. ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ປາດຖະໜາແມ່ນແຕ່ສະຫວັນ ຖ້າໄປເຖິງໂດຍບໍ່ມີຜົວ. ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ປາດຖະໜາຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ ຖ້າຈະເພີດເພີນໂດຍບໍ່ມີຜົວ. ແທ້ຈິງ ບໍ່ມີຜົວ ຂ້າພະເຈົ້າກໍບໍ່ຕັ້ງໃຈຈະມີຊີວິດຕໍ່ໄປ»។
Verse 54
वरातिसर्ग: शतपुत्रता मम त्वयैव दत्तो ह्वियते च मे पति: । वरं वृणे जीवतु सत्यवानयं तवैव सत्यं वचनं भविष्यति
«ທ່ານເອງໄດ້ປະທານພອນໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າມີລູກຊາຍຮ້ອຍຄົນ ແລະທ່ານເອງກໍກຳລັງນຳຜົວຂ້າພະເຈົ້າໄປອື່ນ. ດັ່ງນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຂໍພອນນີ້: ໃຫ້ສັດຍະວານມີຊີວິດ. ເຊັ່ນນັ້ນ ຖ້ອຍຄຳຂອງທ່ານເອງຈະເປັນຄວາມຈິງ»។
Verse 55
मार्कण्डेय उदाच तथेत्युक्त्वा तु तं पाश मुक्त्वा वैवस्वतो यम: । धर्मराज: प्रह्ृष्टात्मा सावित्रीमिदमब्रवीत्
ມາກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອກ່າວວ່າ ‘ດັ່ງນັ້ນແຫຼະ’ ແລ້ວ ຍະມະ ວາຍວັສວະຕະ ກໍປ່ອຍເຂົາອອກຈາກບ່ວງບາດ. ແລ້ວ ທ່ານຍະມະ ທຳມະຣາຊ ດ້ວຍໃຈຍິນດີ ໄດ້ກ່າວຄຳນີ້ແກ່ສາວິຕຣີ»។
Verse 56
मार्कण्डेयजी कहते हैं--युधिष्ठिर! तदनन्तर “तथास्तु” कहकर सूर्यपुत्र धर्मराज यमने सत्यवानका बन्धन खोल दिया और प्रसन्नचित्त होकर सावित्रीसे इस प्रकार कहा-- एष भटद्रे मया मुक्तो भर्ता ते कुलनन्दिनि । (तोषितो<हं त्वया साध्थवि वाक्यैर्थर्मार्थसंहितै: ।) अरोगस्तव नेयश्न सिद्धार्थ: स भविष्यति
ມາກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ຢຸທິສຖິຣ, ຫຼັງຈາກນັ້ນ ເມື່ອກ່າວວ່າ ‘ຕະຖາສະຕຸ’ ຍະມະ ທຳມະຣາຊ ບຸດແຫ່ງພຣະອາທິດ ກໍແກ້ພັນທະຂອງສັດຍະວານ. ແລ້ວດ້ວຍໃຈຍິນດີ ທ່ານໄດ້ກ່າວກັບສາວິຕຣີວ່າ: ‘ແມ່ນາງຜູ້ດີ, ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ປ່ອຍຜົວຂອງເຈົ້າແລ້ວ. ໂອ ຜູ້ເປັນຄວາມຊື່ນຊົມແຫ່ງຕະກູນ, ຂ້າພະເຈົ້າພໍໃຈຢ່າງຍິ່ງດ້ວຍຖ້ອຍຄຳຂອງເຈົ້າ ທີ່ປະສານກັບທຳມະ ແລະ ເປົ້າໝາຍອັນຖືກຕ້ອງ. ແມ່ນາງຜູ້ສະອາດບໍລິສຸດ, ສັດຍະວານຈະປອດໂລກ, ຄວາມປາດຖະໜາຈະສຳເລັດ, ແລະຈະເໝາະສົມໃຫ້ເຈົ້ານຳກັບໄປ’»។
Verse 57
चतुर्वर्षशतायुश्च त्वया सार्धमवाप्स्यति । इष्ट्वा यज्जैश्व धर्मेण ख्यातिं लोके गमिष्यति
ພະຍົມຣາຊາກ່າວວ່າ: «ເມື່ອຢູ່ຄຽງຂ້າງເຈົ້າ ລາວຈະໄດ້ອາຍຸສີ່ຮ້ອຍປີ. ໄດ້ບູຊາພຣະເຈົ້າດ້ວຍພິທີຍັດ ແລະປະພຶດທຳຕາມທັມມະຢ່າງໝັ້ນຄົງ ລາວຈະໂດງດັງໄປທົ່ວໂລກ».
Verse 58
त्वयि पुत्रशतं चैव सत्यवान् जनयिष्यति । ते चापि सर्वे राजान: क्षत्रिया: पुत्रपौत्रिण:,'सत्यवान् तेरे गर्भसे सौ पुत्र उत्पन्न करेगा और वे सभी राजकुमार राजा होनेके साथ ही पुत्र-पौत्रोंसे सम्पन्न होंगे
ພະຍົມຣາຊາກ່າວວ່າ: «ໂດຍເຈົ້ານີ້ ສັດຕະຍະວານຈະໄດ້ບຸດຊາຍຮ້ອຍຄົນ. ພວກເຂົາທັງໝົດຈະເປັນກະສັດຊັ້ນກະສັດຕຣິຍະ ແລະແຕ່ລະຄົນຈະພ້ອມດ້ວຍລູກແລະຫຼານ».
Verse 59
ख्यातास्त्वन्नामधेयाश्व॒ भविष्यन्तीह शाश्वृता: । पितुश्न ते पुत्रशतं भविता तव मातरि
ພະຍົມຣາຊາກ່າວວ່າ: «ໃນໂລກນີ້ ບຸດເຫຼົ່ານັ້ນຜູ້ຖືນາມຂອງເຈົ້າ ຈະໂດງດັງຕະຫຼອດການ. ຍິ່ງກວ່ານັ້ນ ຈາກບິດາຂອງເຈົ້າ ຈະມີບຸດຊາຍຮ້ອຍຄົນເກີດໃນຄັນຂອງແມ່ເຈົ້າ».
Verse 60
मालव्यां मालवा नाम शाश्रचताः पुत्रपौत्रिण: । भ्रातरस्ते भविष्यन्ति क्षत्रियास्त्रिदशोपमा:
ພະຍົມຣາຊາກ່າວວ່າ: «ເນື່ອງຈາກເກີດຈາກແມ່ຂອງເຈົ້າຊື່ ມາລະວີ ພວກເຂົາຈະຖືກເອີ້ນວ່າ ‘ມາລະວະ’ ແລະຈະໂດງດັງຕະຫຼອດໄປ. ພີ່ນ້ອງຊາຍຂອງເຈົ້າຈະເປັນກະສັດຕຣິຍະ ພ້ອມດ້ວຍລູກແລະຫຼານ ແລະສ່ອງສະຫວ່າງດຸດເທວະດາ».
Verse 61
एवं तस्यै वरं दत्त्वा धर्मराज: प्रतापवान् । निवर्तयित्वा सावित्रीं सस््वमेव भवनं ययौ,सावित्रीको इस प्रकार वरदान दे प्रतापी धर्मराज उसे लौटाकर अपने लोकको चले गये
ດັ່ງນັ້ນ ຫຼັງຈາກປະທານພອນໃຫ້ແກ່ ສາວິຕຣີ ແລ້ວ ພະທັມມະຣາຊາ (ພະຍົມ) ຜູ້ມີອານຸພາບ ໄດ້ໃຫ້ນາງຫັນກັບ ແລະພຣະອົງກໍໄປຍັງທີ່ພຳນັກຂອງພຣະອົງເອງ.
Verse 62
सावित्र्यपि यमे याते भर्तारें प्रतिलभ्य च । जगाम तत्र यत्रास्या भर्तु: शावं कलेवरम्,यमराजके चले जानेपर सावित्री अपने पतिको पाकर उसी स्थानपर गयी; जहाँ पतिका मृत शरीर पड़ा था
ເມື່ອພະຍົມະຣາດໄດ້ເດີນທາງຈາກໄປແລ້ວ ສາວິຕຣີໄດ້ຄືນໄດ້ສາມີຂອງນາງ ແລ້ວນາງກໍກັບໄປຍັງບ່ອນເກົ່າ ທີ່ຮ່າງອັນໄຮ້ວິນຍານຂອງສາມີນາງນອນຢູ່ນັ້ນເອງ.
Verse 63
सा भूमौ प्रेक्ष्य भर्तारमुपसुत्योपगृह च । उत्सड़े शिर आरोप्य भूमावुपविवेश ह,वह पृथ्वीपर अपने पतिको पड़ा देख उनके पास गयी और पृथ्वीपर बैठ गयी, फिर पतिको उठाकर उसने उनके मस्तकको गोदीमें रख लिया
ນາງເຫັນສາມີນອນຢູ່ເທິງດິນ ກໍຮີບໄປຫາ ແລະກອດເຂົາໄວ້. ແລ້ວນາງຍົກສີສະຂອງເຂົາວາງໄວ້ເທິງຕັກ ແລະນັ່ງລົງເທິງພື້ນດິນ.
Verse 64
संज्ञां चस पुनर्लब्ध्वा सावित्रीम भ्यभाषत । प्रोष्यागत इव प्रेम्णा पुन: पुनरुदीक्ष्य वै
ເມື່ອເຂົາໄດ້ຄືນສະຕິ ເຂົາກໍເວົ້າກັບສາວິຕຣີ. ດັ່ງຊາຍຜູ້ກັບມາຈາກການຈາກໄປດົນນານ ເຂົາເບິ່ງນາງຊ້ຳໆດ້ວຍຄວາມຮັກ ແລ້ວຈຶ່ງເວົ້າ.
Verse 65
सत्यवानुवाच सुचिरं बत सुप्तो5स्मि किमर्थ नावबोधित: । क्व चासौ पुरुष: श्यामो यो5सौ मां संचकर्ष ह
ສັດຕະວານເວົ້າວ່າ: “ໂອ ນາງຜູ້ເປັນທີ່ຮັກ, ຂ້າພະເຈົ້ານອນດົນເຫຼືອເກີນ. ເປັນຫຍັງຈຶ່ງບໍ່ປຸກຂ້າພະເຈົ້າ? ແລ້ວຊາຍຜິວຄ່ຳຄົນນັ້ນຢູ່ໃສ—ຜູ້ທີ່ລາກຂ້າພະເຈົ້າໄປ?”
Verse 66
सावित्रयुवाच सुचिरं त्वं प्रसुप्तोडसि ममाड्के पुरुषर्षभ । गत: स भगवान् देव: प्रजासंयमनो यम:
ສາວິຕຣີເວົ້າວ່າ: “ໂອ ທ່ານຜູ້ເປັນຍອດແຫ່ງບຸລຸດ, ທ່ານນອນຢູ່ເທິງຕັກຂ້າພະເຈົ້າດົນນານ. ຊາຍຜິວຄ່ຳຄົນນັ້ນແມ່ນພະຍົມ—ຜູ້ຄຸ້ມຄອງແລະຄວບຄຸມສັດທັງຫຼາຍ—ບັດນີ້ທ່ານໄດ້ເດີນທາງຈາກໄປແລ້ວ.”
Verse 67
विश्रान्तोडसि महाभाग विनिद्रश्न नृपात्मज । यदि शकक््यं समुन्तिष्ठ विगाढां पश्य शर्वरीम्
ຍະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ເຈົ້າຊາຍຜູ້ມີວາສະນາ, ເຈົ້າໄດ້ພັກຜ່ອນແລ້ວ ແລະ ການນອນຂອງເຈົ້າກໍຜ່ານໄປແລ້ວ. ຖ້າມີແຮງ ຈົ່ງລຸກຂຶ້ນດຽວນີ້ ແລະ ເບິ່ງເຖິງ—ຄືນນີ້ໄດ້ເລິກ ແລະ ມືດໜາແລ້ວ.»
Verse 68
मार्कण्डेय उदाच उपलभ्य तत: संज्ञां सुखसुप्त इवोत्थित: । दिश: सर्वा वनान्तांश्व निरीक्ष्योवाच सत्यवान्
ມາຣະກັນເຑຍ ກ່າວວ່າ: «ແລ້ວນັ້ນ ສັດຕະຍະວານ ໄດ້ຄືນສະຕິ ແລະ ລຸກຂຶ້ນດັ່ງຄົນທີ່ນອນຢ່າງສຸກສະບາຍ. ລາວເບິ່ງໄປຮອບດ້ານ—ທຸກທິດ ແລະ ຂອບປ່າ—ແລ້ວກ່າວ…»
Verse 69
फलाहारो<स्मि निष्क्रान्तस्त्वया सह सुमध्यमे । ततः पाटयत: काष्ठं शिरसो मे रुजाभवत्
«ໂອ ນາງຜູ້ເອວບາງ, ຂ້ອຍໄດ້ອອກຈາກເຮືອນພ້ອມກັບເຈົ້າ ເພື່ອເກັບໝາກໄມ້. ແລ້ວເມື່ອຂ້ອຍກຳລັງຜ່າໄມ້ ຄວາມເຈັບປວດຮຸນແຮງກໍເກີດຂຶ້ນໃນສີສະຂອງຂ້ອຍ.»
Verse 70
शिरोऊ5भितापसंतप्त: स्थातुं चिरमशवनुवन् । तवोत्सज्ले प्रसुप्तो5स्मि इति सर्व स्मरे शुभे
«ໂອ ນາງຜູ້ເປັນມົງຄຸນ, ຖືກທຸກທ້ອນດ້ວຍຄວາມເຈັບສີສະດັ່ງໄຟເຜົາ, ຂ້ອຍບໍ່ອາດຢືນໄດ້ດົນ. ‘ຂ້ອຍໄດ້ຫຼັບໄປໂດຍວາງຫົວໄວ້ໃນຕັກຂອງເຈົ້າ’—ທຸກຢ່າງນີ້ ບັດນີ້ຂ້ອຍຈື່ຈຳໄດ້ຊັດເຈນ ທີລະຂັ້ນ.»
Verse 71
त्वयोपगूढस्य च मे निद्रयापहतं मन: । ततो<पश्यं तमो घोर पुरुषं च महौजसम्
«ເມື່ອເຈົ້າກອດຂ້ອຍ, ຈິດໃຈຂອງຂ້ອຍຖືກຄວາມຫຼັບຄອບງຳ. ແລ້ວຂ້ອຍເຫັນຄວາມມືດອັນນ່າຢ້ານ, ແລະ ຍັງເຫັນບຸລຸດຜູ້ມີອຳນາດ ແລະ ສະຫວ່າງໄສຢ່າງຍິ່ງ.»
Verse 72
तद् यदि त्वं विजानासि किं तद् ब्रूहि सुमध्यमे । स्वप्लो मे यदि वा दृष्टो यदि वा सत्यमेव तत्
ຍະມະກ່າວວ່າ: «ຖ້າເຈົ້າຮູ້ແທ້ ໂອ ນາງເອວງາມ ຈົ່ງບອກມາ—ນັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ສິ່ງທີ່ຂ້ອຍເຫັນນັ້ນ ແມ່ນພຽງຄວາມຝັນບໍ? ຫຼືແມ່ນຄວາມຈິງແທ້?»
Verse 73
तमुवाचाथ सावित्री रजनी व्यवगाहते । श्वस्ते सर्व यथावृत्तमाख्यास्यामि नृपात्मज,तब सावित्री उनसे बोली--राजकुमार! रात बढ़ती जा रही है। कल सबेरे मैं आपसे सब बातें ठीक-ठीक बताऊँगी
ແລ້ວ ສາວິຕຣີ ກ່າວກັບລາວວ່າ: «ໂອ ເຈົ້າຊາຍ, ຄືນນີ້ກໍກຳລັງຜ່ານໄປ. ພອເຊົ້າມື້ອື່ນ ຂ້ອຍຈະເລົ່າໃຫ້ຟັງທຸກຢ່າງ ຕາມທີ່ເກີດຂຶ້ນຢ່າງແທ້ຈິງ»។
Verse 74
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रं ते पितरौ पश्य सुव्रत । विगाढा रजनी चेयं निवृत्तश्न दिवाकर:,'सुत्रत! उठिये, उठिये, आपका कल्याण हो। आप चलकर माता-पिताका दर्शन तो कीजिये। सूर्य डूब गये तथा रात घनी हो गयी है
ຍະມະກ່າວວ່າ: «ລຸກຂຶ້ນ, ລຸກຂຶ້ນ—ຂໍໃຫ້ມີມົງຄຸນແກ່ເຈົ້າ, ໂອ ຜູ້ຍຶດຫມັ້ນໃນສັດທາແລະປະຕິຍານ. ໄປເບິ່ງພໍ່ແມ່ຂອງເຈົ້າ. ຕາເວັນລັບໄປແລ້ວ ແລະຄືນນີ້ກໍໜາແນ່ນັກ»។
Verse 75
नक्तंचराश्नरन्त्येते हृष्ट: क्रराभिभाषिण: । श्रूयन्ते पर्णशब्दाश्व॒ मृगाणां चरतां वने
ຍະມະກ່າວວ່າ: «ພວກສັດທີ່ອອກຫາກິນຍາມຄ່ຳຄືນນີ້ ເຄື່ອນໄຫວຢູ່ນີ້ດ້ວຍຄວາມຮ່າເຮີງ ແລະເວົ້າຈາຫຍາບຄາຍ. ໃນປ່ານີ້ຍັງໄດ້ຍິນສຽງໃບໄມ້ກະພື້ນ ຖືກກະທົບໂດຍຕີນກວາງທີ່ເດີນຫາອາຫານ»។
Verse 76
एता घोरं शिवा नादान् दिशं दक्षिणपश्चिमाम् । आस्थाय विरुवन्त्युग्रा: कम्पयन्त्यो मनो मम,“दक्षिण और पश्चिमके कोणकी दिशामें जाकर ये उग्र सियारिनें भयंकर शब्द कर रही हैं, जिससे मेरा हृदय काँप उठता है
«ພວກໝາປ່າເພດຍິງອັນດຸຮ້າຍເຫຼົ່ານີ້ ໄດ້ໄປຢືນປັກຫຼັກຢູ່ທິດຕາເວັນຕົກສ່ຽງໃຕ້ ແລະຮ້ອງຫອນດ້ວຍສຽງນ່າສະພຶງກົວ; ສຽງຫອນອັນເປັນລາງຮ້າຍນັ້ນ ເຮັດໃຫ້ໃຈຂ້ອຍສັ່ນໄຫວ»។
Verse 77
सत्यवानुवाच वन॑ प्रतिभयाकारं घनेन तमसा55वृतम् । न विज्ञास्यसि पन्थानं गन्तुं चैव न शक्ष्यसि
ສັດຕະຍະວານກ່າວວ່າ: «ນາງຜູ້ຮັກເອີຍ! ປ່ານີ້ເບິ່ງນ່າຢ້ານຫຼາຍ ເພາະຖືກຄວາມມືດໜາແໜ້ນປົກຄຸມ. ໃນເວລານີ້ ເຈົ້າຈະບໍ່ອາດຈຳແນກເສັ້ນທາງໄດ້ ແລະກໍບໍ່ອາດເດີນຕໍ່ໄປໄດ້»។
Verse 78
सावित्रयुवाच अस्मिन्नद्य वने दग्धे शुष्कवृक्ष: स्थितो ज्वलन् । वायुना धम्यमानोजअत्र दृश्यतेडग्नि: क्वचित् क्वचित्
ສາວິຕຣີກ່າວວ່າ: «ມື້ນີ້ປ່ານີ້ຖືກໄຟໄໝ້. ຢູ່ນີ້ມີຕົ້ນໄມ້ແຫ້ງຕົ້ນໜຶ່ງຍືນຢູ່ ຍັງໄໝ້ຢູ່; ເມື່ອລົມພັດ ໄຟກໍປາກົດກະພິບກະພິບຢູ່ຕາມຈຸດນັ້ນຈຸດນີ້»។
Verse 79
ततो<ग्निमानयित्वेह ज्वालयिष्यामि सर्वतः । काष्ठानीमानि सन्तीह जहि सन््तापमात्मन:,वहींसे आग ले आकर मैं सब ओर लकड़ियाँ जलाऊँगी। यहाँ बहुत-से काठ-कबाड़ पड़े हैं। आप मनसे चिन्ता निकाल दीजिये
«ແລ້ວຂ້ອຍຈະນຳໄຟມາທີ່ນີ້ ແລະຈະຈຸດໃຫ້ລຸກໄໝ້ຮອບດ້ານ. ມີໄມ້ຟືນຫຼາຍຢູ່ນີ້. ຈົ່ງປະລະຄວາມກັງວົນອັນເຜົາໄໝ້ອອກຈາກໃຈເຈົ້າ»។
Verse 80
यदि नोत्सहसे गन्तुं सरुज॑ त्वां हि लक्षये । न च ज्ञास्यसि पन्थानं तमसा संवृते वने
ຍະມະກ່າວວ່າ: «ຖ້າເຈົ້າບໍ່ມີແຮງຈະໄປຕໍ່—ເພາະຂ້ອຍເຫັນວ່າເຈົ້າກຳລັງເຈັບປວດ—ແລະໃນປ່າທີ່ຖືກຄວາມມືດປົກຄຸມນີ້ ເຈົ້າກໍບໍ່ອາດຈຳແນກເສັ້ນທາງໄດ້, ດັ່ງນັ້ນດ້ວຍຄຳອະນຸຍາດຂອງເຈົ້າ ພວກເຮົາທັງສອງຈະອອກເດີນທາງກັບເຮືອນໃນຕອນອາລຸນຂອງມື້ພູ້ນ ເມື່ອທຸກສິ່ງໃນປ່າເຫັນຊັດ. ໂອ ຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ, ຖ້າເຈົ້າພໍໃຈ ຂໍໃຫ້ພວກເຮົາພັກຢູ່ນີ້ພຽງໜຶ່ງຄືນ»។
Verse 81
श्वः प्रभाते वने दृश्ये यास्थावो 5नुमते तव। वसावेह क्षपामेकां रुचितं यदि तेडनघ
ຍະມະກ່າວວ່າ: «ມື້ພູ້ນຕອນອາລຸນ ເມື່ອປ່າເຫັນຊັດ ພວກເຮົາຈະໄປ—ຖ້າເຈົ້າອະນຸຍາດ. ໂອ ຜູ້ບໍ່ມີມົນທິນ, ຖ້າເຈົ້າພໍໃຈ ຂໍໃຫ້ພວກເຮົາພັກຢູ່ນີ້ພຽງໜຶ່ງຄືນ»។
Verse 82
सत्यवानुवाच शिरोरुजा निवृत्ता मे स्वस्थान्यज्राननि लक्षये | मातापितृभ्यामिच्छामि संगम त्वत्प्रसादजम्
ສັດຕະວານເວົ້າວ່າ: «ໂອ ນາງເຈົ້າ! ອາການເຈັບຫົວຂອງຂ້ອຍໄດ້ຫາຍໄປແລ້ວ. ຂ້ອຍເຫັນວ່າ ອະວະທຸກສ່ວນກັບຄືນສູ່ສະພາບປົກກະຕິ. ບັດນີ້ ໂດຍພຣະຄຸນຂອງເຈົ້າ ຂ້ອຍປາຖະໜາຈະໄປພົບພໍ່ແມ່ຂອງຂ້ອຍ»។
Verse 83
न कदाचिद् विकालं हि गतपूर्वो मया55श्रम: । अनागतायां सन्ध्यायां माता मे प्ररुणद्धि माम्
ຍະມະເວົ້າວ່າ: «ກ່ອນນີ້ ຂ້ອຍບໍ່ເຄີຍໄປອາສຣົມໃນເວລາບໍ່ຄວນ. ແຕ່ບັດນີ້ ກ່ອນຈະເຖິງເວລາພົບຄ່ຳ ແມ່ຂອງຂ້ອຍກໍກັ້ນຂ້ອຍໄວ້»។
Frequently Asked Questions
Whether concealment can remain consistent with dharma: the Pandavas must balance truthfulness and openness against the lawful requirement of secrecy to complete the exile terms and prevent adversarial exploitation.
Adversity does not negate righteous identity; disciplined secrecy, when oath-bound and oriented to protection rather than harm, can be an ethically valid means to preserve dharma and enable future restoration.
Rather than a formal phalaśruti, the chapter supplies a justificatory frame: exempla from divine and exemplary figures function as interpretive guidance, positioning ajñātavāsa as a sanctioned method within the epic’s broader dharma discourse.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.