Adhyaya 276
Mārkaṇḍeya’s Consolation to the King: Exempla of Rāma and the Efficacy of Allies (मार्कण्डेयाश्वासनम्)
Upa-parva: Mārkaṇḍeya-samvāda (Consolation and Exempla Discourse)
This chapter presents a structured reassurance delivered by the sage Mārkaṇḍeya. He affirms that the king’s present crisis is historically intelligible by recalling that even Rāma, famed for immense energy, encountered severe adversity due to forest-exile. The sage then directly prohibits grief, emphasizing the listener’s kṣatriya identity and the path of arm-strength and resolute decision. He asserts that no moral fault is visible in the king, and that even divine and anti-divine beings would falter on such a path—thus reframing suffering as a measure of difficulty rather than personal failure. Mārkaṇḍeya cites collective victories (e.g., Vṛtra’s defeat by Indra with the Maruts) to foreground the practical advantage of coordinated support. He contrasts this with Rāma’s recovery of Vaidehī and defeat of Daśagrīva despite being ‘without assistance,’ and then highlights the Pandavas’ own demonstrated capacity: the retrieval of Draupadī and the subjugation of Jayadratha. He concludes that great-souled leaders do not succumb to grief. Vaiśaṃpāyana closes the unit by noting the king’s renewed steadiness after being consoled.
Chapter Arc: युधिष्ठिर के समक्ष रामोपाख्यान में राक्षस-वंश की जड़ें खुलती हैं—रावण, कुम्भकर्ण, विभीषण, खर और शूर्पणखा की उत्पत्ति, उनकी तपस्या और वर-प्राप्ति का वृत्तांत आरम्भ होता है। → लंकापुरी में वैभवशाली वैश्रवण (कुबेर) का निवास और राक्षसी परिचारिकाओं का प्रसंग आते ही सत्ता-प्रतिस्पर्धा की छाया गहराती है; उधर रावण और उसके भ्राताओं की कठोर तपस्या (भूमि-शयन, आहार-संयम, पर्णाहार) उन्हें अलौकिक सामर्थ्य की ओर धकेलती है। → ब्रह्मा वरदान देते हुए सीमा रेखा खींचते हैं—देव, दानव, गन्धर्व आदि से अभय, पर ‘मनुष्य’ से नहीं; इसी क्षण रावण का भविष्य-बीज पड़ता है, और उसका नामकरण-भाव भी उभरता है: जो लोकों को रुलाए, वही ‘रावण’। → वर-प्राप्ति के साथ रावण का अहं और भय-उत्पादन स्पष्ट होता है—दशग्रीव का बल देवताओं में भी आतंक जगाता है; कथा यह स्थापित करती है कि तपस्या से शक्ति तो मिलती है, पर मर्यादा-विहीन इच्छा उसे विनाश की ओर मोड़ देती है। → वरदान की ‘मनुष्य-अपवाद’ वाली शर्त भविष्य के निर्णायक प्रतिद्वन्द्वी की ओर संकेत करती है—अब प्रश्न यह है कि कौन-सा मनुष्य इस अभय-ढाल को भेदेगा?
Shlokas
Verse 1
ऑड2 # () ऑणआ अप पज्चसप्तर्त्याधिकाद्वेशततमो< ध्याय: रावण
ມາກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ຈາກຄວາມໂກດຂອງ ປຸລັສຕະຍະ ປານດັ່ງອອກມາຈາກຄຶ່ງກາຍຂອງທ່ານ ໄດ້ປາກົດມຸນີນາມ ວິສຣະວາ. ວິສຣະວາ ຜູ້ຍັງເຕັມໄປດ້ວຍໂທສະ ໄດ້ຈ້ອງມອງ ວິໄສຣະວະນະ (ກຸເບຣະ) ດ້ວຍສາຍຕາແຫ່ງຄວາມໂກດ».
Verse 2
बुबुधे तं तु सक्रोध॑ पितरं राक्षसे श्वर: । कुबेरस्तत्प्रसादार्थ यतते सम सदा नूप
ມາກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອ ກຸເບຣະ ຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງຣາກສະສະ ຮູ້ວ່າບິດາຂອງຕົນໂກດຕົນ, ທ່ານກໍພາກພຽນຢູ່ເສມອ ດ້ວຍໃຈທີ່ສະໝໍ້ສະເໝີ ເພື່ອຂໍຄວາມເມດຕາຈາກບິດາ. ໂອ ພະຣາຊາ ຢຸທິສຖິຣະ, ທ່ານໄດ້ພະຍາຍາມຢ່າງບໍ່ຂາດເພື່ອໃຫ້ບິດາພໍໃຈ».
Verse 3
स राजराजो लड्कायां न्न्यवसन्नरवाहन: । राक्षसी: प्रददौ तिस्र: पितुर्वे परिचारिका:
ມາກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ກຸເບຣະ ຜູ້ເປັນຣາຊາເໜືອຣາຊາ ພັກອາໄສຢູ່ໃນ ລັງກາ; ແລະເພາະທ່ານເດີນທາງໂດຍຍານພາຫະນະທີ່ມະນຸດແບກຫາມ, ຈຶ່ງໄດ້ນາມວ່າ “ນະຣະວາຫະນະ”. ເພື່ອຮັບໃຊ້ບິດາ ວິສຣະວາ, ທ່ານໄດ້ມອບໝາຍນາງຣາກສະສີສາວສາມນາງເປັນຜູ້ປະຄອງຮັບໃຊ້».
Verse 4
ता: सदा तं महात्मानं संतोषयितुमुद्यता: । ऋषिं भरतशार्दूल नृत्यगीतविशारदा:
ມາຣກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: ນາງທັງສາມນັ້ນ ມຸ່ງໝັ້ນຢູ່ເທື່ອງໆ ເພື່ອໃຫ້ມະຫາລິສີຜູ້ມີຈິດໃຫຍ່ນັ້ນ ພໍໃຈ ແລະຄອຍປະຄອງໃຫ້ທ່ານສະບາຍໃຈຢູ່ເສມອ. ໂອ ຜູ້ເປັນເສືອໃນວົງພະຣະຕະ, ພວກນາງຊໍານານໃນການຟ້ອນລໍາ ແລະການຂັບຮ້ອງ ແລະພາກພຽນຢູ່ເທື່ອງໆ ເພື່ອຮັກສາໃຫ້ລິສີພໍໃຈ—ເປັນພາບຂອງການຮັບໃຊ້ອັນມີວິໄນ ທີ່ຖວາຍແດ່ຄຸນຄ່າທາງວິນຍານ ບໍ່ແມ່ນເພື່ອຄວາມເພີດເພີນລ້ວນໆ.
Verse 5
पुष्पोत्कटा च राका च मालिनी च विशाम्पते । अन्योन्यस्पर्धया राजन् श्रेयस्कामा: सुमध्यमा:
ມາຣກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງປະຊາ, ມີນາງສາມຄົນຊື່ ປຸສໂປດກະຕາ, ຣາກາ, ແລະ ມາລິນີ. ນາງທັງສາມມີແອວອ່ອນງາມ ແລະມຸ່ງຫາຄຸນປະໂຫຍດອັນສູງສຸດຂອງຕົນ; ດັ່ງນັ້ນ ໂອ ພະຣາຊາ, ພວກນາງຈຶ່ງແຂ່ງຂັນກັນໃນການຮັບໃຊ້ມຸນີດ້ວຍຄວາມອຸທິດ—ແຕ່ລະນາງພະຍາຍາມໃຫ້ເກີນອີກສອງນາງ.
Verse 6
स तासां भगवांस्तुष्टो महात्मा प्रददौ वरान् । लोकपालोपमान् पुत्रानेकैकस्या यथेप्सितान्
ມາຣກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: ມະຫາລິສີຜູ້ເປັນພຣະຜູ້ມີພອນ ແລະຈິດໃຫຍ່ ເມື່ອພໍໃຈພວກນາງແລ້ວ ກໍປະທານພອນ: ໃຫ້ບຸດແກ່ແຕ່ລະນາງຕາມທີ່ນາງປາດຖະໜາ—ບຸດຜູ້ມີສະຖານະ ແລະພະລັງດຸດດັ່ງລົກກະປາລາ (ຜູ້ພິທັກໂລກ).
Verse 7
वे ऐश्वर्यशशाली महात्मा उनकी सेवाओंसे प्रसन्न हो गये और उनमेंसे प्रत्येकको उनकी इच्छाके अनुसार लोकपालोंके समान पराक्रमी पुत्र होनेका वरदान दिया ।।
ມາຣກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: ມະຫາລິສີຜູ້ມີອິດທິລິດ ແລະຈິດໃຫຍ່ ເມື່ອພໍໃຈຕໍ່ການຮັບໃຊ້ຂອງພວກນາງ ກໍປະທານພອນແກ່ແຕ່ລະນາງຕາມປາດຖະໜາ: ໃຫ້ມີບຸດຜູ້ກ້າຫານດຸດດັ່ງລົກກະປາລາ. ດັ່ງນັ້ນ ປຸສໂປດກະຕາ ໄດ້ກໍເກີດບຸດສອງຄົນ—ກຸມພະກັນນະ ແລະ ທະສະກຣີວ (ຣາວະນະ)—ເປັນຈອມເຈົ້າແຫ່ງຣາກສະ; ໃນພື້ນພິພົບ ບໍ່ມີໃຜເທົ່າທັນພະລັງຂອງພວກເຂົາ.
Verse 8
मालिनी जनयामास पुत्रमेक॑ विभीषणम् । राकायां मिथुनं जज्ञे खर: शूर्पणखा तथा,मालिनीने एक ही पुत्र विभीषणको जन्म दिया। राकाके गर्भसे एक पुत्र और एक पुत्री हुई। पुत्रका नाम खर था और पुत्रीका शूर्पणखा
ມາຣກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: ມາລິນີ ໄດ້ໃຫ້ກໍເກີດບຸດຄົນດຽວ ຊື່ ວິພີຊະນະ. ແລະຈາກ ຣາກາ ກໍເກີດລູກຝາແຝດ—ບຸດຊື່ ຄະຣະ ແລະທິດາຊື່ ຊູຣປະນະຄາ. ດັ່ງນີ້ຈຶ່ງເລົ່າສາຍສະກຸນ ໃຫ້ເຫັນວ່າ ການເລືອກທາງຄຸນທຳໃນພາຍຫຼັງ ອາດເກີດຂຶ້ນໃນຮາກຖານຄອບຄົວດຽວກັນ.
Verse 9
विभीषणस्तु रूपेण सर्वेभ्यो5भ्यधिको5भवत् । स बभूव महाभागो धर्मगोप्ता क्रियारति:,इन सब बालकोंमें विभीषण ही सबसे अधिक रूपवान्, सौभाग्यशाली, धर्मरक्षक तथा कर्तव्यपरायण थे
ມາຣະກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: «ແຕ່ວິພີສະນະ ເຫນືອກວ່າທຸກຄົນດ້ວຍຄວາມງາມ. ລາວກາຍເປັນຜູ້ມີວາສນາຍິ່ງ—ເປັນຜູ້ພິທັກຮັກສາທັມມະ ແລະຍິນດີໃນການກະທຳທີ່ຖືກຕ້ອງຕາມໜ້າທີ່».
Verse 10
दशग्रीवस्तु सर्वेषां श्रेष्ठो राक्षसपुड्भव: । महोत्साहो महावीरयों महासत्त्वपराक्रम:,रावणके दस मस्तक थे। वही सबमें ज्येष्ठ तथा राक्षसोंका स्वामी था। उत्साह, बल, धैर्य और पराक्रममें भी वह महान् था
ມາຣະກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: «ດະສະກຣີວະ (ຣາວະນະ) ແມ່ນຜູ້ເລີດທີ່ສຸດໃນທຸກຄົນ ເປັນຜູ້ນຳອັນສູງສຸດແຫ່ງພວກຣາກສະ. ລາວມີຄວາມພາກພຽນແລະພະລັງງານອັນໃຫຍ່, ມີກຳລັງວິລະຊົນອັນຍິ່ງ, ແລະຈິດໃຈກັບອຳນາດກ້າຫານອັນມະຫາສານ».
Verse 11
कुम्भकर्ण शारीरिक बलमें सबसे बढ़ा-चढ़ा था। युद्धमें भी वह सबसे बढ़कर था। मायावी और रणकुशल तो था ही, वह निशाचर बड़ा भयंकर भी था
ມາຣະກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: «ກຸມພະກັນນະ ເຫນືອກວ່າທຸກຄົນໃນກຳລັງກາຍ ແລະໃນສົງຄາມກໍຢືນຢູ່ເທິງຜູ້ອື່ນ. ລາວບໍ່ແຕ່ເປັນຜູ້ຊຳນານໃນກົນອຸບາຍ ແລະສິລະປະແຫ່ງການຮົບ; ແຕ່ໃນຖານະຣາກສະຜູ້ທ່ອງຄືນ ລາວຍັງນ່າສະພຶງກົວຢ່າງຫຼວງ».
Verse 12
खरो धनुषि विक्रान्तो ब्रह्मद्विट॒ पिशिताशन: । सिद्धविघ्नकरी चापि रौद्री शूर्पणखा तथा
ມາຣະກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: «ຄະຣະ ກ້າຫານຢ່າງຍິ່ງໃນການໃຊ້ຄັນທະນູ; ລາວເປັນຜູ້ຊັງພວກພຣາຫມະນະ ແລະເປັນຜູ້ກິນເນື້ອ. ສ່ວນຊູຣະປະນະຄາ ນັ້ນດຸຮ້າຍ ແລະນ່າສະພຶງກົວໃນຮູບລັກ, ນາງມັກກໍ່ອຸປະສັກແກ່ການບຳເພັນຕະປະຂອງລະສີຜູ້ສຳເລັດ».
Verse 13
कुम्भकर्णो बलेनासीत् सर्वेभ्यो5भ्यधिको युधि । मायावी रणशौण्डश्न रौद्रश्न रजनीचर:
ມາຣະກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: «ກຸມພະກັນນະ ໂດຍກຳລັງ ເຫນືອກວ່າທຸກຄົນໃນສົງຄາມ. ລາວເປັນຜູ້ຊຳນານໃນກົນອຸບາຍ, ເປັນຜູ້ຫຼົງໃນການຮົບອັນດຸເດືອດ, ແລະເປັນຜູ້ທ່ອງຄືນອັນນ່າຢ້ານ. ພວກເຂົາທັງໝົດເປັນຜູ້ຮູ້ເວດ, ເປັນວິລະຊົນ, ແລະໝັ້ນຄົງໃນວັດຕະປະພຶດດີ. ດ້ວຍໃຈພໍໃຈແລະຄວາມຈົ່ງຮັກ, ພວກເຂົາຢູ່ຢ່າງສຸກສະບາຍກັບບິດາ ຢູ່ເທິງພູກັນທະມາດະນະ».
Verse 14
ततो वैश्रवर्णं तत्र ददृशुर्नरवाहनम् | पित्रा सार्थ समासीनमृद्धया परमया युतम्,एक दिन नरवाहन कुबेर अपने महान् ऐश्वर्यसे युक्त होकर पिताके साथ बैठे थे। उसी अवस्थामें रावण आदिने उनको देखा
ແລ້ວພວກເຂົາກໍໄດ້ເຫັນ ໄວສຣະວະນະ (ກຸເບຣ) ຜູ້ເປັນເຈົ້ານາຍຜູ້ຂຶ້ນຍານທີ່ມະນຸດຫາບຫາມ ນັ່ງຢູ່ທີ່ນັ້ນຄຽງຂ້າງບິດາ ພ້ອມດ້ວຍຄວາມຮັ່ງມີແລະສະຫງ່າລາສີອັນສູງສຸດ. ພາບນີ້ຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ອໍານາດແລະຊັບສິນອັນມະຫາສານ ຍ່ອມດຶງດູດສາຍຕາຂອງຄູ່ແຂ່ງ ແລະເປັນປະຕູໃຫ້ຄວາມອິດສາແລະຄວາມຂັດແຍ່ງ ເມື່ອບໍ່ມີການຄຸ້ມຄອງທຳມະດ້ວຍຄວາມສຳລວມ.
Verse 15
जातामर्षस्ततस्ते तु तपसे धृतनिश्चया: । ब्रह्माणं तोषयामासुर्घोरेण तपसा तदा
ມາຣະກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: ແລ້ວຕໍ່ມາ ເມື່ອຖືກຄວາມຂົນຄາຍແລະອິດສາກະຕຸ້ນ ເດັກນ້ອຍເຫຼົ່ານັ້ນກໍຕັ້ງໃຈໝັ້ນຄົງວ່າຈະປະພຶດຕະປະ (tapas). ໃນເວລານັ້ນ ພວກເຂົາໄດ້ບໍາເນັດຕະປະອັນຮຸນແຮງ ແລະດ້ວຍຕະປະອັນດຸເດືອດນັ້ນ ກໍໄດ້ເຮັດໃຫ້ພຣະພຣະຫມາ (Brahmā) ພໍພຣະໄທ. ຕອນນີ້ຊີ້ວ່າ ຄວາມອິດສາອາດແຂງກະດ້າງກາຍເປັນຄວາມມຸ່ງໝັ້ນ; ພະລັງແຫ່ງຄວາມຕັ້ງໃຈທີ່ສາມາດຊໍາລະໃຈຜ່ານວິໄນອາສະເກດ ທີ່ນີ້ກັບຖືກຈຸດໄຟໂດຍຄວາມອິດສາ—ເປັນຄໍາເຕືອນວ່າ ຄວາມພາກພຽນທາງວິນຍານຄວນຖືກນໍາພາໂດຍເຈດຕະນາອັນຖືກຕ້ອງ ບໍ່ແມ່ນໂດຍການແຂ່ງຂັນ.
Verse 16
अतिष्ठदेकपादेन सहस््रं परिवत्सरान् | वायुभक्षो दशग्रीव: पञ्चाग्नि: सुसमाहित:,रावण सहस्रों वर्षोतक एक पैरसे खड़ा रहा। वह चित्तको एकाग्र रखकर पंचाग्निसेवन करता और वायु पीकर रहता था
ມາຣະກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: ດະສະກຣີວະ (ຣາວະນະ) ຢືນຢູ່ດ້ວຍຂາຂ້າງດຽວເປັນເວລາພັນປີ. ດໍາລົງຊີວິດໂດຍກິນແຕ່ລົມ ແລະປະພຶດຕະປະ “ໄຟຫ້າ” ດ້ວຍໃຈທີ່ຕັ້ງໝັ້ນສົມາທິຢ່າງສົມບູນ—ເປັນພາບຂອງຕະປະອັນສຸດຂີດ ທີ່ແມ່ນມີພະລັງ ແຕ່ກໍເຕືອນວ່າ ພະລັງທາງວິນຍານຫາກຂາດເຈດຕະນາອັນຊອບທໍາ ອາດກາຍເປັນພິບັດແກ່ໂລກ.
Verse 17
अध:शायी कुम्भकर्णो यताहारो यतव्रतः । विभीषण: शीर्णपर्णमेकम भ्यवहारयन्,कुम्भकर्णने भी आहारका संयम किया। वह भूमिपर सोता और कठोर नियमोंका पालन करता था। विभीषण केवल एक सूखा पत्ता खाकर रहते थे
ມາຣະກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: “ກຸມພະກັນນະ ນອນຢູ່ເທິງດິນ ຄວບຄຸມອາຫານ ແລະຮັກສາວຣະຕະ (ຄໍາປະຕິຍານ) ອັນເຂັ້ມງວດ. ສ່ວນວິພີຊະນະ ນັ້ນ ດໍາລົງຊີວິດໂດຍກິນແຕ່ໃບໄມ້ແຫ້ງພຽງໃບດຽວ.” ຕອນນີ້ຍົກໃຫ້ເຫັນຕະປະແລະການຄວບຄຸມຕົນເອງເປັນວິໄນທາງຈັນຍາ ໂດຍປຽບທຽບຮູບແບບການສໍາລວມທີ່ແຕກຕ່າງກັນໃນສາຍເລືອດດຽວກັນ.
Verse 18
उपवासरतिर्धीमान् सदा जप्यपरायण: । तमेव कालमातिष्ठत् तीव्रं तप उदारधी:,उनका भी उपवासमें ही प्रेम था। बुद्धिमान् एवं उदारबुद्धि विभीषण सदा जप किया करते थे। उन्होंने भी उतने समयतक तीव्र तपस्या की
ມາຣະກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: “ລາວຍິນດີໃນການອົດອາຫານ; ເປັນຜູ້ມີປັນຍາ ແລະໝັ້ນຄົງ ລາວອຸທິດຕົນຢູ່ເສມອໃນວິໄນແຫ່ງການສວດຈະປະ (japa). ດ້ວຍຄວາມເຂົ້າໃຈອັນສູງສົ່ງ ລາວຮັກສາໄລຍະເວລານັ້ນເອງໄວ້ ໃນຕະປະອັນເຂັ້ມຂົ້ນ.”
Verse 19
खर: शूर्पणखा चैव तेषां वै तप्यतां तप: । परिचर्या च रक्षां च चक्रतुर्हष्टमानसौ
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ຄະຣະ ແລະ ຊູຣະປະນະຄາ ດ້ວຍໃຈຍິນດີ ໄດ້ຮັບໜ້າທີ່ຮັບໃຊ້ ແລະ ປົກປ້ອງ ຜູ້ທີ່ກໍາລັງບໍາເນັດຕະປະສະຍາ ຊ່ວຍຫຼືອການບໍາເນັດຂອງເຂົາ ແລະ ເຝົ້າຍາມໃຫ້ເຂົາໃນຂະນະທີ່ຖືວຣະຕະ.»
Verse 20
खर और शूर्पणखा ये दोनों प्रसन्नमनसे तपस्यामें लगे हुए अपने भाइयोंकी परिचर्या तथा रक्षा करते थे ।। पूर्णे वर्षमहस्रे तु शिरश्छित्त्वा दशानन: । जुहोत्यग्नौ दुराधर्षस्तेनातुष्यज्जगत्प्र भु:
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ຄະຣະ ແລະ ຊູຣະປະນະຄາ ທັງສອງ ດ້ວຍໃຈຍິນດີ ໄດ້ຮັບໃຊ້ ແລະ ປົກປ້ອງພີ່ນ້ອງຂອງຕົນທີ່ກໍາລັງບໍາເນັດຕະປະສະຍາ. ເມື່ອຄົບພັນປີແລ້ວ ທົດສະນະນະ (ຣາວະນະ) ຜູ້ຍາກຈະພິຊິດ ໄດ້ຕັດຫົວຂອງຕົນ ແລະ ຖວາຍເປັນອາຫຸຕິໃນໄຟບູຊາ; ດ້ວຍຕະປະອັນຮຸນແຮງນັ້ນ ພຣະເຈົ້າແຫ່ງໂລກກໍພໍໃຈ.»
Verse 21
एक हजार वर्ष पूर्ण होनेपर दुर्धर्ष दशाननने अपना मस्तक काटकर अग्निमें उसकी आहुति दे दी। उसके इस अदभुत कर्मसे लोकेश्चर ब्रह्माजी बहुत संतुष्ट हुए ।।
ເມື່ອຄົບພັນປີແລ້ວ ທົດສະນະນະຜູ້ນ່າຢ້ານ ໄດ້ຕັດຫົວຂອງຕົນ ແລະ ຖວາຍເປັນອາຫຸຕິໃນໄຟ. ດ້ວຍການກະທໍາອັນນ່າອັດສະຈັນນັ້ນ ພຣະພຣະຫມາ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງໂລກທັງປວງ ກໍພໍໃຈຢ່າງຍິ່ງ. ຈາກນັ້ນ ພຣະພຣະຫມາໄດ້ໄປເອງ ແລະ ຫ້າມພວກເຂົາບໍ່ໃຫ້ບໍາເນັດຕະປະຕໍ່ໄປ; ພ້ອມທັງລໍ້ລວງແຕ່ລະຄົນແຍກກັນ ດ້ວຍຄໍາສັນຍາເຖິງພອນ ແລະ ກ່າວດັ່ງນີ້—
Verse 22
ब्रह्मोवाच प्रीतो5स्मि वो निवर्तध्वं वरान् वृणुत पुत्रका: । यद् यदिष्टमृते त्वेकममरत्वं तथास्तु तत्
ພຣະພຣະຫມາ ກ່າວວ່າ: «ເຮົາພໍໃຈໃນພວກເຈົ້າ. ບັດນີ້ຈົ່ງຢຸດຈາກຕະປະ ແລະ ເລືອກພອນເຖີດ ລູກເອີຍ. ສິ່ງໃດທີ່ພວກເຈົ້າປາຖະໜາ ຈະໄດ້ຕາມນັ້ນ—ແຕ່ມີຢ່າງດຽວທີ່ບໍ່ໃຫ້: ຄວາມອະມະຕະ. ນັ້ນຈະບໍ່ເປັນ.»
Verse 23
ब्रह्माजी बोले--पुत्रो! मैं तुम सबपर प्रसन्न हूँ, वर माँगो और तपस्यासे निवृत्त हो जाओ। केवल अमरत्वको छोड़कर जिसकी जो-जो इच्छा हो, उसके अनुसार वह वर माँगे। उसका वह मनोरथ पूर्ण होगा ।।
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: ພຣະພຣະຫມາໄດ້ປະກາດວ່າພຣະອົງພໍໃຈ ແລະ ເຊີນໃຫ້ຜູ້ບໍາເນັດຕະປະຂໍພອນ—ໂດຍຍົກເວັ້ນແຕ່ຄວາມອະມະຕະ. ແລ້ວພຣະອົງຍັງຮັບຮອງຢ່າງແນ່ນອນວ່າ: ສິ່ງໃດກໍຕາມທີ່ໄດ້ຖວາຍລົງໃນໄຟ ດ້ວຍຄວາມມຸ່ງໝັ້ນອັນແຮງກ້າ ຈະກັບຄືນມາຫາຜູ້ຂໍ ໃນຮູບກາຍຢ່າງທີ່ປາຖະໜາທຸກປະການ.
Verse 24
(तत्पश्चात् उन्होंने रावणकी ओर लक्ष्य करके कहा--) तुमने महत्त्वपूर्ण पद प्राप्त करनेकी इच्छासे अपने जिन-जिन मस्तकोंकी अग्निमें आहुति दी है, वे सब-के-सब पूर्ववत् तुम्हारे शरीरमें इच्छानुसार जुड़ जायँगे ।।
ຕໍ່ມາ ມາຣະກັນເດຍ ໄດ້ຈ້ອງໄປທີ່ ຣາວະນະ ແລ້ວກ່າວວ່າ: «ຫົວທັງຫມົດທີ່ເຈົ້າໄດ້ຖວາຍເຂົ້າໄປໃນໄຟ ເພາະປາຖະໜາຈະໄດ້ຕຳແໜ່ງອັນສູງສົ່ງ ຈະກັບຄືນມາຕິດຕໍ່ກັບກາຍເຈົ້າເຫມືອນເກົ່າ ຕາມໃຈເຈົ້າ. ບໍ່ຈະມີຄວາມພິການຫຼືຄວາມອັບຮູບໃນກາຍ; ເຈົ້າຈະປ່ຽນຮູບໄດ້ຕາມປາຖະໜາ; ແລະໃນສົງຄາມ ເຈົ້າຈະເປັນຜູ້ຊະນະເຫນືອສັດຕູ—ບໍ່ມີຂໍ້ສົງໄສ»។
Verse 25
रावण उवाच गन्धर्वदेवासुरतो यक्षराक्षसतस्तथा । सर्पकिन्नरभूते भ्यो न मे भूयात् पराभव:,रावण बोला--भगवन्! गन्धर्व, देवता, असुर, यक्ष, राक्षस, सर्प, किन्नर तथा भूतोंसे कभी मेरी पराजय न हो
ຣາວະນະ ກ່າວວ່າ: «ຂໍພຣະອົງ! ຂໍໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ເຄີຍພ່າຍແພ້ແກ່ ຄັນທະວະ, ເທວະ, ອະສຸຣະ, ຢັກສະ, ຣາກສະສະ, ນາກ, ກິນນະຣະ ແລະ ພູຕະ ທັງຫມົດ»។
Verse 26
ब्रह्मोवाच य एते कीर्तिता: सर्वे न तेभ्यो5स्ति भयं तव । ऋते मनुष्याद् भद्गं ते तथा तद् विहितं मया
ພຣະພຣະຫມາ ກ່າວວ່າ: «ບັນດາຜູ້ທີ່ເຈົ້າໄດ້ເອີ້ນນາມນັ້ນ ບໍ່ມີຜູ້ໃດຈະເປັນເຫດໃຫ້ເຈົ້າຫວາດຫວັນ. ຍົກເວັ້ນແຕ່ມະນຸດ ເຈົ້າຈະຢູ່ຢ່າງບໍ່ມີຄວາມຢ້ານກົວຕໍ່ທຸກຜູ້. ຂໍໃຫ້ຄວາມດີຈົ່ງເປັນຂອງເຈົ້າ—ຂໍ້ຈຳກັດນີ້ວ່າອັນຕະລາຍຂອງເຈົ້າຈະເກີດຈາກມະນຸດ ແມ່ນຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກຳນົດໄວ້»។
Verse 27
मार्कण्डेय उदाच एवमुक्तो दशग्रीवस्तुष्ट: समभवत् तदा | अवमेने हि दुर्बुद्धिर्मनुष्पानू पुरुषादक:
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ຂໍພຣະຣາຊາ! ເມື່ອພຣະພຣະຫມາກ່າວດັ່ງນັ້ນ ດະສະກຣີວະ (ຣາວະນະ) ກໍຍິນດີຢ່າງຫຼາຍ. ເພາະຣາກສະສະຜູ້ກິນຄົນນັ້ນ ມີຈິດໃຈຊົ່ວ ແລະດູໝິ່ນມະນຸດ»។
Verse 28
कुम्भकर्णमथोवाच तथैव प्रपितामहः । स वत्रे महतीं निद्रां तमसा ग्रस्तचेतन:
ຕໍ່ມາ ພຣະປິຕາມະຫາ (ພຣະພຣະຫມາ) ໄດ້ເອີ້ນ ກຸມພະກັນນະ ໃຫ້ເລືອກພອນເຊັ່ນດຽວກັນ. ແຕ່ຈິດໃຈຂອງກຸມພະກັນນະຖືກຄວາມມືດແຫ່ງຕະມັດ (tamas) ກົດທັບ; ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອໄດ້ໂອກາດເລືອກພອນ ລາວກໍຂໍການນອນອັນຍາວນານຢ່າງໃຫຍ່ຫຼວງ.
Verse 29
तथा भविष्यतीत्युक्त्वा विभीषणमुवाच ह । वर वृष्णीष्व पुत्र त्वं प्रीतोडस्मीति पुन: पुन:
ເມື່ອກ່າວວ່າ «ຈະເປັນໄປຕາມນັ້ນແນ່ນອນ» ແລ້ວ ພຣະພຣະຫມາ (ບຣະຫມາ) ໄດ້ເຂົ້າໄປຫາ ວິພີສະນະ ແລະກ່າວວ່າ: «ລູກເອີຍ ພໍ່ພໍໃຈໃນເຈົ້າຢ່າງຍິ່ງ; ດັ່ງນັ້ນ ຈົ່ງເລືອກພອນປະສົງໜຶ່ງ»। ພຣະພຣະຫມາໄດ້ຢ້ຳຄຳຮັບຮອງນີ້ຊ້ຳໆ ເພື່ອຊູ້ຊັດວ່າ ຄວາມຕັ້ງໝັ້ນໃນທຳ ແລະ ໃຈທີ່ສຸດຊື່ ເປັນສິ່ງຄວນໄດ້ຮັບພຣະອະນຸໂມທະນາຈາກເທວະດາ।
Verse 30
विभीषण उवाच परमापद्गतस्यापि नाथर्मे मे मतिर्भवेत् अशिक्षितं च भगवन ब्रद्मास्त्र प्रतिभातु मे
ວິພີສະນະ ກ່າວວ່າ: «ຂ້າແຕ່ພຣະອົງ, ແມ່ນແຕ່ເມື່ອຕົກຢູ່ໃນວິກິດໃຫຍ່ຫຼວງ ຂໍໃຫ້ຈິດໃຈຂ້າພະອົງຢ່າເຄີຍເອົາໃຈໄປຫາອະທຳ. ແລະຂໍໃຫ້ໃນດວງໃຈຂ້າພະອົງ ປາກົດຂຶ້ນໂດຍບໍ່ຕ້ອງຮຽນກ່ອນ ທັງວິທີໃຊ້ ແລະ ວິທີຖອນກັບ (ອຸປະສັງຫາຣ) ຂອງພຣະອາວຸດ ບຣະຫມາສະຕຣ (Brahmāstra).»
Verse 31
ब्रह्मोवाच यस्माद् राक्षसयोनौ ते जातस्यामित्रकर्शन । नाधर्मे धीयते बुद्धिरमरत्वं ददानि ते
ພຣະພຣະຫມາ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຜູ້ທຳລາຍສັດຕູ, ແມ່ນແຕ່ເຈົ້າເກີດໃນຊາດຣາກສະສະ ແຕ່ປັນຍາຂອງເຈົ້າບໍ່ໄດ້ເອົາໃຈໄປຫາອະທຳ; ດັ່ງນັ້ນ ນອກເໜືອຈາກພອນທີ່ເຈົ້າຂໍ ຂ້າພະອົງຍັງມອບອະມະຕະພາບໃຫ້ເຈົ້າອີກດ້ວຍ.»
Verse 32
मार्कण्डेय उवाच राक्षसस्तु वरं लब्ध्वा दशग्रीवो विशाम्पते | लड़कायाश्ष्यावयामास युधि जित्वा धनेश्वरम्
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງມະນຸດ, ຣາກສະສະ ດະສະກຣີວ (ທະສານະນ) ເມື່ອໄດ້ຮັບພອນແລ້ວ ກໍໄດ້ເຮັດການກ່ອນອື່ນແມ່ນ ຊະນະກຸເບຣ ຈອມເຈົ້າແຫ່ງຊັບສິນ ໃນສົງຄາມ ແລະຂັບໄລ່ພຣະອົງອອກຈາກອຳນາດແຫ່ງລັງກາ ຍຶດອະທິປະໄຕນັ້ນໄປ.»
Verse 33
हित्वा स भगवॉल्लड्कामाविशद् गन्धमादनम् । गन्धर्वयक्षानुगतो रक्ष:किम्पुरुषै: सह
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ເມື່ອລະທິ້ງລັງກາໄວ້ຂ້າງຫຼັງ ຜູ້ມີສິຣິນັ້ນໄດ້ເຂົ້າສູ່ພູກັນທະມາດະນ. ພຣະອົງໄປພ້ອມກັບພວກຄັນທະວະ ແລະ ຢັກສະ ເປັນຂະບວນຕິດຕາມ ພ້ອມທັງຣາກສະສະ ແລະ ກິມປຸຣຸສະ ຮ່ວມເດີນທາງດ້ວຍ.»
Verse 34
भगवान् कुबेर लंका छोड़कर गन्धर्व, यक्ष, राक्षस तथा किम्पुरुषोंके साथ गन्धमादन पर्वतपर आकर रहने लगे ।।
ມາຣກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: ຣາວະນະ ໄດ້ບຸກໂຈມຕີ ແລະ ຍຶດເອົາລົດບິນ «ປຸສະປະກະ» ຂອງ ກຸເບຣ ດ້ວຍກຳລັງ. ວາຍສຣະວະນະ (ກຸເບຣ) ໂກດແຄ້ນ ແລ້ວສາບແຊ່ງວ່າ: «ລົດນີ້ຈະບໍ່ຮັບໃຫ້ເຈົ້າເປັນຜູ້ຂີ່. ມັນຈະເປັນພາຫະນະຂອງຜູ້ທີ່ຂ້າເຈົ້າໃນສົງຄາມ. ຂ້າເປັນອ້າຍໃຫຍ່ຄວນໄດ້ຮັບຄວາມເຄົາລົບ ແຕ່ເຈົ້າກັບຫຍັບຫຍາມຂ້າ; ດັ່ງນັ້ນ ຄວາມພິນາດຂອງເຈົ້າຈະມາໄວ».
Verse 35
यस्तु त्वां समरे हन्ता तमेवैतद् वहिष्यति । अवमन्य गुरुं मां च क्षिप्रं त्वं न भविष्यसि
«ຜູ້ໃດກໍຕາມທີ່ຂ້າເຈົ້າໃນສົງຄາມ ລົດນີ້ຈະພາຜູ້ນັ້ນເທົ່ານັ້ນ. ເຈົ້າໄດ້ດູໝິ່ນຂ້າ—ຜູ້ເປັນອ້າຍໃຫຍ່ ແລະ ຄວນເປັນຜູ້ຄວນເຄົາລົບ—ດັ່ງນັ້ນເຈົ້າຈະບໍ່ຢູ່ຍືນຍາວ; ຄວາມພິນາດຈະມາໄວ».
Verse 36
विभीषणस्तु धर्मात्मा सतां मार्गमनुस्मरन् । अन्वगच्छन्महाराज श्रिया परमया युत:
ມາຣກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: «ວິພີຊະນະ ເປັນຜູ້ມີທຳໃນໃຈ ແລະ ລະລຶກເຖິງເສັ້ນທາງຂອງຜູ້ດີ. ໂອ ພະມະຫາກະສັດ, ລາວຈຶ່ງດຳເນີນຕາມທາງນັ້ນຢ່າງສະໝໍ້ສະເໝີ; ດັ່ງນັ້ນຈຶ່ງໄດ້ຮັບຄວາມຮຸ່ງເຮືອງອັນສູງສຸດ».
Verse 37
तस्मै स भगवांस्तुष्टो भ्राता क्षात्रे धनेश्वर: । सैनापत्यं ददौ धीमान् यक्षराक्षससेनयो:,बड़े भाई बुद्धिमान् भगवान् कुबेरने संतुष्ट होकर छोटे भाई विभीषणको यक्ष तथा राक्षसोंकी सेनाका सेनापति बना दिया
ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງຊັບສົມບັດ—ກຸເບຣ ຜູ້ເປັນອ້າຍໃຫຍ່ ແລະ ມີອຳນາດແຫ່ງກະສັດ—ເມື່ອພໍໃຈໃນລາວ ກໍໄດ້ມອບຕຳແໜ່ງແມ່ທັບໃຫຍ່ໃຫ້ແກ່ ວິພີຊະນະ ເພື່ອຄຸ້ມຄອງກອງທັບຂອງຢັກສະ ແລະ ຣາກສະສະ.
Verse 38
राक्षसा: पुरुषादाश्ष पिशाचाश्न महाबला: । सर्वे समेत्य राजानमभ्यषिज्चन् दशाननम्,नरभक्षी राक्षस तथा महाबली पिशाच--सबने मिलकर दशमुख रावणको राक्षसराजके पदपर अभिषिक्त किया
ມາຣກັນເດຍະ ກ່າວວ່າ: «ຣາກສະສະຜູ້ກິນຄົນອັນແຂງແກ່ ແລະ ພິສາຈະຜູ້ມີພະລັງຫຼາຍ ທັງໝົດໄດ້ມາຊຸມນຸມກັນ ແລ້ວປະກອບພິທີອະພິເສກ ຕັ້ງ ດະສານະນະ (ຜູ້ມີສິບໜ້າ) ເປັນກະສັດຂອງພວກເຂົາ».
Verse 39
दशग्रीवश्व दैत्यानां देवानां च बलोत्कट: । आक्रम्य रत्नान्यहरत् कामरूपी विहड्भगम:
ຣາວະນະ ຜູ້ມີສິບຄໍ ມີພະລັງອັນແຂງກ້າ ເຫນືອກວ່າທັງເທວະ ແລະ ອະສຸຣ. ລາວສາມາດແປງຮູບຕາມໃຈ ແລະ ເດີນທາງໃນອາກາດໄດ້. ເມື່ອເມົາມົນໃນພະລັງ ລາວໄດ້ບຸກຈົມຕີເທວະ ແລະ ອະສຸຣ ແລ້ວປົດຊິງຮັດຕະນະ ແລະ ຂອງມີຄ່າທັງປວງທີ່ພວກເຂົາມີຢູ່.
Verse 40
रावयामास लोकान् यत् तस्माद्रावण उच्यते । दशग्रीव: कामबलो देवानां भयमादधत्
ລາວເຮັດໃຫ້ໂລກທັງປວງຮ້ອງໄຫ້; ດັ່ງນັ້ນຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ “ຣາວະນະ”. ຜູ້ມີສິບຄໍນັ້ນ ພະລັງຂອງລາວເພີ່ມຂຶ້ນຕາມຄວາມປາຖະໜາ; ເພາະສະນັ້ນ ລາວຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ເທວະທັງຫຼາຍຢູ່ໃນຄວາມຫວາດຫວັນເສມອ.
Verse 274
इस प्रकार श्रीमहाभारत वनपर्वके अन्तर्गत रामोपाख्यानपर्वमें राम- रावणजन्मकथनविषयक दो सौ चौद्वत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ
ດັ່ງນີ້ ໃນສີຣີມະຫາພາຣະຕະ ພາກວະນະປະຣະວະ ຕອນຣາມົປາຂະຍານະ ບົດທີ 274 ວ່າດ້ວຍເລື່ອງການກໍ່ກຳເນີດຂອງຣາມະ ແລະ ຣາວະນະ ກໍສຳເລັດລົງແລ້ວ.
Verse 275
इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि रामोपाख्यानपर्वणि रावणादिवरप्राप्तौ पञ्चसप्तत्यधिकद्धिशततमो< ध्याय:
ດັ່ງນີ້ ໃນສີຣີມະຫາພາຣະຕະ ພາກວະນະປະຣະວະ ຕອນຣາມົປາຂະຍານະ ບົດທີ 275 ວ່າດ້ວຍການໄດ້ຮັບພອນ (ວະຣະ) ຂອງຣາວະນະ ແລະ ຜູ້ອື່ນໆ ກໍສຳເລັດລົງແລ້ວ.
Frequently Asked Questions
The dilemma is how a ruler should respond to severe misfortune without abandoning duty: whether grief and self-reproach are justified, or whether steadiness and action consistent with kṣatriya ethics should prevail despite loss and humiliation.
Suffering is not proof of moral defect; it can accompany righteous conduct. Therefore, a leader should restrain despair, rely on disciplined judgment, and recognize the pragmatic force of capable allies and counsel.
No explicit phalaśruti is stated here; the meta-commentary is narrative: Vaiśaṃpāyana reports the king’s restored composure, marking the discourse as a functional intervention that stabilizes leadership and continuity of dharma in exile.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.