Shloka 21
कपिलं परमर्षि च यं प्राहुर्यतय: सदा । अग्नि: स कपिलो नाम सांख्ययोगप्रवर्तक:,जो दीप्तिमान् महापुरुष, शुक्ल और कृष्ण गतिके आधार हैं, जो अग्निका धारण- पोषण करते हैं, जिनमें किसी प्रकारका कल्मष अर्थात् विकार नहीं है तथापि जो समस्त विकारस्वरूप जगतके कर्ता हैं, यति लोग जिनको सदा महर्षि कपिलके नामसे कहा करते हैं, जो सांख्ययोगके प्रवर्तक हैं वे क्रोधस्वरूप अग्निके आश्रय कपिल नामक अनिन हैं। (ये मनुके चौथे पुत्र हैं)
kapilaṃ paramarṣiṃ ca yaṃ prāhur yatayaḥ sadā | agniḥ sa kapilo nāma sāṅkhyayogapravartakaḥ ||
ມາຣະກັນເດຍ ກ່າວວ່າ: «ນັກບວດຜູ້ຝຶກຕົນເອີ້ນພຣະອົງນີ້ຢູ່ເສມອວ່າ ກະປິລະ, ພຣະລະສີສູງສຸດ. ພຣະອົງແມ່ນອັກນິເອງ—ຮູ້ຈັກໃນນາມ ກະປິລະ—ຜູ້ເປີດທາງແຫ່ງ ສາງຂະຍະ ແລະ ໂຢກະ. ແມ່ນແທ້ວ່າພຣະອົງບໍ່ມີມົນທິນ ແລະຢູ່ເໜືອມົນທິນທັງປວງ, ແຕ່ພຣະອົງກໍເປັນບໍ່ເກີດຂອງໂລກອັນຫຼາກຫຼາຍແຫ່ງການແປປ່ຽນ; ດັ່ງນັ້ນບັນດາລະສີຈຶ່ງນັບຖືພຣະອົງເປັນຖານໄຟຂອງປັນຍາອັນມີວິໄນ ແລະການຄວບຄຸມຕົນ.»
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse identifies Kapila with Agni and presents him as the initiator of Sāṅkhya and Yoga—implying that true spiritual knowledge and disciplined practice arise from an inner ‘fire’ of purity, discernment, and austerity, which can generate transformative power without being morally tainted.
Mārkaṇḍeya is describing a revered figure—Kapila—whom ascetics constantly praise. He characterizes Kapila as a fiery, divine principle (Agni) and credits him with establishing the Sāṅkhya-Yoga tradition, framing Kapila’s authority and spiritual stature within the story.