Shloka 23
Sanatsujāta on Vedic Learning, Truth (Satya), and the Discipline of Dama–Tyāga–Apramāda
य आश्रयेत् पावयेच्चापि राजन् सर्व शरीरं तपसा तप्यमान: । एतेन वै बाल्यमभ्येति विद्वान् मृत्युंतथा स जयत्यन्तकाले,राजन! जो इस ब्रह्मचर्यका आश्रय लेता है, वह ब्रह्मबचारी यम-नियमादि तपका आचरण करता हुआ अपने सम्पूर्ण शरीरको भी पवित्र बना लेता है तथा इससे विद्वान् पुरुष निश्चय ही अबोध बालककी भाँति राग-द्वेषसे शून्य हो जाता है और अन्त समयमें वह मृत्युको भी जीत लेता है
ya āśrayet pāvayec cāpi rājan sarvaśarīraṃ tapasā tapyamānaḥ | etena vai bālyam abhyeti vidvān mṛtyuṃ tathā sa jayaty antakāle ||
ສນັດສຸຊາຕະ ກ່າວວ່າ: ໂອ ພຣະຣາຊາ, ຜູ້ໃດອາໄສພຣະຫມະຈັນຍານີ້ເປັນທີ່ພຶ່ງ ແລະປະຕິບັດຕະປະສະດ້ວຍການຂົ່ມໃຈ ຍ່ອມຊຳລະໄດ້ແມ່ນແຕ່ຮ່າງກາຍທັງໝົດ. ໂດຍວິທີນີ້ ຜູ້ມີປັນຍາຈະເຖິງສະພາບດັ່ງເດັກນ້ອຍ—ປາສະຈາກຄວາມຕິດພັນແລະຄວາມຊັງ—ແລະໃນວາລະສຸດທ້າຍ ຍ່ອມຊະນະຄວາມຕາຍໄດ້.
सनत्सुजात उवाच
Educational Q&A
Brahmacarya supported by tapas (disciplined restraint) purifies the person and matures the mind into a ‘childlike’ simplicity—freedom from rāga (clinging) and dveṣa (aversion). Such inner purification and detachment is presented as the basis for ‘conquering death’ at life’s end, i.e., meeting death without bondage, fear, or spiritual defeat.
In the Sanatsujātīya section of Udyoga Parva, the sage Sanatsujāta instructs the king (Dhṛtarāṣṭra). Here he emphasizes a practical discipline—brahmacarya with tapas—as a means of bodily and mental purification, culminating in fearlessness and victory over death at the final moment.