Shloka 42
Drupada’s Alarm and Inquiry Regarding Śikhaṇḍinī (द्रुपदस्य भय-विमर्शः)
यक्षोंने कहा--राजन्! राजा ट्रुपदके यहाँ एक शिखण्डिनी नामकी कन्या उत्पन्न हुई है। उसीको किसी विशेष कारणवश इन्होंने अपना पुरुषत्व दे दिया है और उसका स्त्रीत्व स्वयं ग्रहण कर लिया है। तबसे वे स्त्रीरूप होकर घरमें ही रहते हैं। स्त्रीरूपमें होनेके कारण ही वे लज्जावश आपके पास नहीं आ रहे हैं ।।
yakṣā ūcuḥ—rājan! rājā drupadasya iha śikhaṇḍinī nāma kanyā utpannā asti. tām eva kasyacid viśeṣa-kāraṇāt etaiḥ svaṁ puruṣatvaṁ dattam, strītvaṁ ca svayam gṛhītam. tataḥ sa strī-rūpā bhūtvā gṛhe eva tiṣṭhati. strī-rūpatvāt eva lajjayā tava samīpaṁ na āgacchati. etasmāt kāraṇāt rājan sthūṇo na tv adya sarpati. śrutvā kuru yathā-nyāyaṁ, vimānam iha tiṣṭhatām.
ຍັກສະທັງຫຼາຍ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພຣະຣາຊາ! ໃນວັງຂອງທ່ານທຣຸປະດະ ມີລູກສາວຜູ້ໜຶ່ງເກີດມາ ຊື່ ສິຂັນດິນີ. ເນື່ອງດ້ວຍເຫດພິເສດ ສະຖູນະນີ້ໄດ້ມອບຄວາມເປັນຊາຍຂອງຕົນໃຫ້ນາງ ແລະຮັບເອົາຄວາມເປັນຍິງຂອງນາງມາໃສ່ຕົນ. ຈາກນັ້ນມາ ເຂົາຢູ່ແຕ່ໃນເຮືອນ ໃນຮູບຍິງ. ເພາະບັດນີ້ເຂົາຢູ່ໃນຮູບຍິງ ຈຶ່ງບໍ່ກ້າມາພົບພຣະອົງດ້ວຍຄວາມອາຍ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ໂອ ພຣະຣາຊາ, ສະຖູນະຈຶ່ງບໍ່ມາໃກ້ພຣະອົງໃນມື້ນີ້. ໄດ້ຍິນແລ້ວ ຂໍໃຫ້ພຣະອົງຕັດສິນຕາມຄວາມຍຸດຕິທຳ; ໃຫ້ລົດທິບນີ້ຢຸດຢູ່ທີ່ນີ້»។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The passage frames a sensitive personal transformation within the ethical demand of yathā-nyāya—acting according to justice and propriety. It highlights how rulers must judge fairly even when social shame and unusual circumstances prevent direct testimony, and how personal choices carry consequences that must be handled with dharmic discernment rather than impulse.
Bhīṣma reports the Yakṣas’ explanation to the king: Drupada’s child Śikhaṇḍinī received male potency from Sthūṇa, who took on female form in exchange. Because Sthūṇa is now ashamed to appear publicly, he does not come that day; the king is urged to decide the matter justly while the vimāna remains there.