Shloka 2
अम्बायाः तपोदीक्षा–रुद्रवर–आत्मदाहः
Amba’s Ascetic Vow, Rudra’s Boon, and Self-Immolation
इष्वस्त्रै चैव राजेन्द्र द्रोणशिष्यो बभूव ह । तस्य माता महाराज राजानं वरवर्णिनी,राजेन्द्र! धनुर्विद्याके लिये शिखण्डी द्रोणाचार्यका शिष्य हुआ। महाराज! शिखण्डीकी सुन्दरी माताने राजा द्रुपदको प्रेरित किया कि वे उसके पुत्रके लिये बहू ला दें। वह अपनी कन्याका पुत्रके समान ब्याह करना चाहती थी। ट्रुपदने देखा, मेरी बेटी जवान हो गयी तो भी अबतक स्त्री ही बनी हुई है (वरदानके अनुसार पुरुष नहीं हो सकी), इससे पत्नीसहित उनके मनमें बड़ी चिन्ता हुई
iṣv-astraiś caiva rājendra droṇaśiṣyo babhūva ha | tasya mātā mahārāja rājānaṃ varavarṇinī ||
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ໂອ ພະຣາຊາ, ສິຂັນດິນ ໄດ້ເປັນສິດຂອງ ໂດຣນາຈານ ໃນວິຊາທະນູ ແລະອາວຸດ. ແລະແມ່ຂອງເຂົາ—ສະຕຣີຜູ້ສູງສົ່ງ—ໄດ້ຊັກຊວນພະຣາຊາ ດຣຸປະດະ ໃຫ້ຫາເຈົ້າສາວໃຫ້ລູກຂອງນາງ, ເພາະນາງປາດຖະໜາຈັດການແຕ່ງງານໃນຖານະ ‘ລູກຊາຍ’. ແຕ່ດຣຸປະດະເຫັນວ່າ ລູກຂອງຕົນເຖິງຈະເຕີບໃຫຍ່ແລ້ວ ກໍຍັງຄົງເປັນຍິງຢູ່ຕາມພອນທີ່ກຳນົດ ບໍ່ທັນກາຍເປັນຊາຍ; ດັ່ງນັ້ນ ພະອົງແລະພະມະເຫສີຈຶ່ງເກີດຄວາມກັງວົນຢ່າງໃຫຍ່. »
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the dharmic weight of preparation and social duty: martial competence is acquired through disciplined discipleship (Śikhaṇḍin training under Droṇa), while royal households also feel compelled to secure socially recognized status through marriage arrangements—showing how personal identity, duty, and public order intersect in epic ethics.
Bhīṣma narrates that Śikhaṇḍin trained under Droṇa in weapons. Then Śikhaṇḍin’s mother urges the king (contextually Drupada) to bring a bride for her child, seeking a marriage arranged as for a son—setting up the later complications around Śikhaṇḍin’s identity and the political consequences.