Shloka 21
Saṃsāra-Gahana Allegory: The Brāhmaṇa in the Forest and Well (संसारगहन-आख्यान)
कृष्णा: ट्वेताश्व त॑ वृक्ष कुट्टयन्ति च मूषिका:,जिस वृक्षके सहारे वह लटका हुआ है, उसे काले और सफेद चूहे निरन्तर काट रहे हैं। पहले तो उसे वनके दुर्गम प्रदेशके भीतर ही अनेक सर्पोंसे भय है, दूसरा भय सीमापर खड़ी हुई उस भयंकर स्त्रीसे है, तीसरा कुँएके नीचे बैठे हुए नागसे है, चौथा कुँएके मुखबन्धके पास खड़े हुए हाथीसे है और पाँचवाँ भय चूहोंके काट देनेपर उस वृक्षसे गिर जानेका है। इनके सिवा, मधुके लोभसे मधुमक्खियोंकी ओरसे जो उसको महान् भय प्राप्त होनेवाला है, वह छठा भय बताया गया है
kṛṣṇāḥ śvetāś ca mūṣikā vṛkṣaṃ kuṭṭayanti; yasya vṛkṣasya sahāre sa lambate, taṃ te satataṃ chindanti.
ວິດູຣະກ່າວວ່າ: ໜູດຳແລະໜູຂາວ ກັດກິນຕົ້ນໄມ້ທີ່ຊາຍນັ້ນເກາະຫ້ອຍຢູ່ຢ່າງບໍ່ຢຸດ. ສິ່ງທີ່ເຫັນວ່າເປັນທີ່ພຶ່ງ ກໍຖືກເວລາກັດກິນຢ່າງຊ້າໆ. ໃນອຸປະມານີ້ ຊີວິດຖືກລ້ອມດ້ວຍຄວາມຢ້ານຫຼາຍປະການ—ອັນຕະລາຍໃນປ່າດົງດິບ, ຄວາມຫວາດກົວຕໍ່ຍິງຜູ້ນ່າສະພຶງກົວທີ່ຊາຍແດນ, ງູໃຫຍ່ຢູ່ກົ້ນບໍ່, ຊ້າງຢືນຢູ່ໃກ້ປາກບໍ່, ແລະຄວາມຢ້ານສຸດທ້າຍຄືການຕົກເມື່ອຕົ້ນໄມ້ຖືກກັດຂາດ; ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ ຄວາມໂລບນ້ຳເຜິ້ງຍັງນຳພາອັນຕະລາຍອີກຢ່າງຈາກຝູງເຜິ້ງ.
विदुर उवाच
Educational Q&A
The verse uses an allegory to show that one’s worldly supports are continually eroded by time (symbolized by black and white mice), while multiple dangers surround embodied life; therefore, one should cultivate discernment and detachment, not be intoxicated by fleeting pleasures (honey), and turn toward the higher, enduring good.
Vidura describes a man hanging from a tree over a well while black and white mice gnaw the tree; around him are various threats (snakes, an elephant, and other terrors), yet he is still drawn by the lure of honey—illustrating how a person in perilous samsaric life remains distracted by sensual enjoyment.