Shloka 27
Chapter 26: Śoka-pratiṣedha, Hata-saṅkhyā, Gati-vibhāga, Pretakārya-ājñā
Restraint of Grief, Count of the Slain, Destinies, and Funerary Directives
वैशम्पायनजी कहते हैं--महाराज! राजा धुृतराष्ट्रके ऐसा कहनेपर कुन्तीपुत्र युधिष्ठिरने सुधर्मा, धौम्य, सारथि संजय, परम बुद्धिमान् विदुर, कुरुवंशी युयुत्सु तथा इन्द्रसेन आदि सेवकों एवं सम्पूर्ण सूतोंको यह आज्ञा दी कि 'आपलोग इन सबके प्रेतकार्य सम्पन्न करावें। ऐसा न हो कि कोई भी लाश अनाथके समान नष्ट हो जाय” ।। शासनाद् धर्मराजस्य क्षत्ता सूतश्न संजय: । सुधर्मा धौम्यसहित इन्द्रसेनादयस्तथा
vaiśampāyana uvāca—mahārāja! rājñā dhṛtarāṣṭreṇaivam ukte kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ sudharmāṇaṃ dhaumyaṃ sārathiṃ sañjayaṃ parama-buddhimantaṃ viduraṃ kuruvaṃśyaṃ yuyutsuṃ tathā indrasenādīn sevakān samastān sūtāṃś ca śāsanam idaṃ dadau—“yūyaṃ sarveṣāṃ pretakāryāṇi sampādayata; mā kaścid api śavaḥ anāthavat vinaśyet.” śāsanād dharmarājasya kṣattā sūtaś ca sañjayaḥ | sudharmā dhaumya-sahita indrasenādayas tathā ||
ໄວສຳປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: “ຂ້າແຕ່ພະມະຫາກະສັດ! ເມື່ອ ທຣິຕະຣາສະຕຣະ ກ່າວດັ່ງນັ້ນແລ້ວ, ຢຸທິສຖິຣະ ບຸດຂອງ ກຸນຕີ ໄດ້ອອກຄຳສັ່ງແກ່ ສຸທັມມາ, ທໍາມະຍະ, ສັນຈະຍະ ຜູ້ຂັບລົດ, ວິດຸຣະ ຜູ້ປັນຍາສູງສຸດ, ຢຸຍຸດສຸ ຊາວກຸຣຸ, ແລະ ອິນທຣະເສນະ ກັບບັນດາຜູ້ຮັບໃຊ້, ພ້ອມທັງສູຕະທັງປວງວ່າ: ‘ພວກເຈົ້າຈົ່ງຈັດໃຫ້ພິທີສຳລັບຜູ້ຕາຍຂອງພວກນີ້ສຳເລັດ. ຢ່າໃຫ້ມີສົບແມ່ນແຕ່ສົບດຽວ ສູນຫາຍແລະຖືກທຳລາຍ ດັ່ງຄົນບໍ່ມີຍາດ.’ ແລ້ວຕາມຄຳສັ່ງຂອງ ທັມມະຣາຊາ, ວິດຸຣະ, ສູຕະ ສັນຈະຍະ, ສຸທັມມາພ້ອມທໍາມະຍະ, ແລະ ອິນທຣະເສນະ ກັບຜູ້ອື່ນໆ ກໍເລີ່ມລົງມືໃນພະລະກິດນັ້ນ.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even amid mass devastation, dharma requires care for the dead: proper rites, dignity, and responsibility so that no one is abandoned as ‘anātha’ (without kin). Yudhiṣṭhira’s command frames governance as compassionate stewardship, not merely victory.
After Dhṛtarāṣṭra speaks, Yudhiṣṭhira instructs key court figures—Vidura, Sañjaya, Dhaumya, Sudharmā, Yuyutsu, Indrasena and others, along with the sūtas—to ensure that the funerary rites for all fallen are completed and that no corpse is left to be lost or destroyed without rites.