Shloka 5
स्त्रीपर्व — गान्धारीभीमसेनसंवादः
Strī-parva — Gāndhārī–Bhīmasena Dialogue on Wartime Conduct
पाण्डवोंके प्रति गान्धारीके मनमें पापपूर्ण संकल्प है, इस बातको सत्यवतीनन्दन महर्षि व्यास पहले ही जान गये थे। उनके उस अभिप्रायको जानकर वे मनके समान वेगशाली महर्षि गंगाजीके पवित्र एवं सुगन्धित जलसे आचमन करके शीघ्र ही उस स्थानपर आ पहुँचे ।। दिव्येन चक्षुषा पश्यन् मनसा तद्गतेन च । सर्वप्राणभूतां भावं स तत्र समबुध्यत,वे दिव्य दृष्टिसे तथा अपने मनको समस्त प्राणियोंके साथ एकाग्र करके उनके आन्तरिक भावको समझ लेते थे
pāṇḍavān prati gāndhāryā manasi pāpapūrṇaḥ saṅkalpaḥ; etat satyavatīnandanaḥ maharṣiḥ vyāsaḥ pūrvam eva ajānāt. tasya abhiprāyaṃ jñātvā sa manojavena maharṣiḥ gaṅgāyāḥ pavitreṇa sugandhinā jalena ācamya śīghram eva tasmin sthāne samupāgamat. divyena cakṣuṣā paśyan manasā tadgatena ca, sarvaprāṇabhūtānāṃ bhāvaṃ sa tatra samabudhyata.
ໄວສັມປາຍະນະ ກ່າວວ່າ: ຄານທາຣີ ໄດ້ກໍ່ຕັ້ງຄວາມຕັ້ງໃຈອັນຊົ່ວຮ້າຍຕໍ່ປານດະວະ; ພຣະຣິສີ ວຽສະ ບຸດຂອງສັດຍະວະຕີ ຮູ້ເລື່ອງນີ້ລ່ວງໜ້າແລ້ວ. ເມື່ອເຂົາເຂົ້າໃຈເຈດຕະນາຂອງນາງ ພຣະຣິສີຜູ້ໄວດັ່ງໃຈ ໄດ້ຈິບນ້ຳຄົງຄາ (ຄົງຄາ) ອັນບໍລິສຸດ ແລະຫອມຫວານ ເພື່ອຊຳລະຕົນ ແລ້ວມາຮອດບ່ອນນັ້ນຢ່າງວ່ອງໄວ. ດ້ວຍສາຍຕາທິບ ແລະດ້ວຍໃຈທີ່ຈົ່ງຈໍ່ກັບເລື່ອງນັ້ນ ທ່ານໄດ້ຮູ້ເຫັນຢູ່ທີ່ນັ້ນເຖິງອາການໃນໃຈຂອງສັດມີຊີວິດທັງປວງ. ຂໍ້ຄວາມນີ້ຍ້ຳວ່າ ເຈດຕະນາທີ່ຊ່ອນເຊື່ອງ—ໂດຍສະເພາະທີ່ເກີດຈາກຄວາມໂສກເສົ້າ ແລະຄວາມພະຍາບາດ—ມີນ້ຳໜັກທາງທຳມະ ແລະບໍ່ອາດພົ້ນຈາກການຮູ້ເຫັນອັນສູງສົ່ງໄດ້.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Ethically, the verse highlights that inner intention (saṅkalpa) is morally significant: grief can harden into vengeance, becoming ‘pāpapūrṇa’. Yet such hidden motives are knowable to higher wisdom (Vyāsa’s divya-cakṣus), implying accountability not only for actions but also for the mental resolve that precedes them.
Gandhārī harbors a harmful intention toward the Pāṇḍavas. Vyāsa, already aware of it, performs ācamana with Gaṅgā water and swiftly arrives. Using divine vision and concentrated mind, he reads the inner states of beings present, preparing to address or avert the consequences of Gandhārī’s resolve.