Shloka 21
धर्मस्य बहुद्वारत्वम् — Nārada’s Audience with Indra (Śānti-parva 340)
'जो नेत्रोंसे देखा नहीं जाता
yaḥ netraiḥ na dṛśyate, tvacā yasya sparśaḥ na bhavati, gandha-grahaṇena prāṇendriyeṇa yaḥ na ghrāyate, yaḥ rasanendriyasya gocara-ātītaḥ; sattva-rajas-tamaḥ-saṃjñakā guṇāḥ yasmin na kiñcid prabhavanti; yaḥ sarvavyāpī sākṣī ca samastasya jagataḥ ātmā ucyate; sarva-prāṇi-nāśe ’pi yaḥ svayaṃ na naśyati; yaḥ ajanmā nityaḥ sanātanaḥ nirguṇaḥ niṣkalaś ca iti nirdiṣṭaḥ; yaḥ caturviṃśati-tattvāt paraḥ pañcaviṃśa-tattva-rūpeṇa vikhyātaḥ; yaḥ antaryāmī puruṣaḥ niṣkriyaḥ jñānamaya-netraiḥ eva draṣṭavyaḥ iti uktaḥ; yasmin praviśya śreṣṭhā dvijā iha mucyante—sa eva sanātanaḥ paramātmā; tam eva vāsudeva-nāmnā jñātavyam.
ພີດສະມະ ກ່າວວ່າ: «ສະພາວະນັ້ນ ບໍ່ອາດເຫັນໄດ້ດ້ວຍຕາ, ບໍ່ອາດສຳຜັດໄດ້ດ້ວຍຜິວ, ບໍ່ອາດດົມໄດ້ດ້ວຍອິນທຣີທີ່ຮັບກິ່ນ, ແລະຢູ່ເຫນືອການຮັບຮູ້ລົດຊາດ; ຄຸນສາມ—ສັດຕະວະ, ຣະຊັສ, ແລະ ຕະມັສ—ບໍ່ອາດຄອບງຳມັນໄດ້; ມັນແຜ່ຊຶມທົ່ວທຸກແຫ່ງ, ເປັນພະຍານ, ແລະຖືກເອີ້ນວ່າ ອາດຕະມາ ຂອງຈັກກະວານ; ເຖິງແມ່ນສັດທັງປວງຈະພິນາດ ມັນກໍບໍ່ພິນາດ; ຖືກປະກາດວ່າ ບໍ່ເກີດ, ນິລັນດອນ, ເກົ່າແກ່, ບໍ່ມີຄຸນ, ແລະບໍ່ມີສ່ວນ; ໂດດເດັ່ນເປັນຫຼັກການທີ່ 25 ເຫນືອກວ່າ 24 ຕັດຕະວະ; ຖືກພັນລະນາວ່າເປັນ ອັນຕະຣະຍາມີ, ບຸຣຸສະຜູ້ບໍ່ເຄື່ອນໄຫວ, ເຫັນໄດ້ແຕ່ດ້ວຍດວງຕາແຫ່ງປັນຍາ; ເມື່ອເຂົ້າສູ່ມັນ ດວິຊະຜູ້ປະເສີດຍ່ອມບັນລຸຄວາມຫຼຸດພົ້ນໃນນີ້. ນັ້ນແຫຼະແມ່ນ ອາດຕະມາສູງສຸດອັນນິລັນດອນ. ຄວນຮູ້ຈັກພຣະອົງນັ້ນໃນນາມ ‘ວາສຸເທວະ’.»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The Supreme Self is beyond sensory perception and beyond the three guṇas; it is the all-pervading Witness, unborn and imperishable. Realizing and entering into that inner Reality—identified here as Vāsudeva—brings liberation.
In the Shanti Parva’s instruction on peace and liberation, Bhishma teaches Yudhiṣṭhira about the nature of the highest Reality. He defines the Paramātman in philosophical terms (including Sāṃkhya’s tattvas) and concludes by naming that Supreme as Vāsudeva.