Shloka 30
अश्वशिरो-आख्यानम्
Aśvaśiras / Hayaśiras Narrative: Retrieval of the Vedas
यत् तत् सूक्ष्ममविज्ञेयमव्यक्तमचलं ध्रुवम् । इन्द्रियैरिन्द्रियार्थश्व सर्वभूतैश्न॒ वर्जितम् ।।
yat tat sūkṣmam avijñeyam avyaktam acalaṃ dhruvam | indriyair indriyārthaiś ca sarvabhūtaiś ca varjitam || sa hy antarātmā bhūtānāṃ kṣetrajña iti ca kathyate | triguṇavyatirikto vai puruṣa iti kalpitaḥ ||
ນາຣະດະ ກ່າວວ່າ: ຄວາມເປັນຈິງນັ້ນ ລະອຽດລຶກ, ເກີນກວ່າຈະຮູ້ໄດ້ດ້ວຍປັນຍາທົ່ວໄປ, ບໍ່ປາກົດ (ອະວະຍັກຕະ), ບໍ່ເຄື່ອນໄຫວ, ແລະຄົງທີ່—ຂ້າມພົ້ນອິນທຣີ, ຂ້າມພົ້ນອາຣົມຂອງອິນທຣີ, ແລະຂ້າມພົ້ນສັດທັງປວງ—ແຕ່ກໍດໍາລົງເປັນອາດຕະພາຍໃນຂອງສັດທຸກຊີວິດ. ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ «ຜູ້ຮູ້ແຫ່ງສະໜາມ» (kṣetrajña) ແລະເພາະຂ້າມພົ້ນສາມກຸນ ຈຶ່ງຖືກເອີ້ນວ່າ «ປຸຣຸສະ» (puruṣa). ຄໍາສອນນີ້ວາງຊີວິດແຫ່ງທຳໄວ້ໃນການແຍກແຍະ: ອາດຕະທີ່ແທ້ບໍ່ແມ່ນກາຍ-ໃຈທີ່ປ່ຽນແປງ, ແຕ່ເປັນພະຍານອັນໝັ້ນຄົງເຫນືອຄຸນລັກສະນະ; ຄວາມຫຼຸດພົ້ນຢູ່ໃນການຮູ້ແຈ້ງຄວາມແຕກຕ່າງນັ້ນ.
नारद उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the true Self is the subtle, unmanifest, unchanging reality beyond senses and all objects; as the indwelling witness it is called kṣetrajña, and because it transcends sattva-rajas-tamas it is termed puruṣa. Ethical and spiritual clarity arises from distinguishing this Self from the changing body-mind.
In Śānti Parva’s instruction on liberation and metaphysics, Nārada is explaining to his listener the nature of the highest principle: the inner Self of all beings, described through philosophical epithets (avyakta, dhruva, kṣetrajña, puruṣa) to guide contemplation and discernment.