Shloka 84
Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)
परिगणित गुणों और दोषोंमेंसे अमुक गुण या दोष पहले कहना चाहिये और अमुकको पीछे कहना अभीष्ट है। इस प्रकार जो पूर्वापरके क्रमका विचार होता है, उसका नाम क्रम है और जिस वाकयमें ऐसा क्रम हो, उस वाक्यको वाक्यतवेत्ता विद्वान् क्रमयुक्त कहते हैं ।।
bhīṣma uvāca | dharmakāmārthamokṣeṣu pratijñāya viśeṣataḥ | idaṃ tad iti vākyānte procyate sa vinirṇayaḥ ||
ພີສະມະກ່າວວ່າ: ໃນບັນດາຄຸນຄ່າແລະຂໍ້ບົກພ່ອງທີ່ໄດ້ນັບໄວ້ແລ້ວ ອັນໃດຄວນເວົ້າກ່ອນ ແລະອັນໃດຄວນເວົ້າທີຫຼັງ—ການພິຈາລະນາລຳດັບກ່ອນຫຼັງນີ້ ເອີ້ນວ່າ «ກຣະມະ» (ລຳດັບ) ແລະປະໂຫຍກທີ່ມີລຳດັບແບບນັ້ນ ບັນດານັກຮູ້ວາຈາເອີ້ນວ່າ «ກຣະມະຍຸກຕະ» (ມີລຳດັບ). ອີກທັງ ໃນເລື່ອງທຳມະ, ອັດຖະ, ກາມະ, ແລະ ໂມກສະ ເມື່ອອາຈານປະກາດຄຳປະຕິຍານເປັນພິເສດວ່າຈະສະຖາປະນາອັນໃດອັນໜຶ່ງໃຫ້ເປັນຫົວໃຈ ແລ້ວໃນທ້າຍຄຳສອນກ່າວວ່າ «ນີ້ແຫຼະແມ່ນຫົວຂໍ້ທີ່ປາດຖະໜາ» ການຕັດສິນທີ່ຖືກປັກຫມຸດໃຫ້ໝັ້ນຄົງນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ «ວິນິຣະນະຍະ» (ຄຳຕັດສິນສຸດທ້າຍ).
भीष्य उवाच
Educational Q&A
A discourse becomes a firm doctrinal conclusion (vinirṇaya) when the speaker first announces a specific thesis about one of the four aims of life—dharma, artha, kāma, or mokṣa—and then explicitly seals it at the end by identifying it as the intended point (“this is that”).
In the Shanti Parva’s instructional setting, Bhishma is teaching Yudhishthira principles of correct exposition and doctrinal clarity—how a teacher frames a topic, maintains focus, and concludes with a decisive statement that fixes the intended meaning.